Đôi mắt trên mù sương dốc núi

Lần đầu lên bản Hưa cũng là lần đầu tôi được hòa vào cuộc sống núi rừng quanh năm mây phủ. Từ nhỏ tôi chưa đi đâu xa hơn chặng đường toàn đèo dốc như lần ấy. Bước xuống xe, tôi say đất đến hai ngày, người luôn ở tình trạng thiếu ô xy. Một vùng đất vô cùng lạ lẫm hiện hữu. Những đứa trẻ, cụ già, mẹ và... A Viên. Rồi sớm ấy A Viên lên nương, tôi gùi đá sỏi về xuôi.

A Hươr - vùng đất khô cằn sỏi đá. Tôi chỉ thấy các cô gái, các chị, các bà, các ông gùi dụng cụ lên rẫy, còn thanh niên hình như họ chỉ một việc chăm cà phê cho nông trường. Ở nhà, A Viên có gần một ngọn đồi cà phê, tha hồ chăm sóc, tha hồ làm cỏ, tha hồ cực khổ. Nhưng A Viên không buồn. Đêm trên nhà rông, tôi thấu được cõi lòng người thiếu nữ miền sơn cước. A Viên chưa hề có một mảnh tình. Những tấm zèng dệt áo tân hôn vẫn trinh nguyên. Đêm bản Hưa, tiếng lũ khỉ gọi đàn từ tiền sử... Bạn của A Viên là A Phen. Phen thua A Viên ba tuổi nhưng tôi dễ dàng nhận ra sự từng trải chừng như đánh rơi mất sự hồn nhiên thiếu nữ.

- A Phen định khi nào lấy chồng? Mười bảy là lấy chồng được rồi phải không? Ở đây con gái lấy chồng sớm lắm mà.

- Không ai ưa. Muốn lấy lắm.

Đêm khởi đầu trên đất bản Hươr, A Phen dúi vào tay tôi một mảnh giấy: "A Phen đã có người yêu nhưng A Phen chưa đồng ý. A Phen đang nghĩ đến người khác. Ngày nào tim A Phen đập mạnh là A Phen biết mình yêu người đó...".

A Phen ngồi với tôi và A Viên một lúc thì bưng đúa rau tàu bay ra rửa ngoài vòi nước. Má A Viên kê lên đầu gối, tia qua tôi ánh nhìn thương cảm. A Phen có đi qua cửa bếp hai lần nữa, không ngó vào, rồi nói tiếng Pa Cô với ai đó. Cũng có lần tôi thấy A Viên trả lời, hình như điều gì đó về tôi...

Ngôi nhà rông được dựng ngay giữa bản, phía trước là khoảnh đất phẳng rộng bằng tiêu chuẩn một sân bóng chuyền. Khởi công bắt đầu vào tháng 7 năm 1999 đến năm 2000 mới hoàn thành. Nếu tính theo giá thị trường, để có được một ngôi nhà rông bề thế như vậy cũng phải tốn trên ba trăm triệu; nhưng dự án NEV chỉ "gợi ý" cho bản chưa tới một phần mười! Toàn dân bản Hưa vẫn quyết tâm làm. Việc khó nhất là lấy gỗ. Gỗ trong thời điểm khan hiếm; và để chọn được gỗ tốt, từ già đến trẻ bản Hưa đã cơm nắm sắn lùi gùi theo gần nửa ngày đường mới tới chỗ. Chọn được gỗ, chặt rồi còn phải "vác" về bản... Tôi hình dung những khuôn mặt dân bản Hưa với đoàn người hùng hục kéo từng khối đá về xây dựng kim tự tháp trên sa mạc cổ đại, trong đó có A Viên.