Tư tưởng Hồ Chí Minh về phòng, chống tham ô, lãng phí, quan liêu: Nội dung và giá trị

Tham nhũng, lãng phí và quan liêu là những căn bệnh nguy hiểm, là một nguy cơ lớn đối với nhà nước và đảng cầm quyền. Ngày nay, tham nhũng, lãng phí, quan liêu đang diễn biến phức tạp, trở thành vấn đề nhức nhối, đe dọa nghiêm trọng đến tiến trình phát triển kinh tế - xã hội của nhiều nước trên thế giới, đặc biệt ở các nước có nền kinh tế đang phát triển. Bởi vậy, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, quan liêu luôn được coi là nhiệm vụ cấp bách của mỗi quốc gia. Ngày 31 tháng 10 năm 2003, Ðại hội đồng Liên hợp quốc đã thông qua “Công ước về chống tham nhũng”. Ðây được coi là một văn bản pháp lý quốc tế quan trọng, đáp ứng yêu cầu thực tiễn công tác phòng, chống tham nhũng ở các quốc gia; đồng thời tạo cơ sở pháp lý quốc tế trong công tác phòng, chống tham nhũng giữa các quốc gia trên phạm vi toàn cầu.

Ở Việt Nam, trong chế độ phong kiến, thực dân, tham ô, lãng phí, quan liêu được thể hiện trong luật tục cống nạp, biếu xén cho các quan chức phong kiến, thực dân; ở lối sống xa hoa, hưởng thụ, lạm quyền, lộng quyền của các tầng lớp thống trị. Chính những tệ nạn này đã góp phần làm bại hoại phong tục, làm mục ruỗng xã hội. Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, với sự ra đời Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu cao tư tưởng phải kiên quyết bài trừ tệ nạn tham ô, lãng phí, quan liêu, coi đó là nhiệm vụ quan trọng phải thực hiện để làm trong sạch đội ngũ cán bộ của Ðảng, của Nhà nước. Hồ Chí Minh đã coi tham ô, lãng phí, quan liêu là “giặc nội xâm”, và chỉ rõ: “Cuộc vận động này là một cuộc cách mạng nội bộ, một cuộc đấu tranh gay go giữa cái tốt và cái xấu, cái cũ và cái mới, giữa đạo đức cách mạng là cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư và kẻ địch là tệ nạn tham ô, lãng phí, quan liêu” .

Trong những năm qua, công tác phòng, chống tham ô, lãng phí và quan liêu đã tạo được những chuyển biến tích cực cả về nhận thức và hành động. Bước đầu đã đạt được những kết quả rất tích cực; trên một số lĩnh vực, tham ô, lãng phí và quan liêu từng bước được ngăn chặn, đẩy lùi. Những kết quả đã đạt được có ý nghĩa quan trọng để tiếp tục thực hiện có hiệu quả cao hơn công tác phòng, chống tham ô, lãng phí và quan liêu trong thời gian tới.

