Lịch sử Bộ Tham mưu Quân khu 4 (1945-2015)

LỜI NÓI ĐẦU

      
Sau thắng lợi của Cách mạng tháng Tám, ngày 15 tháng 10 năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh thành lập Chiến khu 4 (tiền thân của Quân khu 4 sau này), gồm sáu tỉnh: Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên. Bộ Chỉ huy cùng lực lượng vũ trang Chiến khu 4 ra đời trên cơ sở lực lượng của các đội tự vệ, các đội du kích và các chi đội giải phóng quân trong tổng khởi nghĩa. Dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Bộ Chỉ huy Chiến khu 4, ngày 16 tháng 12 năm 1945, Phòng Tham mưu Chiến khu 4 đã được hình thành. Tháng 11 năm 1961, do yêu cầu phát triển lực lượng vũ trang cách mạng, Bộ Quốc phòng quyết định chuyển Phòng Tham mưu thành Cục Tham mưu. Ngày 15 tháng 10 năm 1965, Cục Tham mưu được chuyển thành Bộ Tham mưu Quân khu cho đến ngày nay.

      
Trong cả hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, địa bàn Quân khu 4 chiếm một vị trí chiến lược rất quan trọng ở vùng Bắc Trung Bộ, trên một dải đất hẹp, phía Đông giáp biển là nơi mọi kẻ thù có ưu thế về hải quân; phía Nam giáp Quân khu 5 - nơi có quân cảng Đà Nẵng; phía Tây giáp Thượng - Trung Lào với các đường giao thông chiến lược 7, 8, 9, và 217; phía Bắc nối liền với chiến trường Bắc Bộ, lại có Cố đô Huế - một trung tâm chính trị, văn hoá mà đế quốc và bọn tay sai luôn muốn sử dụng để làm bộ mặt cho chế độ bù nhìn. Quân khu 4 tuy đất hẹp nhưng mật độ dân số đông, có truyền thống đấu tranh cách mạng, anh dũng và lao động cần cù, có dãy Trường Sơn hùng vĩ và miền Tây Thanh - Nghệ là một vùng căn cứ chiến lược hiểm yếu. Trong cả hai cuộc chiến tranh xâm lược, dù không đủ binh lực để đánh chiếm toàn bộ địa bàn Quân khu, nhưng bọn thực dân, đế quốc vẫn cố chiếm giữ lấy phần đất phía Nam để chia cắt chiến trường Việt Nam và Đông Dương ra làm hai, bảo vệ Cố đô Huế và căn cứ quân sự liên hiệp Đà Nẵng, bảo vệ đường vận chuyển sang Lào, ngăn cản sự chi viện và tiến công của ta từ miền Bắc vào miền Nam, đồng thời tạo bàn đạp tiến công ra miền Bắc. Cũng vì vậy mà cả trong hai cuộc chiến tranh, chiến trường Quân khu 4 đều có vùng tạm bị địch chiếm và vùng tự do, và cả hai vùng đó có mối quan hệ chặt chẽ với nhau.

      
Với vị trí địa lý đặc biệt như vậy, cơ quan tham mưu có nhiệm vụ rất nặng nề. Trong giai đoạn đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, là tham mưu cho Liên khu ủy - Bộ Tư lệnh Liên khu theo phương châm "Tự lực tự cường, phát triển chiến tranh du kích giành dân giữ đất, phá tề diệt địch, xây dựng lực lượng vũ trang, giúp cách mạng Lào và phối hợp với các chiến trường khác". Trong giai đoạn cuối của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, cùng với cuộc chiến tranh nhân dân phát triển vùng sau lưng địch, Quân khu 4 là căn cứ xuất phát của bộ đội chủ lực tiến công địch, giải phóng đại bộ phận Trung - Hạ Lào, đồng thời đóng góp sức người, sức của chi viện cho chiến trường Bắc Bộ, chú trọng xây dựng lực lượng bộ đội địa phương, dân quân du kích bảo đảm đánh độc lập thay thế chủ lực, đặc biệt là tham gia chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ.

