Thời hoa lửa

- Trật tự, nghiêm túc chấp hành, rõ chưa?

- Rõ!

Hàng quân nhích dần theo đường mòn sườn núi. Họ đi về phía trước theo thói quen trong đội ngũ, chứ đã ai biết nhà mẹ Mùi Nái ở đâu. Trong buổi họp chiều qua, Đội trưởng phổ biến nhiệm vụ cũng chỉ hoa tay theo một vòng tròn, kèm mấy lời hỉ hả, đại ý là: Đội ta trú quân ở nhà mẹ Mùi Nái. Nhờ mẹ và dân làng Khuổi Nghè cùng tìm kiếm hài cốt liệt sĩ sau chiến tranh. Bộ đội không biết thì hỏi dân, đừng làm liều mà vướng mìn. Chúng ta đã để đồng đội nằm trên bãi chiến trường quá lâu. Lần này, dù khó khăn đến mấy chúng ta cũng quyết tâm đưa được đồng chí của mình vào nghĩa trang… Cuối cùng là câu hỏi như thường lệ:

- Rõ chưa?

- Nhà mẹ Mùi Nái kia kìa!

Hàng quân ngước nhìn lên mỏm núi cao, nơi sừng sững một lô cốt xám, dấu tích của một đồn binh thời các đạo quân viễn chinh tràn vào tàn sát dân bản địa, thực hiện cuộc chiến tranh xâm lược. Đó là đồn binh Cổng Trời, đã một thời người dân trong vùng khiếp sợ đến mức phải nói tránh tên của nó trong câu chuyện hằng ngày. Bọn thực dân cậy sức mạnh vũ khí hiện đại và trình độ tinh nhuệ của lính đánh thuê đã dựa vào những thành quách, hầm ngầm, lô cốt xây kiên cố để thỏa sức hành động tàn bạo, ác độc, nham hiểm, vùi dập cuộc sống của người dân bản địa đến đáy khốn cùng của cuộc sống con người. Đó là thời kỳ sống giữa thế kỷ Hai mươi mà dân làng Khuổi Nghè như những người ở thời vừa tìm ra lửa. Nói đến ăn, người nào cũng chỉ ước được một bữa no bụng, có một chút vị mặn của muối để sức lực khỏi bị tàn lụi. Nói đến mặc, ai cũng thèm một mảnh vải che kín cái thân hình gầy guộc trong cơn gió lạnh, để rồi làng Khuổi Nghè không bị tàn lụi trong khe sâu rừng già Tây Côn Lĩnh. Dân làng Khuổi Nghè tự hỏi, thực dân đế quốc muốn gì ở họ? Phải chăng là chúng đẩy họ vào con đường khốn cùng để tự cho mình cái quyền là kẻ đi khai hóa văn minh? Phía trước lô cốt là ngôi nhà lợp lá cọ xiêu vẹo, gọi là lều sẽ đúng nghĩa hơn! Trước ngôi nhà, một gốc cây đào cổ thụ vươn cành trên nền trời đùng đục, hoa nở rực rỡ khẽ lay theo cơn gió lùa hơi lạnh. Khói trắng tỏa lan trên nóc nhà báo hiệu sự sống hiện diện.

- Có lửa! - Hàng quân như reo lên.