Người mẹ anh hùng làng Phú Hội

THAY LỜI TỰA

       Nhà văn Tô Phương sinh năm 1938 tại xã Xuân Sơn, huyện Đồng Xuân, tỉnh Phú Yên. Ông nhập ngũ năm 1954, được kết nạp vào Đảng năm 1961, là phóng viên Báo Quân khu 4, Báo Quân khu 3 và Báo Quân đội nhân dân. Nhiều năm ông là phóng viên báo chiến trường, từng có mặt ở nhiều mặt trận nóng bỏng như: Trường Sơn, Nam Bộ, rồi biên giới Tây Nam, biên giới phía Bắc và có mặt hầu khắp các trận địa ở miền Bắc trong cuộc chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ. Ông có nhiều tác phẩm ghi chép diễn biến chiến sự ác liệt, chiến công oanh liệt của quân và dân ta cùng với những hy sinh mất mát. Năm 1979, ông bắt đầu con đường văn nghiệp với tác phẩm truyện ký đầu tay "Mùa hoa ô môi" (Nhà xuất bản Phụ nữ) khá thành công, rồi sau đó cho ra đời một loạt tác phẩm tiếp nối như: Làng xã đánh giặc (1980), Bà mẹ đất thép (1984), Đội nữ du kích Củ Chi (1985), Hương Tràm (1986), Bà mẹ và bản án tử hình (1987)...

       Là một người lính, ông đã chọn cho mình đề tài chiến tranh cách mạng như là một sự lựa chọn không thể khác của ý thức trách nhiệm thôi thúc ngay từ trong cảm hứng sáng tạo. Là một nhà báo, ông chọn cho mình thể loại truyện ký để thể hiện các trang văn như là một tiền định.

       Những trang viết của nhà văn Tô Phương trong bối cảnh chiến tranh hay đề tài hậu chiến chưa bao giờ xa rời với việc phản ảnh cuộc sống chiến đấu và ca ngợi những phẩm chất cao đẹp của con người trong những thử thách khốc liệt nhất. Đậm trên những trang viết của ông là hình tượng người lính, là các chiến sĩ dân quân, là những Bà mẹ Việt Nam anh hùng.

       Đặc biệt, với hình tượng người mẹ anh hùng, nhà văn đã dành rất nhiều tâm huyết. Đó là Bà mẹ đất thép, Bà mẹ của mười liệt sĩ, Người mẹ của huyện Đất Đỏ... Nhà văn Tô Phương là một trường hợp khá đặc biệt, khi xây dựng được hình tượng người mẹ anh hùng ở nhiều miền đất nước. Chúng ta bắt gặp trong các tác phẩm của ông những người mẹ ở miền Trung, những người mẹ ở Củ Chi anh hùng hay ở miền Đông Nam Bộ, đến những mẹ ở miền Tây - đặc biệt là mẹ Ràng - người mẹ chị Sứ trong tiểu thuyết "Hòn Đất" của nhà văn Anh Đức.

       Trong mỗi tác phẩm của ông, nhân vật luôn được đặt vào những hoàn cảnh đặc biệt nhằm làm toát lên phẩm chất kiên cường, ý thức hoàn thành nhiệm vụ cách mạng rất cao. Có thể nói, ông đã có những thành công nhất định trong phản ánh phẩm chất giàu lòng hy sinh, căm thù sâu sắc, mưu trí kiên cường, quyết tâm giành chiến thắng của quân và dân ta trong những năm tháng chiến tranh.

       Hơn nửa số tác phẩm của nhà văn Tô Phương là truyện ký được xây dựng trên chất liệu người thật việc thật. Văn phong thể hiện trên các trang viết rất sinh động, nhưng lại mộc mạc, gần gũi, có nhiều đoạn viết như tự truyện, như trích đoạn trong nhật ký. Chính vì thế, sự thuyết phục của tính chân thật từ các tác phẩm là rất lớn.

       Năm 1959 là phóng viên Báo Quân đội nhân dân, ông tham gia mặt trận Xiêng Khoảng (Lào) và bị thương. Năm 1982, ông chuyển ngành (cấp bậc Thiếu tá) về tỉnh Phú Khánh làm Tổng biên tập Báo Phú Khánh, là Tỉnh ủy viên tỉnh Phú Khánh. Năm 1989, sau khi chia tách tỉnh Phú Khánh thành tỉnh Phú Yên và tỉnh Khánh Hòa, ông về làm Tổng biên tập Báo Phú Yên, là Tỉnh ủy viên tỉnh Phú Yên, Ủy viên kiểm tra Hội Nhà báo Việt Nam khóa V và khóa VI.

       Nhà văn Tô Phương năm nay đã ngoài bảy mươi tuổi. Ông nghỉ hưu theo chế độ từ năm 1998. Thế nhưng, những thôi thúc của đề tài chiến tranh cách mạng không hề làm ông nghỉ yên. Ông liên tục cho ra đời nhiều tác phẩm: Hai mẹ con, Hai anh hùng (Tập truyện ngắn, Nxb Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2000), Những sợi chỉ đỏ (Tập truyện thiếu nhi, Nxb Văn học, năm 2004, được giải thưởng của Ủy ban toàn quốc Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam), Thắng lợi trọn vẹn (Tập truyện ký, Nxb Văn nghệ, năm 2005), Vùng cát cháy (Nxb Thanh niên, năm 2007)…

       Đến nay, nhà văn Tô Phương đã có trên 30 đầu sách. Ông đã được tặng thưởng nhiều giấy khen, bằng khen, huân chương các loại. Ông tự bạch: "Trách nhiệm của mỗi nhà văn của chúng ta là rất lớn trong việc viết càng nhiều càng tốt các tác phẩm về đề tài chiến tranh. Ai có sức lớn thì viết tác phẩm lớn; ai có sức ít thì viết tác phẩm vừa và nhỏ. Nhiều tác phẩm nhỏ cũng có giá trị lớn. Theo tôi, viết về đề tài chiến tranh là nhiệm vụ rất bức thiết hiện nay đối với các nhà văn của chúng ta".

       NHÀ XUẤT BẢN QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN