Hồi ức và kỷ niệm

Thượng tướng Trần Văn Quang sinh năm 1917, trên quê hương xã Nghi Hoa, huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An; một mảnh đất có truyền thống cách mạng. Gia đình đồng chí có năm anh em trai thì cả năm người cùng tham gia cách mạng, có bốn người đã bị địch bắt tù đày. Đồng chí có anh cả là Trần Văn Tăng, là một trong những người sáng lập Đảng Tân Việt, sau là quyền Bí thư Tỉnh ủy lâm thời tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng. Anh thứ hai là Trần Văn Cung, là Bí thư Chi bộ Cộng sản đầu tiên ở Việt Nam, được thành lập tháng 3 năm 1929 tại chính ngôi nhà của mình - số nhà 5D phố Hàm Long (Hà Nội). Kế đến là anh Trần Thúc Vinh và Thượng tướng Trần Văn Quang, sau đó là Đại tá Trần Văn Bành cũng đều hoạt động cách mạng. Những người con dâu họ Trần cũng sánh bước cùng chồng con vì sự nghiệp kháng chiến giải phóng dân tộc.

Thượng tướng Trần Văn Quang tham gia cách mạng từ năm 1935, khi tròn 18 tuổi, một năm sau (1936) đồng chí được kết nạp vào Đảng (đồng chí là một trong số ít cán bộ cao cấp được trao tặng Huy hiệu 75 năm tuổi Đảng). Từ năm 1938 đến năm 1939, đồng chí là Thành ủy viên Thành ủy Sài Gòn -  Chợ Lớn, hoạt động cùng nhiều đồng chí lãnh đạo tiền bối như Nguyễn Văn Cừ, Lê Hồng Phong, Nguyễn Thị Minh Khai, Lê Duẩn... Năm 1939, đồng chí bị thực dân Pháp bắt giam. Tháng 10 năm 1940, đồng chí vượt ngục thành công và trở về Nghệ An tiếp tục hoạt động, là Huyện ủy viên Huyện ủy Nghi Lộc. Tháng 4 năm 1941, đồng chí bị địch bắt giam lần thứ hai và bị kết án tù chung thân. Tháng 6 năm 1945, ra khỏi ngục tù, đồng chí tham gia Ủy ban khởi nghĩa tỉnh Nghệ An lãnh đạo nhân dân tiến hành Cách mạng Tháng Tám  năm 1945 thành công. Năm 1946, đồng chí được giao đảm nhiệm chức vụ Chính ủy Bộ Chỉ huy Tiếp phòng quân.  Tháng 11 năm 1946, đồng chí là Chính ủy Khu 4. Thời kỳ cách mạng mới thành công, vũ khí, trang bị của ta vô cùng thiếu thốn, là một Chính ủy nhưng trên đường đi công tác thấy bọn địch sơ hở, đồng chí đã chỉ huy một đại đội đi cùng tiêu diệt  gọn 1 đại đội quân Pháp, thu toàn bộ vũ khí để trang bị cho bộ đội ta. Ngay từ thời đó đồng chí đã bộc lộ khả năng chính trị - quân sự song toàn.

Trong chiến cục Đông Xuân 1953 - 1954 và Chiến dịch Điện Biên Phủ với vai trò là người tham mưu giúp việc cho Đại tướng Võ Nguyên Giáp, đồng chí Trần Văn Quang chịu trách nhiệm chính trong việc soạn thảo mọi kế hoạch tác chiến của quân đội ta trên các chiến trường. Năm 1953, trên cương vị Cục trưởng Cục Tác chiến Bộ Tổng Tham mưu trực tiếp phụ trách tác chiến trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, đồng chí đã kịp thời nắm bắt tình hình và thực hiện tốt tư tưởng chỉ đạo của Đại tướng Võ Nguyên Giáp khi chuyển đổi phương án tác chiến từ “đánh nhanh, giải quyết nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc” giúp quân đội ta giành chiến thắng vang dội ở Điện Biên Phủ ngày 7 tháng 5 năm 1954 lịch sử.

Năm 1958, đồng chí Trần Văn Quang giữ chức Phó  Tổng Tham mưu trưởng, kiêm Cục trưởng Cục Tác chiến. Năm 1959, ông được phong hàm Thiếu tướng. Để xây dựng phong trào vũ trang cách mạng miền Nam, Trung ương Đảng cử Thiếu tướng Trần Văn Quang bí mật dẫn đầu một đoàn cán bộ hơn 600 người, với mật danh là “Đoàn Phương Đông” vượt Trường Sơn vào miền Nam. Sau 3 tháng 20 ngày, Đoàn đã hành quân đến “đại bản doanh” của Trung ương Cục miền Nam an toàn. Đồng chí cũng là vị tướng đầu tiên có mặt tại chiến trường miền Nam những năm tháng cam go, ác liệt ấy.

