Lịch sử đấu tranh chống phá càn quét, bình định trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 – 1954) – Tập 1: 1951-1954

Chiến thắng Biên Giới Thu Đông 1950 đã tạo ra bước ngoặt cơ bản, đưa cuộc kháng chiến của quân và dân Việt Nam bước sang giai đoạn mới - giai đoạn ta giữ vững và phát huy quyền chủ động chiến lược trên chiến trường, phát triển thế tiến công và phản công địch, từng bước đi đến thắng lợi cuối cùng. Trong khi đó, thực dân Pháp mất quyền chủ động chiến lược, phải thay đổi âm mưu, thủ đoạn xâm lược, bị động đối phó với các đòn tiến công chiến lược của ta trên khắp các chiến trường, nhất là ở chiến trường chính Bắc Bộ.

Để cứu vãn tình thế, Chính phủ Pháp buộc phải dựa vào Mỹ, xin viện trợ Mỹ để tiếp tục cuộc chiến tranh xâm lược Đông Dương. Với sự giúp sức của Mỹ, từ năm 1951, thực dân Pháp đã lần lượt thực hiện các kế hoạch xâm lược do các viên tướng chỉ huy quân đội Pháp ở Đông Dương đề ra là: Đờ Lát, Xalăng và Nava. Mục đích và biện pháp chung của chúng là tăng cường lực lượng, đẩy mạnh tiến hành các cuộc hành quân càn quét, bình định, hòng giành đất, giành dân, tiêu diệt chủ lực, phá các khu du kích, căn cứ du kích và các vùng hậu phương kháng chiến của ta, mở rộng vùng kiểm soát của chúng, thực hiện âm mưu “dùng người Việt đánh người Việt, lấy chiến tranh nuôi chiến tranh”…

Dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của Trung ương Đảng, Tổng Chính ủy (từ 1952 là Tổng Quân ủy) và Bộ Tổng Tư lệnh, quân và dân ta trên khắp các chiến trường, từ Bắc Bộ, Bình - Trị - Thiên, Nam Trung Bộ đến Nam Bộ, tiếp tục phát huy sức mạnh của cuộc chiến tranh nhân dân, tiến hành kháng chiến toàn dân, toàn diện, bền gan chiến đấu làm thất bại âm mưu, thủ đoạn càn quét, bình định của địch, biến hậu phương địch thành tiền phương, hậu phương của ta; củng cố vững chắc thế trận chiến tranh nhân dân, góp phần đưa cuộc kháng chiến đi đến thắng lợi.

Tại đồng bằng Bắc Bộ, thực hiện âm mưu càn quét, bình định, thực dân Pháp liên tiếp mở hàng trăm cuộc hành quân lớn nhỏ, đánh phá ác liệt vào các căn cứ du kích và vùng tự do hay vùng tranh chấp, trong đó có nhiều cuộc càn lớn  như Mêđuydơ (Méduse - Con Sứa), Réptin (Reptile - Bò Sát),  Ămphibi (Amphibie - Xe Lội Nước), Mécquy (Mercure -  Thủy Ngân), Lạc Đà, Hải Âu, v.v.. Mặc dù có lúc phải chịu nhiều tổn thất do các cuộc càn quét, đánh phá của địch gây ra nhưng quân dân đồng bằng Bắc Bộ vẫn kiên trì bám trụ, kiên cường chiến đấu, vừa tác chiến vừa đẩy mạnh công tác địch vận, chống địch bắt lính, đấu tranh làm thất bại các thủ đoạn bình định vùng chiếm đóng của địch. Vùng tự do của ta không ngừng được mở rộng, các khu du kích, căn cứ du kích ngày càng phát triển, lực lượng vũ trang ngày càng trưởng thành, lớn mạnh, khả năng tác chiến ngày càng cao.

Tại Nam Bộ, Nam Trung Bộ và Bình - Trị - Thiên, thực dân Pháp thực hiện phương châm “bình định gấp rút, phản công quyết liệt”, đẩy mạnh đánh phá, càn quét vào các vùng tự do, vùng du kích, vùng ven; lập hệ thống đồn bốt, tháp canh dày đặc. Cuộc chiến đấu chống địch càn quét, bình định của quân và dân ta diễn ra hết sức gay go, ác liệt. Với tinh thần kiên quyết đánh địch, giành đất, giành dân với địch, quân và dân ta đã bẻ gãy nhiều cuộc hành quân của địch, tiêu biểu như các cuộc chống càn vào các chiến  khu Đ, Dương Minh Châu, Đồng Tháp Mười… ở Nam Bộ; bẻ gãy cuộc hành quân vào Thanh Hương - Mỹ Xuyên ở Bình -  Trị - Thiên, v.v..

