Dọc miền ký ức

Trích đoạn

     Ký ức tháng Tư

     Trước khi nổ ra chiến dịch, mấy anh em chúng tôi: Hào Vũ, Trùng Khánh, Nguyễn Ngọc Mộc, Lê Văn Vọng... đang tập trung viết tại khu B của Tạp chí Văn nghệ Quân giải phóng (một khu rừng ở Lộc Ninh). Những ngày đó tin thắng trận của quân ta khắp các chiến trường dồn dập vọng về. Các nhà văn: Thanh Giang, Nam Hà, Võ Trần Nhã... người đang ở chiến trường, người chuẩn bị đi. Chúng tôi không còn lòng dạ nào ngồi hoàn thành tác phẩm. Ai nấy nhanh chóng thu xếp trở về vùng đất quen thuộc của mình. Hào Vũ về Long An, Trùng Khánh về Mỹ Tho rồi hy sinh trong ngày cuối cùng cuộc chiến tranh. Tôi và Nguyễn Ngọc Mộc được nhà văn Nguyễn Trọng Oánh cho đi theo cánh quân phía Đông. Nguyễn Ngọc Mộc đi theo một đơn vị bộ binh cơ giới, còn tôi "bám" một đơn vị vận tải để viết về công tác hậu cần phục vụ chiến dịch... Khi giao nhiệm vụ, anh Oánh bảo: "Trận Tổng tấn công này rất lớn, trên tất cả các hướng của chiến dịch đều có "người của ta". Tạp chí sẽ ra số đặc biệt, rất cần những phóng sự, ghi chép phản ánh kịp thời không khí chiến trận, tinh thần chiến đấu của bộ đội ta. Viết được gì "các ông" gửi ngay về toà soạn, chưa dùng sẽ gửi gấp ra Hà Nội".

     Tôi không thể nào quên được những ngày quân ta vây ép, tiến công Xuân Lộc. Trong kế hoạch phòng thủ Sài Gòn của quân ngụy, Xuân Lộc được coi là vị trí chiến lược quan trọng bậc nhất phía Đông, "cánh cửa sắt kiên cố". Chúng ném vào đây Sư đoàn 18, về sau được tăng cường thêm một lực lượng lính dù của Sư đoàn 5 và một bộ phận thiết giáp của Sư đoàn 25 từ Tây Ninh điều về. Với một lực lượng quân đông đảo, tinh nhuệ, vũ khí phương tiện chiến tranh hiện đại đặt dưới sự chỉ huy của Lê Minh Đảo - viên trung tướng được coi là có bản lĩnh và nghệ thuật tác chiến cao trong hàng ngũ tướng lĩnh ngụy; Nguyễn Văn Thiệu và bộ sậu của ông ta vẫn tin rằng Quân giải phóng khó lòng chọc thủng phòng tuyến Xuân Lộc. Bởi vậy, khi tiền đồn Xuân Lộc thất thủ, bọn chúng hoang mang cực độ. Lịch sử chiến đấu sẽ mãi ghi nhận trận đánh vây ép Xuân Lộc là trận đẫm máu nhất, nhưng nó cũng thể hiện khả năng tác chiến thông minh, sáng tạo và tinh thần quyết tử vì chiến thắng của bộ đội ta.

     Chỉ trong 13 ngày (từ ngày 9 đến ngày 21) tháng 4 ta đã hy sinh hơn năm nghìn người. Biết bao đồng đội ngã xuống mảnh đất mà giờ đây đã trở thành một địa chỉ lịch sử. Lớp trước hi sinh, lớp sau xốc tới. Đa số tuổi đời còn rất trẻ, nhiều người mới vào tới không kịp nghỉ ngơi hoặc chưa kịp thay bộ quần áo lấm bụi đường Trường Sơn.

     Khi chúng tôi bước vào ngôi nhà Bộ tư lệnh Sư đoàn 18, quạt trần vẫn quay, đài bán dẫn không kịp tắt, công văn giấy tờ vứt trắng sàn. Cái gạt tàn đầy ụ mẩu thuốc lá hút dở. Một cái tàn thuốc dài nguyên cả điếu trông như con sâu, có lẽ viên tư lệnh châm thuốc mà không kịp hút. Mấy tấm bản đồ trên tường ghi rõ các mũi tiến công của quân ta. Quyển lịch trên bàn viên tư lệnh giở đến ngày 18, ghi vắn tắt: Áp lực Cộng quân rất mạnh phía Đông. Một không khí im ắng ớn lạnh bao trùm, chỉ có tiếng súng nổ từ xa vọng lại. Chiếc ghế chỉ huy dường như vẫn còn ấm hơi người.

