Tìm hiểu một số tín ngưỡng ở Việt Nam

Thay lời mở đầu

        Trong đời sống tinh thần của con người luôn dành một chỗ sâu kín nhất cho niềm tin - tin vào chính bản thân mình, tin vào sự trợ giúp của cộng đồng và tin có một sức mạnh siêu nhiên từ bên ngoài trợ giúp con người vượt qua khó khăn, trắc trở để tiếp tục sống, vươn lên. Từ khi được sinh ra cho tới khi nhắm mắt xuôi tay, con người luôn tự đặt câu hỏi về "ta" và cái "khác ta". "Ta" là gì? Cái "khác ta" là gì và thế lực nào chi phối. Lý giải những vấn đề nói trên, con người cần tới cái "khác ta", một "tha lực"- lực từ thế giới xung quanh tác động đến con người. Niềm tin vào "tha lực" tồn tại là cơ sở ra đời của tín ngưỡng.

        Người Việt Nam, từ buổi hồng hoang đã là cư dân nông nghiệp lúa nước. Từ những ngày đầu chinh phục thiên nhiên, để tồn tại và phát triển giữa núi rừng hay đầm lầy hoang vu, nhiều thú dữ, thủy quái, con người cố kết bền chặt với nhau trong một cộng đồng, có một thủ lĩnh đứng đầu. Để tưởng nhớ công ơn người dẫn dắt mình vươn tới cuộc sống ấm no, che chở khi hoạn nạn - tục tôn thờ người có công với nước, với dân, thờ phụng tổ tiên ra đời, với đỉnh cao tôn thờ Cha - Mẹ dân tộc. Trải qua hàng ngàn năm, tục tôn thờ người có công, thờ phụng tổ tiên sinh ra mình trở thành một tín ngưỡng gắn mọi con người với nhau bên trong lũy tre làng, tạo thành sức mạnh to lớn chinh phục thiên nhiên, dựng nước và giữ nước.

        Nhưng, bao quanh họ, cả một thiên nhiên hùng vĩ chứa bao điều bí ẩn, với rừng sâu vực thẳm, đầm lầy hay biển cả bao la..."Tha lực" nào đang chi phối cuộc sống con người và cộng đồng? Người Việt Nam đã lấy chính bản thân mình để gán cho các hiện tượng thiên nhiên, lý giải những điều bí ẩn, tôn lên thành thần, thánh để rồi lại kéo thần, thánh về cõi thế tục phục vụ cuộc sống của mình. Tôn thờ thần thánh xuất hiện và gắn chặt với cuộc sống con người.

        Trồng lúa, ngô, khoai, cây bầu, cây bí, nuôi súc vật, con người bao giờ cũng mong sự sinh sôi nảy nở, lương thực đầy kho, súc vật ngày càng đông, thành đàn thành đống. Để biến khát vọng thành hiện thực, dân ta coi trọng quan hệ đực - cái, gắn với ước mong vạn vật sinh sôi nảy nở, ra đời lễ nghi nông nghiệp; tôn vinh người Mẹ và phái nữ, lập đền thờ, ban phong tước Mẫu, Thánh.

        Người Việt Nam luôn sống trong tâm thức mở nên tín ngưỡng cũng mang tính mở, luôn chọn lọc, đón nhận yếu tố phù hợp, làm nên tính thống nhất, đa dạng của hệ thống tín ngưỡng Việt Nam. Tín ngưỡng của người Việt Nam luôn hướng tới điều tốt đẹp trong cuộc sống hiện tại, vươn lên đạt giá trị nhân văn, nhân nghĩa trong cuộc đời con người. Tín ngưỡng của người Việt Nam nói trên đã trở thành một bộ phận đặc thù trong bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam, là bức tường vững chắc ngăn cản mọi mưu mô "đồng hóa văn hóa" bằng các cuộc xâm lăng, thiết lập ách thống trị nước ta của các thế lực ngoại bang. Chính tín ngưỡng đã liên kết mọi người Việt Nam thành một khối bền chặt, vững chắc để bảo vệ non sông đất nước, để dấu ấn sinh hoạt văn hóa tinh thần của người Việt cổ từ thời các vua Hùng vẫn còn đến tận hôm nay và mai sau.

        Cuốn "Tìm hiểu một số tín ngưỡng ở Việt Nam", hy vọng góp phần giúp cho bạn đọc hiểu sâu hơn về một số tín ngưỡng ở Việt Nam; nâng cao ý thức tự tôn dân tộc và có thái độ đúng mực đối với các loại tín ngưỡng mới xuất hiện trong những thập kỷ gần đây.

        Với kiến thức về tín ngưỡng truyền thống của dân tộc ta còn có hạn, thời gian sưu tầm và nghiên cứu tài liệu chưa được nhiều nên nội dung cuốn sách chưa thể đáp ứng đầy đủ yêu cầu của bạn đọc. Mong nhận được ý kiến đóng góp của bạn đọc xa gần để tiếp tục bổ sung, hoàn thiện, nâng cao chất lượng cuốn sách trong thời gian tới.

        Th.s ĐẶNG VĂN HƯỜNG