Cùng với cuộc đấu tranh chống phá càn quét, bình định của các lực lượng vũ trang và nhân dân trong vùng địch hậu, ta đẩy mạnh các hoạt động quân sự, mở các chiến dịch lớn. Sau những đòn tiến công của ta ở trung du, đồng bằng Bắc Bộ, nhất là sau những thắng lợi của ta trong các chiến dịch Hòa Bình, Tây Bắc, Thượng Lào, thực dân Pháp ngày càng bế tắc. Âm mưu bình định của chúng không thực hiện được. Tình hình đó buộc thực dân Pháp phải thay đổi chiến lược, chuyển sang thực hiện Kế hoạch Nava, mở hàng chục trận càn quét lớn nhỏ trên khắp các chiến trường, đánh phá ác liệt các căn cứ kháng chiến.

Trước âm mưu mới của địch, quân và dân ta đẩy mạnh đánh địch ở cả mặt trận chính diện và mặt trận sau lưng địch, vừa chống càn quét ở địch hậu, vừa tích cực phá âm mưu địch đánh ra vùng tự do. Phối hợp với 5 hướng tiến công trên chiến trường Đông Dương, đặc biệt là ở Điện Biên Phủ, quân và dân cả nước đẩy mạnh tác chiến. Mặc dù bị thực dân Pháp tiến hành càn quét, đánh phá ác liệt nhưng vùng tự do của ta không những không bị chúng bình định mà còn ngày càng được mở rộng, lực lượng vũ trang ta ngày càng phát triển. Chiến thắng Điện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu” đã đập tan nỗ lực chiến tranh cuối cùng của thực dân Pháp, buộc chúng phải đàm phán với ta ở Hội nghị Giơnevơ. Đến ngày 21 tháng 7 năm 1954, Hiệp định Giơnevơ về đình chỉ chiến sự ở Việt Nam, Lào và Campuchia, được ký kết. Các nước tham gia Hội nghị tuyên bố tôn trọng độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam, Lào và Campuchia.

Thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp có nhiều nguyên nhân, trong đó cuộc đấu tranh chống phá càn quét, bình định có vị trí, vai trò và những đóng góp quan trọng, là một trong những nhân tố góp phần làm nên thắng lợi cuối cùng của cuộc kháng chiến trường kỳ, anh dũng của toàn thể dân tộc Việt Nam.

Để tái hiện lịch sử đấu tranh chống phá càn quét , bình định giai đoạn từ năm 1951 đến năm 1954, Tập 2 của bộ sách “Lịch sử đấu tranh chống phá càn quét, bình định trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 - 1954)” tập trung trình bày âm mưu, thủ đoạn càn quét, bình định của thực dân Pháp qua các kế hoạch xâm lược, quá trình quân và dân ta đấu tranh chống phá càn quét, bình định thông qua 3 giai đoạn: 1.1951 - 2.1952, 3.1952 - 4.1953 và  5.1953 - 5.1954, qua đó rút ra một số vấn đề cơ bản nhằm làm rõ hơn tính chất toàn dân, toàn diện, góp phần lý giải về một trong những nhân tố tạo nên thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đồng thời góp phần cung cấp thêm những luận cứ khoa học cho công cuộc xây dựng nền quốc phòng toàn dân, thế trận chiến tranh nhân dân trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội  chủ nghĩa.

Trong quá trình nghiên cứu, biên soạn, mặc dù tập thể tác giả đã có nhiều cố gắng, song do nhiều nguyên nhân, cuốn sách khó tránh khỏi khiếm khuyết. Viện Lịch sử quân sự Việt Nam rất mong nhận được ý kiến đóng góp, phê bình, bổ sung của bạn đọc để cuốn sách được hoàn thiện hơn trong lần xuất bản sau.

Nhân dịp cuốn “Lịch sử đấu tranh chống phá càn quét, bình định trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp  (1945 - 1954), Tập 2, 1951 - 1954”  được xuất bản, Viện Lịch Sử quân sự Việt Nam chân thành cám ơn các cơ quan, đơn vị và Nhà xuất bản Quân đội nhân dân đã tận tình giúp đỡ để cuốn sách được ra mắt bạn đọc

VIỆN LỊCH SỬ QUÂN SỰ VIỆT NAM