Lịch sử Sư đoàn 304 – tập 1 (1950-1975)

LỜI GIỚI THIỆU

       Sư đoàn 304 là Sư đoàn chủ lực cơ động thứ hai của quân đội ta, ra đời trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược. Sư đoàn đã cơ động trên khắp các chiến trường, trực tiếp có mặt vào những thời điểm quyết định nhất của lịch sử dân tộc và đã góp phần quan trọng giành thắng lợi to lớn trong các chiến dịch: Điện Biên Phủ (1954), Plei Me (1965), Khe Sanh (1968), Đường 9 - Nam Lào (1971), Quảng Trị (1972), Nông Sơn - Thượng Đức (1974). Đặc biệt là trong Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, Sư đoàn đã vượt qua sự chống trả ngoan cố của địch trong suốt chặng đường hành quân thần tốc tiến vào Dinh Độc Lập, bắt Tổng thống Dương Văn Minh cùng toàn bộ nội các chính quyền ngụy Sài Gòn phải đầu hàng vô điều kiện, góp phần giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất Tổ quốc. Đồng thời làm tròn nghĩa vụ quốc tế cao cả và hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, xây dựng Sư đoàn trong giai đoạn mới của cách mạng.

       Tôi rất vui mừng, phấn khởi, tự hào với những chiến công oanh liệt, thành tích vẻ vang mà các thế hệ cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn đã cống hiến, hy sinh anh dũng, phấn đấu không ngừng trong suốt 60 năm qua. Tôi hoan nghênh và đánh giá cao chủ trương viết Lịch sử của Đảng ủy - Chỉ huy Sư đoàn và tinh thần cố gắng của tập thể Ban biên soạn công trình "Lịch sử Sư đoàn 304" (gồm 2 tập), đã tái hiện lại những chiến công, thành tích tiêu biểu của Sư đoàn trong 60 năm qua, sẽ có giá trị giáo dục truyền thống cho lớp lớp cán bộ, chiến sĩ và thế hệ trẻ tiếp theo. Tôi mong rằng cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn tiếp tục giữ vững và phát huy truyền thống "Đoàn kết, kiên cường, cơ động, đánh thắng", hăng hái thi đua lập nhiều thành tích mới hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao, xứng đáng với danh hiệu cao quý Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân, sự tin cậy của Đảng, Nhà nước, quân đội và nhân dân.

       Xin trân trọng giới thiệu cùng các đồng chí và bạn đọc.

       Hà Nội, ngày 10 tháng 10 năm 2011

Thượng tướng TRẦN VĂN QUANG        

       Nguyên Thứ trưởng Bộ Quốc phòng       

       Nguyên Chính ủy đầu tiên của Đại đoàn 304

       (1950-1951)                          

LỜI NÓI ĐẦU

       Ngày 10 tháng 3 năm 1950, tại Đình Tam Lạc, xã Xuân Thọ, huyện Thọ Xuân (nay là huyện Triệu Sơn), tỉnh Thanh Hóa, Đại đoàn 304 (Sư đoàn - Đoàn Vinh Quang) được thành lập.

       Trải qua 60 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ Sư đoàn, đơn vị đã lập được nhiều chiến công và thành tích xuất sắc. Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Đại đoàn đã tham gia chiến đấu 7 chiến dịch, góp phần giành thắng lợi to lớn trong Chiến dịch Điện Biên Phủ và kết thúc cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược (1954).

       Trong kháng chiến chống Mỹ, Sư đoàn đã tham gia nhiều chiến dịch như: Khe Sanh (1968), Tây Đường 9 (1969), Tây Quảng Trị (1970), Đường 9 - Nam Lào (1971), giải phóng Quảng Trị (1972), Nông Sơn - Thượng Đức (1974), Chiến dịch Trị Thiên - Huế, Chiến dịch tiến công Đà Nẵng và Chiến dịch Hồ Chí Minh (1975). Đặc biệt trong Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, Đại úy Phạm Xuân Thệ - Trung đoàn phó Trung đoàn 66 cùng một số cán bộ, chiến sĩ đã bắt Tổng thống Dương Văn Minh cùng toàn bộ nội các của chính quyền ngụy Sài Gòn đầu hàng vô điều kiện hồi 11 giờ 30 phút ngày 30 tháng 4 năm 1975.

