300 ngày đấu tranh, thi hành hiệp định Giơnevơ (22.7.1954 – 17.5.1955)

Với chiến thắng Điện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”, quân và dân ta đã buộc Chính phủ Pháp phải ký Hiệp định Giơnevơ chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam, Lào, Campuchia. Theo quy định của hiệp định, hai bên có thời gian 300 ngày (22.7.1954 - 17.5.1955) để chuyển quân tập kết về Bắc và Nam vĩ tuyến 17, tiến hành trao trả tù binh, giải quyết các vấn đề sau chiến tranh.

Tuy nhiên, với mưu đồ bá chủ thế giới của đế quốc Mỹ và bản chất cố hữu của chủ nghĩa thực dân, đế quốc Mỹ và thực dân Pháp đã không nghiêm chỉnh thi hành những điều khoản đã được quy định trong hiệp định, tiến hành những hành động nhằm phá hoại cách mạng Việt Nam, cản trở quá trình giải phóng miền Bắc, chia cắt đất nước ta lâu dài.

Tiếp tục đưa sự nghiệp cách mạng hoàn thành mục tiêu dân tộc, dân chủ; dưới sự lãnh đạo của Đảng Lao động Việt Nam, đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhân dân Việt Nam vừa nghiêm chỉnh thi hành hiệp định, đồng thời đấu tranh hạn chế những hành động phá hoại của các thế lực phản động và có những bước chuẩn bị cho cuộc chiến đấu mới, trong hoàn cảnh quốc tế và trong nước chưa hoàn toàn thuận lợi.

So với chiều dài lịch sử đấu tranh giữ nước, đây là khoảng thời gian ngắn ngủi, nhưng có những hoạt động hết sức quan trọng nhằm giữ gìn và phát huy thắng lợi của chín năm kháng chiến chống thực dân Pháp, đồng thời là bước chuẩn bị đưa sự nghiệp cách mạng Việt Nam bước vào thực hiện nhiệm vụ mới. Từ thực tế hoạt động khẩn trương với những nội dung hết sức đặc thù của thời kỳ này đã để lại những kinh nghiệm quý báu về nhận định đánh giá tình hình, âm mưu và thủ đoạn của kẻ thù; về tổ chức lực lượng và giải quyết các vấn đề sau chiến tranh; về vận dụng pháp lý để đấu tranh giữ vững quyền độc lập, tự do, lợi ích của dân tộc. Tuy nhiên, cho đến nay chưa có một công trình nghiên cứu một cách toàn diện, đầy đủ về khoảng thời gian và vấn đề lịch sử thật đặc biệt, có ý nghĩa hết sức sâu sắc này.

Góp phần phục dựng, nhìn nhận, đánh giá một cách hệ thống, chân xác, đầy đủ hơn các vấn đề của 300 ngày thi hành Hiệp định Giơnevơ, Viện Lịch sử quân sự Việt Nam đã biên soạn và xuất bản cuốn sách "300 ngày đấu tranh, thi hành Hiệp định Giơnevơ (22.7.1954 - 17.5.1955)".

Là một chuyên khảo, nên cuốn sách được cấu trúc gồm: ngoài Lời nói đầu và Kết luận, nội dung chính được chia thành ba chương (Chương 1, dành để viết về âm mưu phá hoại hiệp định của thực dân Pháp, đế quốc Mỹ và các thế lực phản động và bối cảnh thi hành hiệp định của nhân dân ta; Chương 2, tập trung viết về các vấn đề của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa thực thi hiệp định trên miền Bắc; Chương 3, viết về quá trình chuyển quân tập kết, tổ chức lại lực lượng cho cuộc chiến đấu lâu dài).

Dù tập thể tác giả đã hết sức cố gắng, nhưng do thời gian đã lùi xa, tư liệu không tập trung, thậm chí là thiếu thống nhất nên cuốn sách chưa thể đáp ứng được mong đợi của tất cả bạn đọc. Chúng tôi rất mong nhận được ý kiến đóng góp của các đồng nghiệp, các nhà khoa học và của các độc giả để cuốn sách được hoàn chỉnh hơn trong lần xuất bản sau.