Lịch sử Trung đoàn 174 Cao – Bắc – Lạng (1949 – 2019)

Cuộc tiến công quy mô lớn Thu Đông 1947 của quân đội Pháp lên Việt Bắc với cuồng vọng tiêu diệt cơ quan đầu não kháng chiến bị thất bại thảm hại. Thực dân Pháp buộc phải từ bỏ ý đồ chiến lược “đánh nhanh, thắng nhanh” mà rải quân ra chiếm đất, kìm kẹp, cướp bóc nhân dân. Chúng không tránh khỏi rơi vào thế chiến tranh “cài răng lược”, bị vây hãm trong “thiên la địa võng” của chiến tranh nhân dân ngày càng phát triển. Trước yêu cầu khách quan của cuộc kháng chiến là trên cơ sở chiến tranh du kích rộng khắp, nhất thiết phải có lực lượng cơ động đủ sức đánh tiêu diệt ngày càng lớn quân địch, giành lại đất đai, giải phóng nhân dân, tiến tới đánh bại hoàn toàn ý chí xâm lược của địch, kết thúc cuộc chiến tranh, Thường vụ Trung ương Đảng và Bộ Tổng Chỉ huy chủ trương trước hết xây dựng một số trung đoàn chủ lực mạnh làm nòng cốt tiến lên xây dựng các đại đoàn cơ động - những quả đấm mạnh về chiến lược.

Ngày 19 tháng 8 năm 1949, Trung đoàn 174 ra đời với tên gọi Trung đoàn Cao - Bắc - Lạng. Trung đoàn 174 là con đẻ của nhân dân các dân tộc Việt Bắc, hình thành từ các tiểu đoàn mạnh của các trung đoàn Cao Bằng (74), Bắc Kạn (72), Lạng Sơn (28) và là một trong hai trung đoàn chủ lực đầu tiên trực thuộc Bộ Tổng Chỉ huy.

Kế thừa truyền thống cách mạng lâu dài và oanh liệt của nhân dân các dân tộc trên căn cứ địa Việt Bắc, tiêu biểu cho bước phát triển lớn mạnh của cuộc kháng chiến toàn dân, Trung đoàn 174 vừa ra đời đã lập nhiều chiến công vang dội trên đường số 4, góp phần đập tan âm mưu câu kết giữa tàn quân Tưởng và thực dân Pháp trên biên giới nước ta. Tiếp đó Đông Xuân 1950 - 1951, nhận nhiệm vụ chủ yếu có sự phối hợp của Trung đoàn 209 tiêu diệt cứ điểm Đông Khê mở màn cho Chiến dịch Biên Giới, phá thế bị bao vây, mở đường thông với các nước xã hội chủ nghĩa.

Trong những ngày kháng chiến gian khổ ấy, Trung đoàn 174 có vinh dự đặc biệt: Làm nhiệm vụ bảo vệ Bác Hồ qua biên giới đi thăm Liên Xô, Trung Quốc và sau đó mấy tuần đón Người qua Trùng Khánh (Cao Bằng) trở về nước.

Ngày 1 tháng 5 năm 1951, Đại đoàn 316, một trong những đơn vị cơ động chiến lược của Bộ được thành lập, từ đó Trung đoàn 174 chiến đấu trong đội hình của Đại đoàn. Lúc tác chiến độc lập, khi chiến đấu trong đội hình Đại đoàn (Sư đoàn), một nét nổi bật là Trung đoàn 174 thường đảm nhận nhiệm vụ chủ yếu, trận đánh then chốt của nhiều chiến dịch, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ chiến đấu, vận động nhân dân, giúp đỡ đảng bộ, chính quyền địa phương xây dựng cơ sở chính trị và lực lượng vũ trang tại chỗ từ miền núi đến trung du, đồng bằng, từ miền Bắc đến Tây Nguyên, miền Nam của Tổ quốc và trên nước bạn. Chiến công nối tiếp chiến công, Trung đoàn 174 đã anh dũng, kiên cường, mưu trí, sáng tạo, góp phần xứng đáng thể nghiệm những hình thức chiến thuật mới đáp ứng đòi hỏi của sự phát triển chiến tranh cách mạng ở nước ta, như đánh vận động phục kích lớn, đánh công kiên, tiễu phỉ, đánh cụm cứ điểm, tập đoàn cứ điểm, tiêu diệt địch trong thị xã, thành phố...