       Trong chiến dịch nào Sư đoàn cũng thể hiện tinh thần quyết thắng, là lực lượng góp phần quyết định thắng lợi của từng chiến dịch. Với bề dày thành tích trong chiến đấu, Sư đoàn được mệnh danh là "Sư đoàn thép" của Quân đội nhân dân Việt Nam, đơn vị tiêu biểu của Binh đoàn Hương Giang (Quân đoàn 2); có truyền thống "Đánh giỏi, diệt gọn, thắng lớn", cái nôi đầu tiên của phong trào thi đua "Ba nhất" trong toàn quân.

       Sau khi miền Nam hoàn toàn giải phóng, đất nước thống nhất, Sư đoàn đã làm tròn nghĩa vụ quốc tế vẻ vang giúp bạn Lào xây dựng và củng cố vùng mới giải phóng và nước bạn Campuchia thoát khỏi chế độ diệt chủng Pôn-pốt - Iêng Xa-ri, tham gia chiến đấu bảo vệ Tổ quốc ở biên giới Tây Nam và biên giới phía Bắc, góp phần xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Hiện nay Sư đoàn đã và đang nâng cao chất lượng tổng hợp, trình độ và khả năng sẵn sàng chiến đấu, xây dựng Sư đoàn ngày càng vững mạnh toàn diện hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao.

       Lịch sử 60 năm của Sư đoàn, bằng tinh thần yêu nước, ý chí quyết tâm và những chiến công trong xây dựng, chiến đấu, lớp lớp các thế hệ cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn đã xây đắp nên truyền thống "Đoàn kết, kiên cường, cơ động, đánh thắng". Sư đoàn vinh dự được Đảng, Nhà nước tuyên dương danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân, được tặng cờ "Quyết chiến, Quyết thắng" của Chủ tịch Hồ Chí Minh và nhiều phần thưởng cao quý khác; 14 tập thể và 12 cá nhân trong Sư đoàn được phong tặng và truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân, cùng hàng trăm tập thể và hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ được Đảng, Nhà nước, Bộ Quốc phòng và Quân đoàn tặng thưởng nhiều huân, huy chương và danh hiệu vinh dự khác. Nhiều cán bộ, chiến sĩ chiến đấu và công tác từ Sư đoàn đã trưởng thành trở thành những cán bộ cao cấp ưu tú của Đảng, Nhà nước và quân đội. Lịch sử 60 năm của Sư đoàn là lịch sử của một quá trình liên tục phát triển, ngày một lớn mạnh, trưởng thành và chiến thắng vẻ vang.

       Chấp hành Chỉ thị số 1054/CT-BTL ngày 23 tháng 11 năm 2009 của Bộ Tư lệnh Quân đoàn 2 về hoạt động khoa học công nghệ và môi trường năm 2010, Đảng ủy - Chỉ huy Sư đoàn đã chỉ đạo nghiên cứu biên soạn công trình Lịch sử Sư đoàn 304, nhằm tái hiện lại toàn bộ những hoạt động của Sư đoàn từ ngày thành lập đến nay với những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân, đồng thời đúc rút ra những bài học quý báu từ thực tiễn 60 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành của Sư đoàn. Từ đó giáo dục cho cán bộ, chiến sĩ xây dựng và nâng cao bản lĩnh chính trị vững vàng, tự hào với truyền thống của Sư đoàn tiếp tục cống hiến công sức, trí tuệ, giữ gìn và tô thắm thêm truyền thống của Sư đoàn anh hùng trong giai đoạn cách mạng mới.