Thực tiễn công tác phòng, chống tham ô, tham nhũng, lãng phí và quan liêu của Ðảng, Nhà nước và nhân dân hiện nay đang đứng trước những tác động ngày càng lớn, đa vấn đề, đa chiều, nhất là trong công cuộc hội nhập sâu rộng với quốc tế, điều này làm nảy sinh nhiều vấn đề mới, nhiều vấn đề phức tạp. Trong bối cảnh đó, việc tiếp tục nghiên cứu, tìm tòi và vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung và tư tưởng Hồ Chí Minh về phòng, chống tham ô, lãng phí, quan liêu nói riêng ngày càng trở thành nhiệm vụ quan trọng, cấp bách trong công tác lãnh đạo của Ðảng và hoạt động quả  lý của Nhà nước, trong hoạt động của cả hệ thống chính trị. Sau hơn 30 năm lãnh đạo thực hiện công cuộc đổi mới toàn diện đất nước, Ðảng Cộng sản Việt Nam ngày càng khẳng định rõ năng lực và bản lĩnh của một đảng cầm quyền, đưa dân tộc vượt qua đói nghèo, tụt hậu, đã và đang hội nhập ngày càng sâu, rộng với quốc tế. Bên cạnh những thành tựu to lớn có ý nghĩa lịch sử, đất nước ta vẫn đang đối mặt với nhiều nguy cơ, thách thức. Ðảng Cộng sản Việt Nam nhận định: “tình trạng tham nhũng, lãng phí, quan liêu, những tiêu cực và tệ nạn xã hội chưa được ngăn chặn, đẩy lùi mà còn tiếp tục diễn biến phức tạp,… làm giảm lòng tin của nhân dân đối với Ðảng và Nhà nước, đe dọa đến sự ổn định và phát triển đất nước” . Vì vậy, cùng với nhiệm vụ tiếp tục lãnh đạo công cuộc phát triển kinh tế - xã hội, Ðảng và Nhà nước ta luôn xác định đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, quan liêu cùng các tật bệnh khác trong Ðảng, Nhà nước và xã hội là nhiệm vụ hàng đầu có ý nghĩa sống còn của chế độ. Ðồng thời cũng chỉ rõ: “Ðẩy mạnh đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí là nhiệm vụ thường xuyên, quan trọng đồng thời là nhiệm vụ khó khăn, phức tạp, lâu dài. Các cấp ủy đảng, trước hết là người đứng đầu cấp ủy, chính quyền và toàn bộ hệ thống chính trị phải kiên quyết phòng, chống tham nhũng, lãng phí” .

Hiện nay, đất nước đã và đang bước vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế ngày càng sâu, rộng. Ðể đảm bảo vị thế và vai trò lãnh đạo toàn diện, tuyệt đối với sự nghiệp cách mạng thì Ðảng cần phải tiếp tục đấu tranh vượt qua những nguy cơ, thách thức. Trong đó có: “tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong một bộ phận cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức; sự tồn tại và những diễn biến phức tạp của tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí” .

Nghiên cứu và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về phòng, chống tham ô, lãng phí, quan liêu không phải là một đề tài mới, nhưng còn nhiều vấn đề cần được luận giải một cách đầy đủ, thấu đáo hơn. Cuốn sách “Tư tưởng Hồ Chí Minh về phòng, chống tham ô, lãng phí, quan liêu: Nội dung và giá trị” do Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Anh biên soạn, trình bày một cách cơ bản, hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh về phòng, chống tham ô, lãng phí và quan liêu: Nguồn gốc, cơ sở hình thành, khái niệm, bản chất, biểu hiện, tác hại của tham ô, lãng phí, quan liêu; Tính tất yếu, phương hướng, lực lượng phòng, chống tham ô, lãng phí, quan liêu; Luận giải những giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh trong phòng, chống tham ô, lãng phí, quan liêu, đồng thời gợi mở một số định hướng, giải pháp trong công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí và quan liêu ở nước ta hiện nay.

Cuốn sách được hoàn thành trên cơ sở Luận án Tiến sĩ Chính trị học của tác giả Nguyễn Ngọc Anh đã được bảo vệ thành công tại Hội đồng cấp Nhà nước chấm Luận án Tiến sĩ họp ngày 03-10-2018 tại Trường Ðại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Ðại học Quốc gia Hà Nội. Ðể hoàn thành được cuốn sách, tác giả đã nhận được sự giúp đỡ tận tình của các nhà nghiên cứu, các chuyên gia, các đồng nghiệp... Ðặc biệt, tác giả xin gửi lời cảm ơn trân trọng tới Giáo sư, Tiến sĩ Phùng Hữu Phú; Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lại Quốc Khánh và nhiều nhà khoa học khác đã dành nhiều thời gian, công sức đóng góp những ý kiến chuyên môn quý báu cho nội dung cuốn sách.

Tuy vậy, cuốn sách chắc chắn không tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót, tác giả rất mong nhận được sự đóng góp xây dựng của các nhà khoa học, các đồng nghiệp và bạn đọc.

TÁC GIẢ