50 năm chiến đấu, xây dựng và trưởng thành, Trung đoàn 174 đã có mặt hoạt động hầu như khắp các địa bàn trong cả nước và trên chiến trường Đông Dương, từ Cao - Bắc - Lạng đến đông bắc, trung du, đồng bằng, Tây Bắc, Thượng Lào, Tây Nguyên, Nam Bộ...

Là đơn vị chủ lực đầu tiên của Bộ, những năm tháng đầu tiên hoạt động ngay từ căn cứ địa Việt Bắc và trên chiến trường chính Bắc Bộ, một hạnh phúc lớn đồng thời cũng là một nhân tố hàng đầu quyết định sự trưởng thành, chiến thắng của Trung đoàn 174 là Trung đoàn thường xuyên được Chủ tịch Hồ Chí Minh, Trung ương Đảng, Bộ Tổng Tư lệnh trực tiếp theo dõi chỉ đạo, cổ vũ, giúp đỡ. Hoạt động trên nhiều chiến trường, Trung đoàn được nhân dân các dân tộc ở nước ta và nước bạn nuôi dưỡng, đùm bọc, che chở hết lòng, đậm đà tình cá nước. Đó là nhân tố sâu xa đảm bảo cho Trung đoàn hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ và tiến bộ không ngừng.

Trong quá trình xây dựng và chiến đấu, cũng có đôi trận đánh không giòn giã. Những trường hợp ấy, lãnh đạo và chỉ huy Trung đoàn rất coi trọng tổng kết kinh nghiệm, thực hiện tự phê bình và phê bình chân thực và cứ mỗi lần như thế cán bộ, đảng viên có bước trưởng thành, Trung đoàn có bước tiến vững chắc hơn. Điều nổi bật của Trung đoàn 174 suốt chặng đường dài chiến đấu, xây dựng và trưởng thành là: Thường xuyên coi trọng xây dựng về chính trị tạo cơ sở phát triển sức mạnh toàn diện, xây dựng tổ chức đảng trong sạch vững mạnh, chăm lo lãnh đạo chặt chẽ chính trị, tư tưởng, rèn luyện đội ngũ cán bộ, đảng viên mẫu mực, chấp hành nghị quyết, chỉ thị của Đảng, các mệnh lệnh của cấp trên nghiêm túc, sẵn sàng nhận nhiệm vụ khó khăn nhất, tiến công đột phá vào những hướng chủ yếu, chiến đấu dũng cảm, ngoan cường, mưu trí, dẻo dai, bền bỉ, công tác vận động nhân dân nói chung, đồng bào các dân tộc nói riêng thuộc loại khá, giỏi, được nhân dân yêu quý; nội bộ luôn đoàn kết nhất trí, trên dưới một lòng, cán bộ, chiến sĩ yêu thương nhau. Những điểm nổi bật đó của Trung đoàn 174 đã trở thành truyền thống có bề dày bền vững. Trung đoàn đã được Đảng và Nhà nước tuyên dương danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân, nhiều cá nhân và tập thể trong Trung đoàn được nhận danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân, trong đó có La Văn Cầu, lá cờ đầu của phong trào thi đua yêu nước giết giặc lập công của Quân đội nhân dân Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Các thế hệ kế tục của Trung đoàn cần học tập và rèn luyện ngay trong hòa bình xây dựng đất nước, sẵn sàng chiến đấu và chiến thắng, viết tiếp những trang sử sáng ngời chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam.

Nhân dịp kỷ niệm 50 năm Ngày thành lập Trung đoàn Cao - Bắc - Lạng, chúc toàn thể cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn mãi mãi vững vàng về chính trị, tư tưởng và tổ chức, sẵn sàng hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ trong thời kỳ mới xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Ngày 1 tháng 6 năm 1999

Đại tướng Chu Huy Mân