Lịch sử tổ chức quân sự Việt Nam – Tập 3 (1930-1945)

      
LỜI NÓI ĐẦU

      
Từ khi Đảng Cộng sản Việt Nam thành lập (1930), đến Cách mạng tháng Tám năm 1945 và trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1945-1954), một hình thức tổ chức quân sự kiểu mới của cách mạng Việt Nam từng bước hình thành, phát triển không ngừng và ngày càng hoàn thiện. Mở đầu là sự ra đời của Đội tự vệ công nông (Tự vệ đỏ), tiếp đó là Đội du kích Bắc Sơn, Quân du kích Nam Kỳ, đến Cứu quốc quân... Đặc biệt là, Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân - Đội quân chủ lực đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam do lãnh tụ Hồ Chí Minh sáng lập, chính thức ra đời vào ngày 22 tháng 12 năm 1944. Đây là mốc đánh dấu bước mở đầu về sự hình thành cơ cấu tổ chức ba thứ quân của cách mạng Việt Nam, do Đảng và lãnh tụ Hồ Chí Minh lãnh đạo.

      
Trên cơ sở các tổ chức quân sự cách mạng ban đầu và hàng loạt các tổ chức quân sự cách mạng sau đó liên tiếp hình thành ở các chiến khu, căn cứ địa trong cả nước, nhất là sự lớn mạnh không ngừng về quân số, quy mô tổ chức và khả năng chiến đấu của Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân và Cứu quốc quân, Đảng ta và lãnh tụ Hồ Chí Minh quyết định thống nhất thành Việt Nam giải phóng quân (5-1945). Đến đây, cơ cấu tổ chức quân sự kiểu mới của cách mạng Việt Nam bước đầu hình thành gồm: các đơn vị Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân và Cứu quốc quân hợp thành bộ đội chủ lực giải phóng quân của chiến khu Việt Bắc (sau này là cả nước); các đơn vị du kích tập trung của tỉnh, huyện chuyển thành giải phóng quân địa phương và các đội du kích, tự vệ tổ chức ở hầu khắp các làng xã, thôn, bản, phố phường.

      
Cùng với việc chấn chỉnh tổ chức biên chế, phát triển lực lượng, chăm lo trang bị vũ khí và đẩy mạnh huấn luyện quân sự, chính trị; Đảng và lãnh tụ Hồ Chí Minh đã lãnh đạo phát huy sức mạnh chiến đấu của các đơn vị vũ trang cách mạng phù hợp với từng thời kỳ đấu tranh, từ cao trào cách mạng 1930-1931, đỉnh cao là Xô-viết Nghệ - Tĩnh, Mặt trận dân chủ (1936-1939), đến quá trình chuẩn bị khởi nghĩa vũ trang và cao trào chống Nhật, cứu nước (1939-1945), tiến tới cuộc Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945.

      
Sau khi nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ra đời, Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ trương chấn chỉnh, xây dựng và phát triển tổ chức quân sự, nòng cốt là Việt Nam giải phóng quân (9-1945 đổi tên là Vệ Quốc đoàn). Từ đây, tổ chức quân sự cách mạng Việt Nam trở thành tổ chức quân sự của Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa và ngay sau đó lại tiếp tục đối phó với các thế lực thù trong, giặc ngoài, đặc biệt là phải đương đầu với quân Pháp một lần nữa. Vừa kháng chiến, vừa kiến quốc, Đảng, Chính phủ và Chủ tịch Hồ Chí Minh chú trọng lãnh đạo, chỉ đạo củng cố và xây dựng, từng bước hoàn thiện về cơ cấu tổ chức quân sự.

      
Trên cơ sở lực lượng dân quân, du kích phát triển rộng rãi và bộ đội địa phương hình thành, bộ đội chủ lực, thành phần quan trọng của tổ chức quân sự từng bước phát triển về quân số, quy mô tổ chức biên chế, trang bị vũ khí và trình độ tác chiến. Đến những năm 1949-1952, các đại đoàn chủ lực cơ động, có quy mô tổ chức biên chế cao nhất hồi đó lần lượt ra đời, đánh dấu bước phát triển về tổ chức quân sự Nhà nước Việt Nam, tạo sự chuyển biến lớn về so sánh lực lượng trên chiến trường ngày càng có lợi cho ta, tiến tới cuộc tiến công chiến lược Đông Xuân 1953-1954, đỉnh cao là chiến dịch Điện Biên Phủ thắng lợi oanh liệt, góp phần quyết định kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

      
Lịch sử tổ chức quân sự Việt Nam từ khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời (1930) đến kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1954) chính là nội dung được đề cập trong "Lịch sử tổ chức quân sự Việt Nam, tập 3 (1930-1954)", kế tiếp tập 1 (thời Hùng Vương đến thời Trần) đã xuất bản năm 2010, tập 2 (từ triều Hồ đến trước khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời) xuất bản năm 2014; đồng thời tạo tiền đề tiếp tục nghiên cứu, biên soạn tập 4 (1954-1975) và tập 5 (1975-2010) trong những năm tiếp theo.

      
Trong công trình này, hoạt động của tổ chức quân sự Việt Nam chủ yếu đi sâu trình bày các tổ chức quân sự cách mạng do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo. Còn các tổ chức quân sự khác như quân đội của triều đình Bảo Đại (1930-1945), quân đội quốc gia do Pháp bảo trợ (1946-1954), các lực lượng vũ trang khác do Bảy Viễn, Cao Đài, Hòa Hảo... lãnh đạo sẽ trình bày trong một số công trình chuyên khảo khác.

      
Là một đề tài chuyên khảo bước đầu tiếp cận nghiên cứu theo hướng chuyên sâu, mặc dù tập thể tác giả đã có nhiều cố gắng, song chắc chắn bản thảo khó tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót. Viện Lịch sử quân sự Việt Nam rất mong ý kiến đóng góp quý báu của bạn đọc để lần tái bản sau, tập sách hoàn chỉnh có chất lượng tốt hơn.

      
Nhân dịp cuốn "Lịch sử tổ chức quân sự Việt Nam, tập 3 (1930-1954)" được xuất bản, Viện Lịch sử quân sự Việt Nam chân thành cảm ơn các nhà khoa học đã đóng góp nhiều ý kiến xây dựng; cảm ơn các cơ quan, đơn vị và Nhà xuất bản Quân đội nhân dân đã cộng tác, giúp đỡ tận tình cho việc hoàn thành cuốn sách.

      
VIỆN LỊCH SỬ QUÂN SỰ VIỆT NAM