Khúc bi tráng thứ tư

Cơ duyên gắn bó chúng tôi với đề tài văn học về “Lực lượng vũ trang - Chiến tranh cách mạng” từ rất sớm, ngay từ đầu những năm tám mươi thế kỷ XX. Ngày đầu, chúng tôi cộng tác với Tạp chí Văn nghệ quân đội, từ một bài biên dịch - tổng thuật Bàn tròn về văn học chiến tranh trong văn học Xô-viết (nguồn: Tạp chí Những vấn đề văn học, tiếng Nga). Tạp chí Văn nghệ quân đội luôn luôn được coi là một “sân chơi” sang trọng, thông thoáng nhưng nghiêm ngắn của giới văn chương nước nhà. Từ đó, chúng tôi thực sự coi Tạp chí Văn nghệ quân đội là “nơi cất cánh” của công việc viết lý luận - phê bình văn học mà mình say mê, yêu thích, đến nay tròn 40 năm. Năm 2005, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân ấn hành Tiểu thuyết đương đại (tiểu luận - phê bình) của chúng tôi (tái bản 2006; Nhà xuất bản Văn hóa thông tin tái bản, 2009). Tác phẩm được dư luận đánh giá tốt. Từ năm 2011 đến 2021, chúng tôi tiếp tục viết thêm nhiều tiểu luận - phê bình văn học về đề tài “Lực lượng vũ trang - Chiến tranh cách mạng”. Nay bước vào tuổi bảy mươi nhưng chưa thuộc lớp người “xưa nay hiếm”, bằng việc xuất bản một tác phẩm mới, chúng tôi muốn bày tỏ tình cảm với các nhà văn mặc áo lính đã cống hiến cho bạn đọc nhiều tác phẩm thành công về hình tượng Bộ đội Cụ Hồ qua gian khổ của chiến tranh cũng như niềm vui của chiến thắng.

Năm 2013, chúng tôi nhận Tặng thưởng Lý luận phê bình văn học của Tạp chí Văn nghệ quân đội cho chùm bài Chặng đường dài của tiểu thuyết ngắn và Văn chương kỳ ảo nhìn

từ nhiều phía. Năm 2017, chúng tôi nhận Tặng thưởng (hạng B) của Hội đồng Lý luận, phê bình văn học nghệ thuật Trung ương cho tiểu luận Sự trở lại của đề tài chiến tranh cách mạng trên văn đàn hiện nay. Tiểu luận này là sản phẩm của chúng tôi nộp cho Ban tổ chức Trại sáng tác về “Lực lượng vũ trang - Chiến tranh cách mạng” do Tạp chí Văn nghệ quân đội tổ chức tháng 4 năm 2017 tại Đại Lải, Vĩnh Phúc. Công việc viết lý luận - phê bình văn học đã gắn bó chúng tôi với quân đội và các nhà văn mặc áo lính là như thế. Ngoài ra còn có lý do riêng tư: trong gia đình chúng tôi có bốn anh em trai, có ba anh nhập ngũ (vào các năm 1950, 1958, 1964), một anh là liệt sĩ (hy sinh năm 1984, trên chiến trường biên giới phía Bắc). Bạn bè tôi thời phổ thông nhiều người tài giỏi đã nhập ngũ vào những năm ác liệt của chiến tranh, nhưng đã không trở về sau 1975 khi đất nước hòa bình và thống nhất. Họ mãi mãi tuổi hai mươi. Với chúng tôi, viết về “Lực lượng vũ trang - Chiến tranh cách mạng” là một cách gìn giữ ký ức lương thiện không chỉ cho thế hệ mình.

Nhan đề sách Khúc bi tráng thứ tư (tiểu luận - phê bình) lần này được lấy cảm hứng từ bài phê bình tiểu thuyết Nậm Ngặt mây trắng của nhà văn Nguyễn Hùng Sơn viết về cuộc chiến đấu anh dũng của quân và dân Hà Giang trong cuộc chiến đấu bảo vệ chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc, giai đoạn 1984-1989. Tác phẩm này đã vinh dự nhận Giải thưởng Văn học nghệ thuật (Giải B - Giải thưởng 5 năm Bộ Quốc phòng, giai đoạn 2014-2019) của Bộ Quốc phòng. Các bài viết được đưa vào cuốn sách này tập trung vào chủ đề “Lực lượng vũ trang - Chiến tranh cách mạng” (đã được đăng tải trên báo chí, các sách chuyên đề văn học trong vòng 10 năm, 2011-2021). Những bài viết riêng rẽ khi được đưa vào sách giống như các chiến sĩ tập hợp trong đội hình, đội ngũ có cái dáng vẻ nghiêm ngắn, khí thế, hài hòa, giàu năng lượng hành động. Tuy nhiên đó là tâm nguyện của tác giả. Sự đánh giá tác phẩm phải chờ công luận. Hy vọng cùng với sự nỗ lực của chúng tôi sẽ có nhiều tác phẩm nghiên cứu - lý luận - phê bình văn học khác của đồng nghiệp văn chương cùng tôn vinh vẻ đẹp hình tượng Bộ đội Cụ Hồ như một biểu tượng Việt Nam thời đại cách mạng giải phóng dân tộc.

Khúc bi tráng thứ tư được chúng tôi hoàn thành nhân dịp tham dự Trại sáng tác văn học về đề tài “Lực lượng vũ trang - Chiến tranh cách mạng” tại Đà Lạt (từ 18.10.2020 đến 2.11. 2020) do Nhà xuất bản Quân đội nhân dân tổ chức. Nhân dịp này cho phép chúng tôi được gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất đến Ban lãnh đạo Nhà sáng tác Đà Lạt và Ban Giám đốc Nhà xuất bản Quân đội nhân dân đã tạo điều kiện tốt nhất để các trại viên hoàn thành nhiệm vụ sáng tác.

Đà Lạt, tháng 10-2020 - Hà Nội, tháng 7-2021

TÁC GIẢ