Tiếng sấm đường 5

LỜI GIỚI THIỆU

       Trong cuộc kháng chiến 9 năm chống thực dân Pháp xâm lược (1946 - 1954), quân và dân Quân khu Tả Ngạn sông Hồng đã đánh cho kẻ địch những đòn chí mạng, khiến chúng choáng váng đến thất điên bát đảo. Nhất là tại tuyến Đường 5 (bao gồm đường bộ và đường sắt) dài 102 km - chạy qua các tỉnh từ Hải Phòng qua Kiến An, lên Hải Dương, Hưng Yên tới Hà Nội - không mấy khi ngớt tiếng mìn của du kích, bộ đội địa phương đánh phá giao thông, chặn đường tiến quân hoặc càn quét của địch.

       Với phương châm "lấy thô sơ chống hiện đại; dùng lực lượng nhỏ, thu thắng lợi lớn" có ý nghĩa và giá trị cao về mặt chiến thuật cũng như chiến dịch. Chỉ bằng những quả thủ pháo, trái mìn tự chế, hoặc cải tiến từ những quả bom câm, đạn đại bác thối của địch, hoặc được trang bị; với ý chí, quyết tâm và lòng căm thù quân xâm lược đã tạo nên "Tiếng sấm Đường 5" vang rền; gây cho địch nhiều tổn thất nặng nề về người, phương tiện chiến tranh; khủng hoảng về tinh thần; hoang mang và kinh hoàng về tâm lý, rệu rã về tư tưởng.

       Những người làm nên "Tiếng sấm Đường 5" là những anh du kích, những chị dân quân, chiến sĩ tự vệ, bộ đội địa phương… Ngày này qua ngày khác, đêm này qua đêm khác; tranh thủ mọi lúc, mọi nơi, vắt óc suy nghĩ, họ đã tìm ra những cách đánh - chiến thuật, nâng cao hiệu quả chiến đấu, thương vong ít; đem lại niềm tin chắc thắng mỗi khi ra trận.

       Trong chiến đấu, đã xuất hiện những chiến sĩ tài ba, quả cảm được suy tôn là "Vua mìn" như "Sáu Đậu" (Nguyễn Văn Huân, Hưng Yên), Vũ Văn Hi, Nguyễn Văn Chính, Hứa Văn Chư, Bùi Văn Cảnh, Nguyễn Văn Thoà, Nguyễn Huy Trường, Nguyễn Đình Viện (Hải Dương). Có "Vua mìn" được suy tôn là "Chiến sĩ toàn quốc" rất sớm như Nguyễn Huy Trường (1952). Có hai "Vua mìn" được phong tặng danh hiệu cao quý Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân như Nguyễn Văn Thoà (1999), Nguyễn Đình Viện (2010). Có hai đơn vị được Bác Hồ gửi thư khen như Trung đội du kích Kim Thành (hai lần); Chiến sĩ Đường 5 (một lần)…

       Trong tập sách nhỏ bé này, không thể ghi chép hết, kể chuyện hết được những chiến công hiển hách của các dũng sĩ đánh mìn trên Đường 5 và những vùng phụ cận. Tác giả không có điều kiện đi sưu tầm các sự kiện, nhân chứng khác trên địa bàn toàn Quân khu mà chỉ gặp được một số nhân chứng, lược ghi một số trận đánh điển hình - chủ yếu ven tuyến Đường 5. Mong các đồng chí cựu chiến binh bằng những dòng hồi ức về những trận đánh mìn mà mình đã tham gia gửi tới tác giả để lần tái bản sau, nội dung sẽ phong phú hơn.

       Xin trân trọng giới thiệu với bạn đọc tập truyện ký "Tiếng sấm Đường 5" của tác giả cựu chiến binh Lê Hoài Thao - ủy viên Ban chấp hành Trung ương Hội Ngôn ngữ học Việt Nam.