Năm 1965, theo sự phân công của Đảng, đồng chí Trần Văn Quang được điều về làm Tư lệnh Quân khu 4. Thời kỳ 1966 - 1973, đồng chí là Tư lệnh kiêm Chính ủy Quân khu Trị Thiên. Trong những năm 1966 - 1967 và đầu năm 1968, đồng chí là người tham gia chỉ đạo, chỉ huy chuẩn bị chiến trường, tạo thế và lực cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân năm 1968. Kết quả quân ta làm chủ thành phố Huế 25 ngày đêm, được Bác Hồ khen tặng 8 chữ vàng: “Tấn công, nổi dậy, anh dũng, kiên cường”. Sau chiến thắng Xuân Mậu Thân năm 1968, đế quốc Mỹ buộc phải xuống thang chiến tranh, ngồi vào bàn đàm phán tại Hội nghị Pari, buộc phải từng bước rút quân khỏi miền Nam Việt Nam.

Năm 1974, đồng chí Trần Văn Quang được thăng quân hàm Trung tướng và được điều động trở lại giữ chức Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam. Sau Đại thắng mùa Xuân năm 1975 lịch sử, trước tình hình bất ổn ở biên giới phía Tây Nam, đồng chí được giao nhiệm vụ nắm sát tình hình Campuchia để kịp thời tham mưu cho Đảng, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng những đối sách quan trọng góp phần bảo vệ biên giới Tây Nam của Tổ quốc, giúp nhân dân nước bạn thoát khỏi họa diệt chủng của tập đoàn phản động Pôn Pốt - Iêng Xari. Đến năm 1978, trước tình hình diễn biến ngày càng phức tạp ở biên giới phía  Bắc của Tổ quốc, đồng chí được Đảng và quân đội giao phụ trách Mặt trận 678 tại Lào, phên dậu phía Tây Bắc của Tổ quốc ta. Tại đây, trên cương vị Tư lệnh kiêm Chính ủy Binh đoàn 678, với nhiệm vụ giúp nước bạn Lào vừa xây dựng kinh tế vừa củng cố quốc phòng với tài năng và kinh nghiệm của mình đồng chí đã góp phần giúp bạn xóa bỏ hoàn toàn đội quân thổ phỉ, ổn định chính trị - xã hội, phát triển kinh tế, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao, góp phần xây dựng truyền thống đoàn kết keo sơn giữa Đảng, Nhà nước, quân đội và nhân dân hai nước.

Sau khi hoàn thành nhiệm vụ quốc tế, năm 1981, đồng chí Trần Văn Quang được cử giữ chức Thứ trưởng Bộ Quốc phòng và được thăng quân hàm Thượng tướng năm 1984. Từ năm 1992 đến năm 2002, đồng chí là Chủ tịch Hội Cựu chiến binh Việt Nam.

Với những cống hiến to lớn cho sự nghiệp cách mạng của Đảng, quân đội, đồng chí Trần Văn Quang đã được tặng thưởng Huân chương Sao Vàng, Huân chương Hồ Chí Minh và nhiều phần thưởng cao quý khác...

Thông qua những trang “Hồi ức và kỷ niệm”của Thượng tướng Trần Văn Quang, chúng ta thấy hiện lên một con người cả đời hiến dâng cho cách mạng luôn đi đầu và ở những nơi đầu sóng ngọn gió, nhiều lúc ốm đau bệnh tật tưởng không qua khỏi nhưng đồng chí vẫn bám trụ kiên cường. Dù trong hoàn cảnh khó khăn, gian khổ hay  thuận lợi, đồng chí vẫn khẳng định lòng trung thành tuyệt đối với Đảng, bản lĩnh, nhân cách ngời sáng của người Bộ đội Cụ Hồ.

Tất cả các bài viết đã khắc họa lên chân dung của một vị tướng đức độ, tài năng của quân đội ta, cả cuộc đời hy sinh cho cách mạng, cả cuộc đời lo cho dân, cho nước, được cấp trên tin tưởng, được cấp dưới mến yêu.

Xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc.

NHÀ XUẤT BẢN QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN