Trường ca sông Mã

Trích nội dung

        1

        BÊN SÔNG

        Dòng sông quê so với mảnh đất này chỉ mỏng manh như một sợi chỉ. Thế nhưng sợi chỉ ấy lại quấn chặt vào lòng người. Từ trẻ thơ đến tuổi già, dẫu đi đâu hình ảnh con sông vẫn in đậm trong tâm hồn mỗi người. Từ trên mặt đê muốn xuống bến phải lần từng bậc. Những khối đá có nhiều hình dạng màu sắc khác nhau, đẹp đến kỳ lạ! Những tảng đá to như cái chiếu, mặt bàn lớn, bóng nhẫy, có chỗ đã lõm. Chứng tích cho sự tồn tại của nó nơi đây. Chẳng ai tính được tuổi đời của những khối đá, chúng đã tồn tại mấy triệu năm? Bao người hằng ngày từng tắm, giặt trong dòng nước trong văn vắt, vô tư chảy về biển...

        Bọn trẻ chúng tôi lặn hụp, vùng vẫy thỏa thuê trong những ngày hè nắng nóng như giội lửa, hò hét ầm ĩ. Từ bến sông ấy, bao người phải xa quê mưu sinh. Bao cô gái lặng lẽ úp mặt vào sông để ngắm vuốt, soi tìm nhan sắc trong bóng nước mà mơ mộng, háo hức. Họ đã hòa lẫn vào sông cả những giọt nước mắt vui sướng hay thất vọng? Nơi từng đưa tiễn bao người mang số phận lên con thuyền bồng bềnh đang áp mạn vào mảnh đất ướt, trào dâng cảm xúc khác thường. Nơi này vẫn dùng dằng trong tâm can kẻ ở người đi, biết bao cuộc chia ly, biệt ly, không thể định trước, bay bổng hay nặng nề? Kẻ khóc, người cười, nỗi đắng đót trong lòng khi phải rời bỏ mảnh đất đã cắt núm ruột đầu đời trong dằng dặc tháng ngày. Chưa ai quả quyết được ngày trở lại.

        Một buổi chiều, trời đã nhá nhem, tôi xuống bến xem ông già buông câu. Từ sau lùm cây um tùm ven bờ, vừa nghe tiếng động ông chợt quay lại, nhìn tôi bắt chuyện:

        - Tối rồi, mi cơm nước chi mô mà lần mò xuống đây?

        Tôi nhảy phốc lên hòn đá bên ông trả lời:

        - Cháu thích coi ông câu.

        Ông nghiêng người đưa tay véo vào tai tôi giật giật rồi hỏi:

        - Thích câu! Á à! Rứa mi có biết ta câu mồi chi không?

        - Không ạ! Có ngửi thấy mùi hoa chi đó! - Tôi lắc đầu.

        Một ông già một con trẻ, ông bật ngửa lên trời cười giòn như ngô rang:

        - Cứt! Cứt... hiểu không? Cá ngạnh ăn cứt. Đấy! Con cá chết vì mồi, có khi cả ông cũng chết vì mồi đó. Lũ ăn bẩn thì chóng chầy chi cũng toi như con cá kia.

        Chả hiểu ông già nói ý gì, tôi bắt đầu khịt mũi, ông cười xòa:

        - Rồi lớn lên tí nữa mi cũng biết, chả có chi mà cái đầu trọc kia lại bế tắc. Nào, cho ông xoa. - Tôi giật mình sợ ông già làm thật vội nhảy giật lùi, nước bắn tung ướt cả hai ông cháu. Quả thật, lớn lên tí nữa tôi đâu có chịu quanh quẩn sau lũy tre làng. Học nhà, học trường rồi đi. Đi đến tận trời Tây, đến cả những vùng núi lửa trào sôi rừng rực, xuống nước còn sôi ùng ục - Đến cả nơi ngày xưa cụ Nguyễn Du từng thấy nàng Kiều trôi nổi trên sông Tiền Đường. Tôi tận mắt nhìn những nàng Kiều hiện đại nơi xứ lạ đang đan rối số phận vào nhau, như bao cô gái thế gian này còn mang trên lưng cái bóng nàng Kiều ấy. Rồi thời gian như con sông chảy vào lãng quên...

        Bao năm sau tôi trở về chẳng biết trong giấc ngủ mơ màng, hay mộng du hình như lại gặp ông già thuở xưa - Ông vẫn ngồi đấy, nhưng lưng còng, mắt đã mờ, vừa nhận ra tôi ông lại hỏi bằng những câu sắc nhọn, có phần đổi cách xưng hô:

        - Chào cậu! Quý khách từ mô đến đây?

        Tôi ngơ ngác nhìn ông, hình như cuộc đời đã dạy cho thằng nhỏ năm xưa lối cười khẩy - Biết trả lời những câu lục vấn bâng quơ, có phần lếu láo hơn. Tôi nhìn ông già cũ kỹ như cái lá rụng tận góc khuất bên sông. Như đang chìm dần dưới nhứng lớp sóng dồn dập vỗ bờ.

        - Hơn nửa thế kỷ rồi ông có mòn không? Còn mi, mi lấp lánh hơn lên thì phải, trẻ, đẹp ra đấy! - Không đợi tôi nói thêm câu gì ông lại tiếp - Con sông ni của ta, của làng ta từng cho những dòng giống đặc sản, ông sống bằng câu, vợ ông sống bằng nghề bán cá! Cả đàn cả lũ chết dây chết dợ. Con mô tham ăn thì vô nồi nấu dấm chua. Người ta vẫn tranh nhau mua cá về rán, kho, có kể chi. Chẳng ai hỏi con cá ăn chi, khối kẻ cũng ăn cá như điên mà chưa chết! Lạ thật, chuyện như đùa. - Ông già đeo đẳng không buông tha tôi, người hay ma? Ông nặn ra những câu hỏi như mũi tên tua tủa về phía tôi. Thật hay giả? - Này! Mi có biết làng ni mấy đời có quan? Mấy đời có cướp? Trộm bao đứa, mặt tròn hay méo?

        Tôi cười nhạt lắc đầu. Mãi sau này, khi được giao viết lại gia phả dòng họ tôi mới có dịp sưu tầm, lăn lóc bao đêm trên giá sách, cuối cùng tôi cũng tóm được một cuốn dày cộp. Khấp khởi mừng thầm, vội mang ra trước đèn, ôi thôi - Công toi! Lần đến tên làng vẻn vẹn chỉ hai dòng chữ. Tóm lại, tôi tiếp tục mù với lịch sử mảnh đất nhỏ mà mình đã sinh ra và lớn lên. Mảnh đất được gọi là làng ấy vẫn xô bồ, tản mạn trong ký ức tôi cả cái hay, cái đẹp và những hư đốn lu mờ chìm dần vào dòng thời gian lơ đãng, lan tỏa, rồi trôi về phía mơ hồ đến tận xa lắc xa lơ...

MỤC LỤC

        Trang

        1. Bên sông 5

        2. Lướt trên dòng sông 10

        3. Chuyện về một vùng quê 20

        4. Nhớ mãi Hàm Rồng 62

        5. Nhớ về một làng nghèo 88

        6. Những mảnh đời giàu cá tính 93

        7. Trong quán cơm bình dân 110

        8. Kẻ dìu nhau đi cướp số mệnh 126

        9. Đường xốc tới giàu sang 143

        10. Từ làng ra mỏ 155

        11. Một lần tôi đi qua chân trời 174

        12. Vào phòng mổ tim 195

        13. Tình cờ đối thoại với chị Hằng 198