Lịch sử Trung đoàn bộ binh 9 – Sư đoàn 968 (1947-2017)

Đầu năm 1947, để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ chiến đấu chống thực dân Pháp trên địa bàn Liên khu 4, Liên khu ủy chủ trương: "Cần thành lập ngay một trung đoàn chủ lực của Liên khu, kịp thời ứng phó với mọi tình hình. Một trung đoàn chủ lực vừa cơ động phối hợp với các tỉnh chống phá cuộc tiến công mùa đông của thực dân Pháp, vừa luôn cơ động bảo vệ địa bàn Liên khu...".

Ngày 23 tháng 9 năm 1947, lễ thành lập Trung đoàn 9 được tiến hành trọng thể ở đồi Sim vùng Quán Dắt thuộc huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa.

Bảy mươi năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành (23.9.1947 - 23.9.2017) với những chiến công oanh liệt và những thành tích to lớn, Trung đoàn 9 - Sư đoàn 968 đã để lại những dấu ấn không phai mờ trong lịch sử chiến tranh giải phóng dân tộc, làm nhiệm vụ quốc tế và sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Trải qua những ngày đầu đầy khó khăn, gian khổ, thiếu thốn, Trung đoàn 9 đã cùng với các đơn vị bạn liên tục tham gia và giành được những thắng lợi quan trọng trong các chiến dịch lớn: Trần Hưng Đạo, Hoàng Hoa Thám, Hòa Bình, Quang Trung, Thượng Lào, Điện Biên Phủ. Trong chiến dịch Hòa Bình, tại trận đánh Giang Mỗ lần thứ hai, Cù Chính Lan một mình dũng cảm đuổi theo và tiêu diệt một chiếc xe tăng địch. Tấm gương của Cù Chính Lan đã cổ vũ toàn quân thi đua diệt xe tăng và xe cơ giới địch. Cù Chính Lan được Nhà nước tuyên dương Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.

Sau khi hòa bình lập lại trên miền Bắc, mười năm xây dựng quân đội tiến lên chính quy, Trung đoàn 9 đã có những bước tiến bộ, trưởng thành vượt bậc. Năm 1955, Trung đoàn được nhận cờ "Học tập khá nhất" do Bác Hồ tặng; trong 3 năm (1956, 1957, 1958) được giữ cờ luân lưu "Đơn vị khá nhất" của Đại đoàn 304; đặc biệt liên tục trong 3 năm (1960, 1961, 1962) được tặng cờ "Ba nhất" của Bộ Quốc phòng, xứng đáng là đơn vị chủ lực mạnh.

Trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Trung đoàn liên tục có mặt ở các chiến trường, tham gia các chiến dịch lớn và giành được những chiến thắng quan trọng.

Đầu năm 1965, Trung đoàn nhận nhiệm vụ cơ động sang Mặt trận Đường 9 - Nam Lào làm nhiệm vụ quốc tế giúp bạn lần thứ hai. Chỉ trong vòng 6 tháng, Trung đoàn đã đánh 34 trận lớn nhỏ, diệt hàng trăm tên địch, góp phần mở rộng và giữ vững vùng giải phóng của bạn, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao.

Ngay từ những ngày đầu có mặt ở Mặt trận Trị - Thiên, với khẩu hiệu "Quyết thắng ngay trận đầu", các đơn vị của Trung đoàn liên tiếp giành được những chiến thắng giòn giã ở La Vang, Mỹ Thủy, Thẩm Khê, Ngô Xá Đông, đồi Xóm Búng và Siêu Quần...

Đặc biệt, Tết Mậu Thân 1968, với khí thế "Cả miền Nam tiến công, cả miền Nam nổi dậy", Trung đoàn đã cùng với quân và dân mặt trận Huế giải phóng và giữ vững thành phố Huế trong suốt 25 ngày đêm. Trong đó, nổi bật là chiến công của Tiểu đoàn 1 cắm cờ trên nóc Dinh Tỉnh trưởng, giải phóng nhà lao Thừa Phủ, giải thoát cho 2.200 tù chính trị; Tiểu đoàn 2 với chiến thắng Phước Quả, diệt và bắt 500 tên ác ôn khét tiếng; Tiểu đoàn 3 đánh địch phản kích ở Bôn Trì - La Chữ...

Tổng kết chiến dịch này, Bộ Tư lệnh Quân khu Trị Thiên kết luận: Trung đoàn đạt bốn nhất:

- Hành quân nhanh gọn nhất.

- Chiến đấu có hiệu suất cao nhất.

- Chấp hành mệnh lệnh, chấp hành chính sách nghiêm nhất.

- Kỷ luật dân vận tốt nhất.

Năm 1970 trở lại Mặt trận Nam Lào trong đội hình Đoàn 968, Trung đoàn liên tục giành được những chiến thắng giòn giã ở Nậm Lực, Ê Tu - Bản Nhíc, ngã ba Lào Ngam và Pắk Xoòng... góp phần quan trọng vào chiến thắng chung của Sư đoàn bảo vệ vững chắc tuyến chi viện chiến lược và hoàn thành xuất sắc nghĩa vụ quốc tế cao cả với bạn Lào.

