Những người mở lối (tập 1)

LỜI GIỚI THIỆU

       Người cầm bút, viết văn hay viết báo đều có ước vọng chia sẻ với người đọc những cảm xúc đối với những gì mình nghĩ, mình thấy và mình mong muốn về cuộc sống hiện tại. Nghĩ xa hơn, thì những điều mình viết ra có thể cho những thế hệ sau đọc đến để hiểu về cái thời của mình đã sống. Vì thế mà người xưa quan niệm rằng "văn-sử bất phân".

       Lịch sử trước hết là những "ngụ ngôn" để từ hiện thực đã qua đúc kết những bài học để chiêm nghiệm hiện thực đang diễn ra và tạo dựng cho một hiện thực sẽ đến tốt đẹp hơn. Với lịch sử, cái không thể thiếu vắng, nhưng thường ít được đề cập tới đó là: con người. Ở ta, lịch sử thường nhấn đến cái nguyên lý về "sự nghiệp của quần chúng" và chỉ nhắc đến một số tên tuổi tiêu biểu nhất. Đương nhiên với thời gian trong chính sử chỉ đọng lại những gương mặt tiêu biểu nhất. Và như thế, sẽ có rất nhiều con người, có những vai trò khác nhau, ở những thời kỳ lịch sử rất khác nhau bị lãng quên khiến cho lịch sử dễ trở nên "vô nhân xưng" và nhận thức lịch sử dễ trở nên siêu hình.

       Vì thế lịch sử luôn được bổ sung bởi nhiều hình thức ghi chép khác mà thể loại "tiểu truyện" (nhân vật chí) viết về các nhân vật là không thể thiếu được. Có lẽ vì thế mà anh bạn nhà báo Trần Hoàng Tiến đã dành cho tôi cái may mắn là được đọc trước và viết lời giới thiệu cho tập sách này của anh.

       Sách "Những người mở lối" là tập hợp những bài viết về một số nhân vật được Trần Hoàng Tiến lựa chọn, mà như tên gọi của sách, gắn với một thời kỳ lịch sử quan trọng. Đó là một thời kỳ mà ngày nay chúng ta định danh bằng thuật ngữ "Đổi mới".

       Nhớ rằng, hồi đầu thế kỷ XX, dân tộc ta đã có cuộc "Duy Tân". Đến cuối thế kỷ XX bước qua thế kỷ XXI lại là cuộc "Đổi mới". Đầu thế kỷ, cuộc Duy Tân góp phần cứu nước khỏi ách đô hộ của ngoại bang và sự lỗi thời của chế độ phong kiến. Còn cuộc "Đổi mới" đang diễn ra đã ngót một phần tư thế kỷ và đang tiếp diễn là sự tìm tòi và phấn đấu của dân tộc ta sau khi đã chiến thắng vẻ vang trong sự nghiệp giải phóng dân tộc để hướng tới mục tiêu phát triển và văn minh. Sự tìm tòi, phấn đấu ấy không chỉ tìm ra những cái mới mà còn phải thoát khỏi những cái cũ đã không còn sức sống.

       Vì thế mà bước chuyển đổi quan trọng ấy không chỉ tìm thấy trong những văn kiện, cương lĩnh hay lý luận mà nó phải bắt đầu từ những thực tiễn sinh động nảy nở từ đời sống và đương nhiên là qua những con người cụ thể. Có thể những nhân tố đó rất nhỏ bé so với lịch sử cả dân tộc nhưng không có nó thì sẽ chẳng có những bước chuyển của lịch sử. Hình như thời đại của những "anh hùng cái thế", những lãnh tụ xuất chúng đã qua? Những khát khao sáng tạo và lòng quả cảm thể hiện mình là những tố chất để mỗi con người có thể góp phần vào sự thúc đẩy xã hội và lịch sử đi lên. Cái duy nhất biến cái tố chất ấy tác động được vào đời sống như nguồn động lực phát triển, đó là yếu tố dân chủ mà công cuộc "Đổi mới" chính là những bước đi quan trọng trên con đường Dân chủ hoá đời sống đất nước sau những năm dài chiến tranh gian khổ và khốc liệt…

       Tập sách này mới chỉ đề cập tới một số nhân vật mà tác giả có cơ hội và cảm xúc để viết trong công việc của một nhà báo quân đội. Nó không chỉ góp phần biểu dương "người tốt việc tốt" có tác dụng cổ vũ như những tấm gương. Mà với tôi, những người làm sử và những thế hệ sau, khi đọc tập sách này hay rất nhiều tập sách viết về các nhân vật của nhiều tác giả khác, sẽ tìm thấy ở đây những chất liệu đã làm nên một thời kỳ lịch sử mà mặc dầu nó đang diễn ra nhưng chúng ta đều có thể nhận thấy nó quan trọng như thế nào cho tương lai đất nước.

       Nói những điều có vẻ to tát để giới thiệu một tập sách nhỏ của bạn đồng nghiệp Trần Hoàng Tiến, người viết lời giới thiệu này muốn bày tỏ sự trân trọng đối với một thể loại báo chí góp phần làm cho nhận thức về lịch sử có gương mặt con người và mong rằng có nhiều tập sách "nhỏ mà không nhỏ" như tập sách này, kịp phản ánh những gì về thời chúng ta đang sống...

Xuân 2011                      

       Nhà sử học DƯƠNG TRUNG QUỐC