       Thiếu tướng LÊ NGỌC OA      

       Nguyên Phó Tư lệnh Quân khu 3

 

       Lời nói đầu

       Trên Tả ngạn sông Hồng, 5 tỉnh Thái Bình, Hải Phòng, Kiến An, Hải Dương, Hưng Yên là những địa phương có khả năng to lớn về sức người, sức của; có tầm chiến lược quan trọng về quân sự cũng như kinh tế đối với cả ta lẫn địch. Yếu tố quyết định sự tồn tại và phát triển của khu vực dân cư này là hệ thống giao thông, thuỷ lợi. ở đây, có con đường số 5 từ cảng Hải Phòng qua Kiến An, Hải Dương, Hưng Yên tới Thủ đô Hà Nội. Chạy song song với Đường 5 là đường sắt Hà Hải (Hà Nội - Hải Phòng). Hai con đường này tạo thành trục giao thông huyết mạch số 1 của chiến trường Bắc Bộ.

       Khi trở lại xâm lược nước ta, thực dân Pháp triệt để lợi dụng những hệ thống đường sá này để phát huy ưu thế về vũ khí, kỹ thuật và phương tiện cơ động nhằm thực hiện ý đồ về chiến dịch và chiến thuật. Do đó, trong chiến tranh giữa ta và địch trong những năm từ 1946 đến 1954, các tuyến đường giao thông nói trên là nơi xảy ra các cuộc đụng độ quyết liệt giữa hai bên tham chiến, đặc biệt là trên trục giao thông số 5.

       Bắt đầu từ cuối tháng 11-1946, du kích Vật Cách (Kiến An) mở màn trận đánh đầu tiên bằng mìn tại Quán Toan. Tiếp theo, trong những ngày cuối tháng 12 năm 1946, hàng chục vạn lượt người của Kiến An, Hải Dương, Hưng Yên ồ ạt kéo nhau ra phá Đường 5 và đường sắt; bóc gỡ hàng chục ki-lô-mét đường ray.

       Ngày 3-4-1947, du kích Kim Thành (Hải Dương) do đồng chí Nguyễn Văn Chính - Trung đội phó chỉ huy, đặt mìn đánh đổ 1 đầu tàu và 8 toa, diệt 50 tên địch tại đoạn đường sắt gần ga Phạm Xá.

       Ngày 25-4-1947, tại đoạn đường sắt gần làng Lương Xá, trận đánh thứ hai bằng mìn, làm đổ 25 toa xe chở hàng quân sự của địch.

       Ngày 6-6-1947, các đồng chí Tăng Bá Liệp, Vũ Văn Hi, Bùi Văn Cảnh cũng dùng mìn lật đổ 1 đoàn tàu 6 toa. Địch bị chết 12 tên; bị thương 20 tên.

       Ngày 26-8-1947, Trung đội bộ đội Kim Thành do đồng chí Phí Văn Tư chỉ huy, đặt 4 quả mìn chặn quân tiếp viện ở đoạn đường 188 chạy qua làng Bất Nạo diệt 40 tên.

       Để tạo khí thế bước sang năm mới, ngày 18-1-1948, du kích Kim Thành lại đặt mìn đánh đoàn tàu địch tại đoạn đường sắt gần làng Quỳnh Khê, phá hỏng 1 đầu tàu, lật đổ 9 toa xe, diệt và làm bị thương hơn 100 tên địch.

       Tiếp đến, đêm 4-2-1948, được tỉnh giao nhiệm vụ, Kim Thành huy động dân quân, du kích của 7 xã dọc Đường 5 dùng mìn đánh một trận "Tổng phá hoại đường sắt" suốt chiều dài gần 20km, mở đầu chiến dịch "Tiếng sấm Đường 5" (lần thứ nhất). Đúng 1 giờ 00, sau 3 tiếng mìn nổ giòn giã làm "hiệu lệnh" phát hoả, hơn 1.000 quả mìn được gài sát đường ray nổ nối tiếp thành một chuỗi âm thanh chát chúa, rền vang như trời long đất lở; chớp lửa của mìn sáng rực cả một khoảng trời. Cả đoạn đường sắt nói trên bị phá hỏng. Nhiều thanh ray, tà vẹt bị bật tung, cong queo hoặc đứt gẫy. Việc vận chuyển trên đường sắt bị ngừng trệ nhiều ngày.

       Đến ngày 10-4-1948, dưới sự chỉ huy của đồng chí Lí - cán sự Huyện đội Kim Thành, nữ du kích Đinh Thị Nhìn (người làng Cống Khê) lần đầu tham chiến đã dũng cảm giật một quả mìn lật đổ đoàn tàu hoả gồm 1 đầu tàu và 8 toa, diệt và làm bị thương hơn 90 tên địch.

       Nữ du kích Nguyễn Thị Xuân (Lai Khê) dùng mìn muỗi diệt 5 tên lính Pháp (gần bốt Liên hiệp Pháp trong sân ga Lai Khê) giữa trưa ngày 25-7-1948.

       Cùng năm 1948, tại huyện Cẩm Giàng (Hải Dương), vào tháng 4, một trận đánh mìn ở gần chùa Hộn (xã Kim Giang) lật đổ 1 đoàn tàu và 20 toa xe, diệt gần 100 tên xâm lược. Ngày 5-10, du kích xã Cẩm Hoàng cũng dùng mìn đánh một trận thật "đẹp" trên đường sắt đoạn Cầu Dê, lật đổ 1 đoàn tàu có 8 toa xe, diệt 250 tên và làm bị thương hơn 100 tên khác. Đây là trận đánh bằng địa lôi diệt nhiều địch nhất trên đường sắt vào thời kỳ đó.

       Mùa Xuân năm 1949, trên mảnh đất Kim Thành gan góc này, diễn ra liên tiếp nhiều trận đánh, làm cho kẻ địch hoang mang, dao động.

       Vào hồi 1 giờ sáng ngày 2-1, suốt 1 giờ liền, chiến dịch "Tiếng sấm Đường 5" (lần thứ hai) lại ầm vang, phá hoại nhiều đoạn đường sắt, gây thiệt hại nặng nề cho địch. Đến ngày 27-3, trên đoạn đường sắt thuộc địa phận làng Lương Xá, du kích Kim Thành lại đặt mìn, lật đổ đoàn tàu, phá huỷ 1 đầu tàu, 8 toa xe; diệt và làm bị thương 20 tên…

       Tại địa bàn Hưng Yên, trận đánh mìn trên Đường 5 huyền thoại mở màn ngày 20-11-1947 tại Phố Nối do tổ công binh của Trung đoàn 64 phối hợp với du kích địa phương thực hiện. Người đi đầu trong phong trào đánh mìn ở vùng này là Nguyễn Văn Huân (người xã Cộng Hoà - huyện Yên Mỹ), có biệt danh "Sáu Đậu", nổi tiếng là "Vua mìn" từ năm 1948…

       Để đối phó với thủ đoạn nham hiểm và quyết liệt của địch (dùng máy dò mìn để phát hiện mìn của ta và khủng bố nhân dân), du kích Kim Thành đã phát kiến nhiều cách đánh mìn trên đường sắt phù hợp với từng thời kỳ. Lúc đầu, ta phải dùng chiến thuật thô sơ là "giật dây". Cách đánh này, cần có vị trí ẩn nấp gần đường để giật dây cho mìn nổ nên rất dễ bị địch phát hiện. Nguyễn Huy Trường - chiến sĩ du kích đánh mìn đã nghiên cứu tìm ra cách đánh mới "mìn điện có người điều khiển". Dây mìn được chôn sâu dưới mặt đất. Vị trí điều khiển mìn có thể đặt xa đường hàng trăm mét. Mìn nổ, người đánh có thể rút lui an toàn.

       Tiêu biểu cho cách đánh này là trận ngày 2-3-1951 tại Mân Lộc, do đồng chí Quyền chỉ huy đã đánh đổ 1 đoàn tàu hơn 10 toa chở đầy bom, đạn của giặc. Trận đánh thứ hai vào ngày 17-7-1953 gần cầu Lai Vu do đồng chí Vũ Khánh chỉ huy, Nguyễn Xuân An điểm hoả, lật đổ cả đoàn tàu chở đầy quân, diệt và làm bị thương hàng trăm tên.

       Tuy vậy, hai cách đánh trên đều có nhược điểm là phải có vị trí cho người điều khiển mìn ẩn nấp gần đường nên khó thực hiện được yêu cầu "đánh thắng địch nhưng phải bảo vệ được nhân dân và cơ sở của ta". Du kích Kim Thành lại mày mò nghiên cứu, tìm ra cách đánh mới "mìn điện tự động". Chiến thuật này không cần người điều khiển; không cần vị trí ẩn nấp ở gần đường; có thể đặt mìn ở bất cứ đoạn đường nào nếu có điều kiện thuận lợi. Khi mìn nổ, địch không có cớ gì khủng bố nhân dân. Trận đánh bằng "mìn điện tự động" đầu tiên được du kích Kim Thành đánh thí điểm thành công tại đoạn đường gần ga Phú Thái sáng ngày 28-12-1951, phá huỷ 1 đầu tàu, lật đổ 18 toa xe chở đầy vũ khí, lương thực của địch. Cách đánh này được áp dụng ở nhiều nơi, đặc biệt trong thời gian phối hợp với chiến dịch Điện Biên Phủ. Đội S20 (Giao thông chiến) của Tỉnh đội Hải Dương đã dùng "mìn điện tự động" đánh vào đoạn đường sắt khu vực huyện Cẩm Giàng, phá huỷ 17 đầu tàu, lật đổ 85 toa xe chở binh lính, vũ khí, quân trang, quân dụng của quân viễn chinh Pháp và lính đánh thuê; cản trở giao thông nhiều ngày.

       Trận đánh bằng "mìn điện có người điều khiển" đạt hiệu quả cao nhất ở chiến trường Kim Thành (Hải Dương) là trận đánh của bộ đội Kim Thành do Trung đội trưởng Nguyễn Văn Thoà và Tiểu đội trưởng Nguyễn Đình Viện thực hiện sáng ngày 31-1-1954 tại ga Phạm Xá, lật đổ đoàn tàu 21 toa chở binh lính và thiết bị quân sự từ dưới Hải Phòng lên chi viện cho tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, tiêu diệt 1.017 tên giặc…

       Đánh mìn (có khi chỉ là thủ pháo, bộc phá) là cách đánh địch lợi hại nhất khi ta còn thiếu vũ khí; dùng lực lượng nhỏ, thu chiến công lớn; thường nhằm vào các đoàn tàu trên đường sắt, các loại xe trên đường bộ hoặc các cuộc hành quân càn quét lớn của địch…, gây cho chúng nhiều thiệt hại đáng kể; khiến chúng hoang mang, sợ hãi, kinh hoàng mỗi khi nghe nói đến mìn Việt Minh…

       Tổng kết cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược lần thứ hai (1945 - 1954), chỉ tính riêng quân và dân Kim Thành đã đánh 528 trận, trong đó 370 trận bằng mìn. Tiêu diệt 10.533 tên địch; bắt sống 610 tên và thu phục 2.061 hàng binh; thu 486 súng các loại; phá huỷ 36 đầu máy xe lửa, 7.503 toa xe, 19 xe quân sự.

       Du kích Kim Thành hai lần được Bác Hồ gửi thư khen; được thưởng hai Huân chương Quân công hạng Ba, hai Huân chương Chiến công hạng Nhất. Các chiến sĩ đánh mìn Nguyễn Huy Trường được tặng danh hiệu "Chiến sĩ toàn quốc" năm 1952, Nguyễn Văn Thoà được truy tặng danh hiệu cao quý Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân năm 1999 và Nguyễn Đình Viện được phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân năm 2010. Nhiều chiến sĩ đánh mìn khác được Nhà nước và Quân đội tặng thưởng nhiều phần thưởng xứng đáng như Huân chương, Huy chương, Bằng khen, Giấy khen hoặc ghi tên vào Sổ vàng danh dự, trang sử truyền thống của đơn vị.

       Chiến công của họ mãi mãi ngời sáng!

       LÊ HOÀI THAO