       Công trình Lịch sử Sư đoàn 304 biên soạn và xuất bản lần này có sự kế thừa, sử dụng tư liệu của các cuốn sách: "Sư đoàn 304 - Ký sự Tập I" (xuất bản năm 1980); "Sư đoàn 304 - Ký sự Tập II" (xuất bản năm 1990) và cuốn "Lịch sử Đảng bộ Sư đoàn 304 (1950-2010)" (xuất bản năm 2010), Lịch sử Quân đoàn 2, Lịch sử các trung đoàn 9, 24, 66, 68, các tài liệu lưu trữ tại Bảo mật Sư đoàn 304, Trung tâm lưu trữ Bộ Quốc phòng. Công trình Lịch sử Sư đoàn 304 được in thành 2 tập: Tập I Chương một đến Chương ba, giai đoạn từ tháng 3 năm 1950 đến tháng 4 năm 1975. Nội dung tái hiện lại sự ra đời, trưởng thành trong kháng chiến chống thực dân Pháp; miền Bắc khôi phục phát triển kinh tế và xây dựng xã hội chủ nghĩa, xây dựng Sư đoàn tiến lên chính quy, sẵn sàng chiến đấu và chiến đấu thắng lợi, hoàn thành mọi nhiệm vụ trên giao, thực hiện nhiệm vụ chiến đấu trong giai đoạn ác liệt nhất của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, giải phóng hoàn toàn miền Nam thống nhất Tổ quốc. Tập II từ Chương bốn đến Chương sáu, giai đoạn từ tháng 5 năm 1975 đến tháng 12 năm 2010, nội dung thể hiện: Sau khi miền Nam hoàn toàn giải phóng, Sư đoàn vinh dự thực hiện nhiệm vụ quốc tế giúp bạn Lào và Campuchia giải phóng dân tộc, thoát khỏi họa diệt chủng; tham gia bảo vệ biên giới tây Nam và phía Bắc của Tổ quốc hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Trong sự nghiệp đổi mới đất nước, Sư đoàn tiếp tục thực hiện nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, xây dựng Sư đoàn "Cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại", có sức mạnh chiến đấu cao, đủ sức hoàn thành thắng lợi mọi nhiệm vụ được giao, xứng đáng với niềm tin của Đảng, Nhà nước, quân đội và nhân dân.

       Triển khai trong thời gian ngắn, mặc dù công tác nghiên cứu, biên soạn đã có rất nhiều cố gắng, song hoạt động của Sư đoàn diễn ra thời gian đã 60 năm, phạm vi rộng, nhiều lần thay đổi về tổ chức biên chế, làm nhiệm vụ ở nhiều địa bàn khác nhau, công tác lưu trữ gặp nhiều khó khăn, nhất là trong chiến đấu, trình độ đội ngũ cán bộ nghiên cứu, biên soạn có hạn, nên công trình lịch sử không tránh khỏi hạn chế, thiếu sót.

       Nhân dịp công trình Lịch sử Sư đoàn 304 (gồm 2 tập) được xuất bản, Đảng ủy - chỉ huy Sư đoàn 304 xin trân trọng cảm ơn Đảng ủy - Bộ Tư lệnh Quân đoàn 2, Viện Lịch sử quân sự Việt Nam, Trung tâm lưu trữ Bộ Quốc phòng, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, Phòng Khoa học Công nghệ Môi trường Quân đoàn 2 và các đồng chí nguyên là lãnh đạo, chỉ huy Sư đoàn qua các thời kỳ đã có đóng góp, giúp đỡ Sư đoàn hoàn thành công trình lịch sử này. Chúng tôi rất mong nhận được ý kiến đóng góp của các đồng chí và bạn đọc để khi có điều kiện tái bản công trình lịch sử được hoàn thiện hơn.

ĐẢNG ỦY - CHỈ HUY SƯ ĐOÀN 304