Lịch sử Trung đoàn Phòng không 591 (1970-2020)

Trước yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ tuyến vận chuyển chiến lược Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh, ngày 10 tháng 6 năm 1970 tại xã Tây Trạch, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình, Trung đoàn pháo phòng không 591 - Đoàn Trường Sơn được thành lập. Là Trung đoàn pháo phòng không chủ lực đầu tiên của Bộ Tư lệnh Đoàn 559.

Trung đoàn 591 được thành lập nhằm đáp ứng nhiệm vụ đánh máy bay địch bảo vệ giao thông vận chuyển trên tuyến vận chuyển chiến lược từ hậu phương lớn miền Bắc vào tiền tuyến lớn miền Nam và các chiến trường khác. Trung đoàn hoạt động trên địa bàn rộng, tính chất nhiệm vụ nặng nề phức tạp, khi chốt giữ bảo vệ mục tiêu, khi cơ động phục kích, lúc tập trung lúc phân tán; vừa chiến đấu bảo vệ giao thông, vừa chiến đấu trong đội hình binh chủng hợp thành. Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Trung đoàn tham gia nhiều chiến dịch: Chiến dịch Đường 9 - Nam Lào năm 1971, chiến dịch Trị - Thiên năm 1972, hành quân thần tốc tham gia cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975 giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Với ý chí quyết tâm sắt đá, tinh thần dũng cảm, ngoan cường, mưu trí, sáng tạo, Trung đoàn đã bắn rơi 181 máy bay địch với nhiều kiểu loại, có gần 100 chiếc rơi tại chỗ, góp phần giữ vững tuyến chi viện chiến lược.

Trong thời kỳ cả nước thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược là xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, Trung đoàn chuyển sang làm nhiệm vụ mới. Từ năm 1976 đến năm 1990, Trung đoàn đã ba lần thay đổi nhiệm vụ: Huấn luyện hạ sĩ quan phòng không; huấn luyện và sẵn sàng chiến đấu bảo vệ thành phố Cảng Hải Phòng; huấn luyện chiến sĩ mới và huấn luyện quân dự bị động viên. Theo chủ trương chấn chỉnh tổ chức lực lượng của Quân chủng, từ tháng 6 năm 1990 Trung đoàn 591 được giải thể.

Trước tình hình mới, để tăng cường lực lượng phòng không tầm thấp bảo vệ các mục tiêu phía Nam Trung Bộ, ngày 20 tháng 3 năm 1993, Trung đoàn được thành lập lại.

Đáp ứng nguyện vọng của cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn; ngày 11 tháng 9 năm 2009, Trung tướng Phương Minh Hòa, Chính ủy Quân chủng Phòng không - Không quân ký Quyết định số 1994/QĐ-BTL lấy ngày 10 tháng 6 hằng năm làm Ngày truyền thống của Trung đoàn pháo phòng không 591.

Phát huy truyền thống đơn vị Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước; cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn đã và đang lập được nhiều thành tích trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Trải qua 50 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, Trung đoàn đã vượt qua muôn vàn khó khăn thử thách, gian khổ hy sinh lập được nhiều chiến công xuất sắc và không ngừng lớn mạnh, trưởng thành đóng góp vào thành tích chung của Binh đoàn Trường Sơn trong kháng chiến và của Quân chủng Phòng không - Không quân ngày nay.

Với những thành tích đặc biệt xuất sắc trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, ngày 15 tháng 1 năm 1976, Trung đoàn được Đảng và Nhà nước tuyên dương danh hiệu cao quý Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân. Trung đoàn có Tiểu đoàn 24 và hai đồng chí: Liệt sĩ Lê Văn Lẫm, Trung đoàn trưởng và đồng chí Dương Văn Ngọ, Chính trị viên phó Đại đội 14, được tuyên dương danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân. Nhiều tập thể, cá nhân được tặng các phần thưởng cao quý.

Nhân dịp kỷ niệm 50 năm Ngày truyền thống (10.6.1970 - 10.6.2020), thể theo nguyện vọng của các thế hệ cán bộ, chiến sĩ, Đảng ủy và Chỉ huy Trung đoàn quyết định hiệu chỉnh, bổ sung, xuất bản cuốn “Lịch sử Trung đoàn pháo phòng không 591 (1970 - 2020)” nhằm ghi lại quá trình ra đời, xây dựng, chiến đấu và trưởng thành của Trung đoàn; tái hiện những chiến công oanh liệt, tri ân những đóng góp to lớn của các thế hệ cán bộ, chiến sĩ trong chiến đấu và huấn luyện, xây dựng đơn vị. Đồng thời, cuốn sách là tài liệu góp phần giáo dục truyền thống cho cán bộ, chiến sĩ, công nhân viên; động viên mỗi cán bộ, chiến sĩ, công nhân viên phát huy truyền thống vẻ vang của Trung đoàn, thi đua hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ.

Lịch sử 50 năm qua với nhiều sự kiện sôi động, phong phú, trong thời gian tương đối dài, với nhiều biến động về tổ chức biên chế và nhiệm vụ trên nhiều địa bàn. Mặc dù Ban biên soạn đã có nhiều cố gắng, nhưng không tránh khỏi những thiếu sót. Chúng tôi mong nhận được sự góp ý kiến, phê bình của các đồng chí và bạn đọc để lần xuất bản sau, cuốn sách đạt chất lượng tốt hơn.

Nhân dịp cuốn “Lịch sử Trung đoàn pháo phòng không 591 (1970 - 2020)”được xuất bản, chúng tôi xin trân trọng cảm ơn Thường vụ Đảng uỷ và Bộ Tư lệnh Quân chủng Phòng không - Không quân, Sư đoàn phòng không 377, Viện Lịch sử quân sự Việt Nam, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân và Phòng Khoa học quân sự Quân chủng Phòng không - Không quân đã quan tâm chỉ đạo, giúp đỡ chúng tôi hoàn thành cuốn sách này. Đặc biệt, trân trọng cảm ơn các thế hệ lãnh đạo, chỉ huy và cán bộ, chiến sĩ của Trung đoàn qua các thời kỳ đã tích cực tham gia nhiều ý kiến tâm huyết, cung cấp tư liệu quý báu, góp phần vào sự thành công của cuốn sách.

ĐẢNG ỦY VÀ CHỈ HUY

TRUNG ĐOÀN PHÁO PHÒNG KHÔNG 591