Phép biện chứng duy vật – một số vấn đề lý luận và thực tiễn

Lịch sử hình thành và phát triển triết học, về thực chất là lịch sử của cuộc đấu tranh giữa chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm, đồng thời cũng là cuộc đấu tranh giữa hai phương pháp tư duy đối lập nhau - phương pháp biện chứng và phương pháp siêu hình. Chính cuộc đấu tranh đó đã thúc đẩy tư duy triết học của loài người không ngừng phát triển.

Phép biện chứng xuất hiện lần đầu tiên trong triết học thời kỳ cổ đại, ở cả phương Đông lẫn phương Tây. Ở phương Tây, trong triết học Hy Lạp cổ đại, với những đại biểu điển hình như Hêraclit, Arixtôt…, phép biện chứng thể hiện tính thô sơ, mộc mạc, tự phát. Phép biện chứng đó đã bị phủ định bởi phép siêu hình trong triết học phương Tây cận đại thế kỷ XVII - XVIII. Phép biện chứng duy tâm trong triết học cổ điển Đức lại là sự phủ định tiếp theo đối với phép siêu hình ấy, đồng thời tạo tiền đề lý luận quan trọng cho sự xuất hiện của phép biện chứng duy vật - đỉnh cao trong sự phát triển tư duy triết học nhân loại.

Phép biện chứng duy vật với tư cách một khoa học thực sự, do C.Mác - Ph.Ăngghen xây dựng và được Lênin tiếp tục phát triển. Kể từ khi ra đời, phép biện chứng duy vật trở thành công cụ nhận thức khoa học, sắc bén của giai cấp công nhân, nhân dân lao động, của nhân loại tiến bộ trong công cuộc nhận thức, cải tạo tự nhiên và xã hội; là chìa khóa giúp con người mở cánh cửa rộng lớn để hiểu đúng về thế giới, trên cơ sở đó cải biến thế giới vì sự phát triển của xã hội loài người. Thực tiễn cách mạng Việt Nam trong đấu tranh giải phóng dân tộc cũng như xây dựng đất nước cho thấy, khi nào chúng ta nắm vững, hiểu đúng, vận dụng sáng tạo phép biện chứng duy vật vào điều kiện cụ thể của đất nước thì khi đó cách mạng thành công. Ngược lại, bất cứ khi nào xem nhẹ, xa rời hay vận dụng giáo điều, máy móc, chủ quan, duy ý chí đều dẫn đến những sai lầm và tổn thất.

Trong công cuộc đổi mới đất nước hiện nay, tình hình trong nước cũng như khu vực và quốc tế có nhiều diễn biến đa chiều, phức tạp, khó lường với nhiều nguy cơ, thách thức đan xen. Nắm vững những nguyên tắc phương pháp luận của phép biện chứng duy vật, vận dụng một cách linh hoạt, sáng tạo trong từng điều kiện, hoàn cảnh cụ thể sẽ giúp chúng ta có thể biến “nguy” thành “cơ”, vượt qua thách thức để giành thắng lợi. Điều đó cho thấy, việc nghiên cứu phép biện chứng duy vật chỉ ra ý nghĩa hiện thời của nó không chỉ góp phần quan trọng vào việc bảo vệ chủ nghĩa Mác - Lênin trước sự xuyên tạc của các thế lực thù địch mà còn là yêu cầu của thực tiễn đất nước đang đặt ra. Cuốn sách “Phép biện chứng duy vật - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn” ra đời nhằm đáp ứng một phần những yêu cầu trên.

Trong quá trình biên soạn, mặc dù đã rất cố gắng và cẩn trọng, song chắc chắn không tránh khỏi hạn chế, thiếu sót. Rất mong nhận được sự góp ý, phê bình của bạn đọc để cuốn sách được hoàn thiện hơn.

NHÓM TÁC GIẢ