     Chúng tôi tới Ngã ba Dầu Giây khi trận chiến đấu ở đây vừa kết thúc. Bọn địch đã phá huỷ nhiều căn nhà dân trước khi chúng rút đi. Lửa trong khu đồn cháy rừng rực, tiếng đạn nổ đì đùng. Thỉnh thoảng lại có quầng lửa phụt lên cao, khói mù mịt che kín cả một khoảng trời. Một đơn vị bộ đội đang giúp dân thu dọn đồ đạc. Họ vào từng nhà, gom nhặt những áo quần, chăn chiếu vương vãi. Họ dập tắt những đám cháy do quân ngụy tưới xăng đốt. Dân tản cư các nơi ùn về bắc bếp ở thềm nhà bên lề đường. Họ nắm tay các chiến sĩ hỏi thăm tình hình chiến sự Hố Nai, Trảng Bom... Chúng tôi tới phòng tuyến Nước Trong, một trong những tuyến phòng thủ mạnh nhất của địch, khi đạn trong những chiếc xe cháy còn nổ đì đùng, mùi thuốc súng khét lẹt. Để cản bước quân ta tiến vào Sài Gòn, địch đã xây phòng tuyến này khá kiên cố. Một con hào rộng hơn 3 mét, sâu 2 mét cắt ngang đường, phía sau là những ụ lô cốt với hỏa lực cực mạnh. Nhưng nó vẫn bị san bằng. Trong 5 ngày chiến đấu hơn ba nghìn chiến sĩ ta đã ngã xuống... Chưa có cuộc hành tiến nào lại "vui" như thế. Trên đường tiến của quân ta bây giờ không chỉ có những chiếc xe nhà binh chở quân, những xe khách Sài Gòn - Vũng Tàu, Long Khánh - Sài Gòn, rồi Honda, Vespa, xe lam và cả những chiếc xe vừa thu được của bọn lính ngụy cũng được dùng vào việc di chuyển quân. Tất cả những người dân chúng tôi gặp đều có mong muốn được tham gia một công việc gì đó cho trận đánh cuối cùng. Càng tới gần Sài Gòn, thời gian càng được rút ngắn. Không đủ chỗ ngồi trong xe, chiến sĩ ta đứng bám bên ngoài, một tay cầm súng, một tay bám thành xe. Không ai muốn mình sẽ là người đến chậm. Không ai muốn giờ phút lịch sử thiêng liêng của trận cuối cùng vào sào huyệt giặc lại vắng mặt mình. Mấy "bác tài" già được trưng dụng lái xe như cũng hiểu lòng các chiến sĩ, họ cho xe chạy nhanh hơn, nhưng dù xe chạy nhanh đến đâu các chiến sĩ cũng thấy là quá chậm. Tôi chợt nhớ tới một người chiến sĩ tôi gặp ở Lộc Ninh hôm trước. Đơn vị xe tăng của anh hành quân tới rừng cao su Lộc Tấn thì không may một chiếc xe hỏng máy nặng. Bốn pháo thủ được chuyển sang chiếc xe khác để tiếp tục bước tiến, còn anh phải ở lại trông chiếc xe đó. Anh đã khóc nức nở khi nhận lệnh. Người chiến sĩ ấy có lẽ đã hiểu được tầm vóc và ý nghĩa lớn lao của trận đánh quyết định này, và anh cũng dự cảm được nỗi vui sướng, tự hào của thời khắc lịch sử mà mình không có may mắn được chứng kiến. Đó là lúc Sài Gòn giải phóng.

     Không kịp dừng lại, chúng tôi vừa hành quân vừa chiến đấu. Về sự vang động và sức mạnh tiềm tàng, cuộc hành tiến này có thể sánh với cuộc hành quân thần tốc của vua Quang Trung từ đất Tây Sơn ra đại phá quân Thanh ở Thăng Long xưa. Đoàn quân đang tiến bỗng khựng lại vì sự chống trả quyết liệt của địch. Hai chiếc xe tăng đứng dàn hàng ngang ở đầu cầu Sài Gòn xả đạn không ngớt vào đội hình quân ta. Bọn bộ binh địch núp sau những "lô cốt di động" đó dùng đủ loại hỏa lực cố thủ. Không thể để chậm bước tiến, một chiến sĩ bộ binh ôm khẩu B.41 tách khỏi đội hình lao lên, nhưng chưa tới gần mục tiêu anh đã trúng đạn gục xuống. Rồi người thứ 2, thứ 3... Máu trong người các chiến sĩ như sôi lên. Từ phía sau, một chiếc T54 bò lên, nòng pháo hạ thấp. Ngay quả đạn đầu tiên, chiếc xe tăng địch đã bốc cháy. Trong chớp mắt các chiến sĩ bộ binh ào lên diệt nốt mục tiêu còn lại, mở đường cho đại quân tiến qua cầu Sài Gòn vào giải phóng thành phố. Trưa ngày 30 tháng 4 chúng tôi đã hội quân ở Sài Gòn trong niềm vui tột độ. Thấy bộ đội ta tiến vào, bà con cô bác tràn xuống lòng đường tung hoa, vẫy cờ chào đón tưng bừng. Ngồi trên những chiếc xe tăng T54, xe Zin 130... bộ đội ta đáp lại sự hồ hởi nồng nhiệt đó bằng nụ cười tươi trên gương mặt rám nắng hay lớp lớp tay vẫy còn lấm láp bụi đường. Đông đảo và sôi nổi nhất là các em học sinh, sinh viên.

     ...