Cuối năm 1973, Trung đoàn được tăng cường cho Sư đoàn 320. Trung đoàn tham gia cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân 1975, cùng với các đơn vị đã giành được nhiều chiến thắng quan trọng: Truy kích địch trên đường số 7, giải phóng thị xã Tuy Hòa và các tỉnh duyên hải miền Trung, cùng với Sư đoàn 320 tiến công thần tốc tiêu diệt căn cứ Đồng Dù, góp phần giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất Tổ quốc.

Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, Trung đoàn trở về đội hình Sư đoàn 968, trở lại Tây Nguyên làm nhiệm vụ truy quét FULRO và tàn quân của chính quyền cũ, tham gia xây dựng chính quyền cách mạng trong những năm mới giải phóng.

Kháng chiến chống Mỹ, cứu nước kết thúc thắng lợi nhưng tình hình Cam-pu-chia và Lào diễn biến khá phức tạp. Thực hiện nhiệm vụ quốc tế cao cả, từ năm 1978 đến năm 1988, Trung đoàn trở lại đất bạn Lào lần thứ tư. Tròn 10 năm, cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn đã kề vai sát cánh, đồng cam cộng khổ cùng cấp ủy, chính quyền, lực lượng vũ trang và nhân dân nước bạn chiến đấu bảo vệ và xây dựng chính quyền cách mạng, xây dựng cuộc sống mới.

Sau khi hoàn thành nhiệm vụ giúp bạn, năm 1988, Trung đoàn trở về Tổ quốc làm nhiệm vụ quản lý, huấn luyện quân dự bị động viên ở địa bàn nam Quân khu 4.

Với những chiến công đặc biệt xuất sắc, Trung đoàn có bốn tập thể, hai cá nhân được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân (Trung đoàn bộ binh 9, Tiểu đoàn bộ binh 2, Đại đội bộ binh 7 thuộc Tiểu đoàn bộ binh 2, Đội cơ sở 1; đồng chí Cù Chính Lan, đồng chí Trung tướng Nguyễn Phúc Thanh) và có nhiều đơn vị, cá nhân trong Trung đoàn được Đảng, Nhà nước ta và nước bạn Lào tặng thưởng nhiều Huân chương, Huy chương các loại. Bằng ý chí, tâm sức và máu xương của mình, các thế hệ cán bộ, chiến sĩ của Trung đoàn đã xây dựng nên truyền thống quý báu của Trung đoàn: "Tự lực tự cường, luyện hay đánh giỏi, quyết chiến quyết thắng, bạn mến - dân tin".

Nhân dịp kỷ niệm 70 năm ngày thành lập Trung đoàn (23.9.1947 - 23.9.2017), thực hiện chỉ đạo của Thường vụ Đảng ủy, chỉ huy Sư đoàn 968 và thể theo nguyện vọng của các thế hệ cán bộ, chiến sĩ, Đảng ủy, chỉ huy Trung đoàn chủ trương tái bản cuốn sách: "Lịch sử Trung đoàn bộ binh 9 - Sư đoàn 968 (1947 - 2007)" và biên soạn thêm giai đoạn 2007 - 2017, nhằm ghi lại lịch sử hào hùng, truyền thống quý báu của Trung đoàn trong suốt 70 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành; làm cơ sở cho việc tuyên truyền giáo dục, cổ vũ và động viên cán bộ, chiến sĩ tiếp tục phát huy hơn nữa truyền thống của Trung đoàn trong sự nghiệp xây dựng quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại, góp phần bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Để hoàn thành cuốn lịch sử của Trung đoàn, mặc dù Ban biên soạn đã có nhiều cố gắng, song do bề dày lịch sử suốt 70 năm, hoạt động của Trung đoàn trên một không gian rộng lớn trong khi tư liệu lưu trữ còn quá ít, phân tán nhiều nơi, khả năng thể hiện có hạn, nên cuốn sách khó tránh khỏi những thiếu sót. Rất mong được sự đóng góp ý kiến của các đồng chí và các bạn để khi có điều kiện tái bản cuốn lịch sử Trung đoàn được chuẩn xác và phong phú hơn.

Đảng ủy, chỉ huy Trung đoàn xin trân trọng cảm ơn sự chỉ đạo, giúp đỡ của Thường vụ Đảng ủy, chỉ huy Sư đoàn, Phòng Tham mưu, Phòng Chính trị, Phòng Khoa học quân sự Quân khu 4; Viện Lịch sử quân sự Việt Nam; Nhà xuất bản Quân đội nhân dân; Ban Liên lạc Cựu chiến binh Trung đoàn 9 tại Hà Nội, Ninh Bình, Nam Định, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh... cùng các đồng chí lãnh đạo, chỉ huy Trung đoàn qua các thời kỳ đã đóng góp nhiều ý kiến, cung cấp nhiều tư liệu và tạo điều kiện giúp đỡ để cuốn sách được xuất bản đúng dịp kỷ niệm 70 năm thành lập Trung đoàn (23.9.1947 - 23.9.2017).

ĐẢNG ỦY - CHỈ HUY TRUNG ĐOÀN 9

SƯ ĐOÀN 968