Ngôn ngữ giao tiếp của bác sĩ với người bệnh trong khám tư vấn

Tính đến nay, đã hơn 20 năm tôi tham gia vào công tác giảng dạy tiếng Anh cho sinh viên y khoa tại Học viện Quân y. Phần lớn giáo trình giảng dạy cho sinh viên đều là giáo trình giao tiếp thông thường, chỉ đến học kỳ cuối sinh viên được học những thuật ngữ sơ lược của ngành Y. Chính vì vậy, trong suốt quá trình giảng dạy, tôi cùng với các giảng viên, cán bộ trong Khoa Ngoại ngữ (tên cũ là Bộ môn Ngoại ngữ) đã phải chủ động lồng ghép các ngữ cảnh giao tiếp y học cho học viên. Tuy nhiên, các hoạt động học đó không mang tính hệ thống và chỉ được soạn theo cá nhân các giảng viên lên lớp. Tôi đã nghe rất nhiều các thế hệ học trò tâm sự khi họ có cơ hội ra nước ngoài công tác, học cao học hay nghiên cứu sinh rằng ngoại ngữ trong khám tư vấn là một rào cản rất lớn vì khi còn trên ghế nhà trường họ được học rất ít. Bản thân tôi, khi có cơ hội sống và học tập ở nước ngoài, cũng mới nhận ra được việc dạy và học ngôn ngữ mang tính liên nhân trong khám bệnh tư vấn của bác sĩ là vô cùng quan trọng.

Năm 2006, tôi có may mắn nhận được một suất học bổng do Bộ Quốc phòng Australia tài trợ và được cử sang Australia làm thạc sĩ. Tôi đã chọn Trường Đại học Thủ đô Canberra (University of Canberra), chuyên ngành Giảng dạy tiếng Anh cho người nói các tiếng khác (TESOL - Teaching English for Students of Other Languages). Tại đây, tôi đã vô cùng may mắn được gặp Giáo sư Jeremy - người dạy tôi môn Sociolinguitics - Ngôn ngữ học xã hội. Ông đã gợi ý tôi chọn một đề tài nhỏ để nghiên cứu về ngôn ngữ của bác sĩ tại phòng khám tư vấn vì thấy các bài luận của tôi đều liên quan đến đề tài này. Qua sự giúp đỡ của bạn bè, tôi đã có cơ hội thâm nhập thực tế vào một bệnh viện ở ngoại ô Canberra, Australia và được làm một nghiên cứu trường hợp giữa một bác sĩ và bệnh nhân (là bạn đồng môn lớp Thạc sĩ tại Úc - anh Tony). Sau nghiên cứu đó, tôi đã hiểu ra rằng lời thoại của bác sĩ mang tính liên nhân cần phải được đưa vào giảng dạy và nhân rộng nhằm nâng cao hiệu quả khi giao tiếp khám tư vấn cho người bệnh. Năm 2014 sau những ấp ủ về một ý tưởng dạy cho học viên y khoa cách giao tiếp với người bệnh sao cho hiệu quả, dưới sự hướng dẫn của thầy tôi - Giáo sư Hoàng Văn Vân, tôi đã thực hiện và hoàn thành xuất sắc luận án tiến sĩ (cơ bản dựa vào nghiên cứu trường hợp đã từng làm ở Australia) bốn năm sau đó tại Trường Đại học Ngoại ngữ - Đại học Quốc gia Hà Nội. Những năm 2018 - 2021, một lần nữa cơ hội nâng cao mảng nghiên cứu lại đến khi tôi theo chồng đi công tác với tư cách là Phu nhân Bí thư thứ nhất Đại sứ quán Việt Nam tại Qatar. Đất nước này 90% dân số là người nước ngoài, môi trường giao tiếp bằng tiếng Anh gần như 100% tại các cơ quan công quyền,

đặc biệt là bệnh viện. Tại đây, tôi vừa là người bệnh, vừa là người hỗ trợ nhân viên trong Đại sứ quán, bạn bè ở Doha đi thăm khám định kỳ, cấp cứu... nên đã có rất nhiều cơ hội được tiếp xúc, trò chuyện với các bác sĩ khám tư vấn tại phòng khám. Do việc ghi âm lời thoại của các cuộc tư vấn hoàn toàn bị từ chối, nên sau mỗi cuộc tư vấn khám hẹn của bản thân hoặc đi trợ giúp với vai trò phiên dịch, tôi đã ghi chép lại cẩn thận bố cục, cấu trúc, câu hỏi, từ vựng thường dùng của các loại bệnh khác nhau, lưu lại để phục vụ cho các nghiên cứu ứng dụng giảng dạy sau này. Mặc dù ý tưởng đã có từ rất lâu nhưng lý do thôi thúc tôi sớm hoàn thành cuốn sách này là khi có cơ hội được dạy khối học viên quân y của bệnh viện dã chiến tham gia lực lượng Gìn giữ hòa bình của Liên Hiệp Quốc tại Nam Sudan. Đối tượng này sẽ có cơ hội sử dụng giao tiếp khám tư vấn bằng tiếng Anh cho người bệnh.

Tôi hy vọng cuốn sách sẽ là cẩm nang bỏ túi cho các sinh viên y khoa các cấp độ của Học viện Quân y nói riêng và các học viên trường y ở Việt Nam nói chung, đặc biệt cho đội ngũ bác sĩ quân y Việt Nam phục vụ trong các bệnh viện dã chiến thuộc lực lượng Gìn giữ hòa bình có cơ hội tiếp xúc với người bệnh nói tiếng Anh. Tôi cũng mong muốn đóng góp nhỏ bé vào việc nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của tính liên nhân trong giao tiếp của bác sĩ với người bệnh. Nói một cách khác, nghiên cứu này hy vọng truyền tải được thông điệp đến các nhân viên phục vụ trong ngành y, giảng viên và các sinh viên y khoa hiểu sâu hơn về tính ưu việt ngôn ngữ khám tư vấn của bác sĩ theo kiểu mẫu gần gũi thân mật sẽ vô cùng hiệu quả khi áp dụng trong bất cứ các ngữ cảnh y tế và mô hình bệnh khác nhau. Cuốn sách này hy vọng sẽ nâng cao được nhận thức và lựa chọn một phương thức mới trong việc dạy và học giao tiếp người bệnh có hiệu quả tối ưu. Cuối cùng, tôi rất mong nhận được sự góp ý từ phía các độc giả, học giả, chuyên gia để cuốn sách được hoàn thiện hơn và mở rộng thêm danh mục các biểu mẫu giao tiếp của bác sĩ trong các nhóm bệnh khác nhau.

TÁC GIẢ