      
Bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, nhiệm vụ chủ yếu là tham mưu cho Quân khu ủy - Bộ Tư lệnh Quân khu chỉ đạo chiến tranh nhân dân đánh thắng chiến tranh phá hoại trên địa bàn Quân khu theo chiều hướng phát triển từ thấp đến cao, ngày càng hoàn chỉnh. Cuộc chiến tranh có bước phát triển mới đó là tính nhân dân, tính hiện đại ngày càng cao. Thắng lợi của chiến tranh nhân dân cũng là sự thành công của Bộ Tham mưu trong quán triệt vận dụng một cách thực tiễn các quan điểm tư tưởng quân sự của Đảng, nghệ thuật của chiến tranh nhân dân trên các mặt trận chống chiến tranh phá hoại, bảo đảm giao thông vận tải, bảo vệ hậu phương, ra sức chi viện cho tiền tuyến; đồng thời góp phần đánh thắng các chiến lược chiến tranh của địch ở chiến trường B5, chiến tranh đặc biệt ở Lào, qua đó cơ quan Bộ Tham mưu đã trưởng thành về trình độ chỉ đạo, chỉ huy, đáp ứng yêu cầu của một cơ quan tham mưu chiến dịch trong chiến đấu hiệp đồng binh chủng.

      
Dưới sự chỉ đạo của Bộ Tư lệnh Quân khu, Bộ Tham mưu đã nỗ lực vượt bậc, thường xuyên bám sát, theo dõi sát sao và đánh giá tương đối chính xác tương quan so sánh lực lượng ta và địch trong từng thời kỳ, phân tích cụ thể khả năng của hai bên cũng như xu thế phát triển của tình hình; tham mưu, kiến nghị, đề xuất với Đảng ủy, Bộ Tư lệnh Quân khu các biện pháp đánh bại từng chiến lược chiến tranh của địch, tạo ra bước ngoặt lớn trong chiến tranh. Đồng thời tham mưu đề xuất trong việc định hướng tổ chức xây dựng lực lượng ba thứ quân, xây dựng các lực lượng, điều hành kế hoạch chi viện sức người, sức của cho miền Nam, góp phần cùng cả nước đưa cuộc kháng chiến chống Mỹ đến thắng lợi hoàn toàn.

      
Trên cơ sở nắm vững hai nhiệm vụ chiến lược cách mạng: Xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn cách mạng mới, phát huy sức mạnh của toàn Đảng bộ, gắn bó chặt chẽ với cấp ủy, chính quyền và cả hệ thống chính trị của 6 tỉnh trên địa bàn Quân khu, Bộ Tham mưu đã tập trung tham mưu cho Bộ Tư lệnh Quân khu chỉ đạo các địa phương, đơn vị xây dựng các khu vực phòng thủ tỉnh, huyện, thị, thành thực sự vững mạnh. Kết hợp chặt chẽ quốc phòng - an ninh với kinh tế - xã hội, xây dựng nền quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân. Đặc biệt coi trọng chất lượng xây dựng xã, phường vững mạnh toàn diện, cụm an toàn làm chủ, sẵn sàng chiến đấu, xây dựng "thế trận lòng dân", thế trận chiến tranh nhân dân vững chắc, nhất là các địa bàn trọng yếu, căn cứ chiến lược phía Tây Quân khu, tranh thủ thời cơ phát huy nội lực, tập trung xây dựng lực lượng vũ trang ba thứ quân hùng mạnh, sẵn sàng chiến đấu cao, thực sự là lực lượng nòng cốt cùng toàn dân đánh bại các âm mưu, thủ đoạn "diễn biến hoà bình", bạo loạn lật đổ của các thế lực thù địch, luôn cảnh giác sẵn sàng đối phó thắng lợi với mọi tình huống.

      
Trong suốt 70 năm qua, Bộ Tham mưu Quân khu 4 với vai trò, nhiệm vụ và chức năng của mình, đã tham mưu đắc lực cho Thường vụ Đảng ủy, Bộ Tư lệnh Quân khu về công tác quân sự, quốc phòng trong lãnh đạo, chỉ đạo hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và chống đế quốc Mỹ xâm lược; tổ chức khắc phục hậu quả chiến tranh, điều chỉnh xây dựng lực lượng, cùng với quân và dân cả nước giành thắng lợi trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc ở biên giới Tây Nam và biên giới phía Bắc, hoàn thành nhiệm vụ quốc tế đối với cách mạng Lào và Campuchia; xây dựng nền quốc phòng toàn dân, thế trận chiến tranh nhân dân, tích cực lao động sản xuất, góp phần xây dựng và phát triển kinh tế đất nước. Đồng thời làm tốt nhiệm vụ xây dựng cơ quan, đơn vị vững mạnh toàn diện, xây dựng tổ chức Đảng trong sạch vững mạnh, tổ chức quần chúng vững mạnh xuất sắc, thực hiện tốt mọi nhiệm vụ được giao trong mọi giai đoạn cách mạng.

      
Để phục vụ cho công tác nghiên cứu và vận dụng trong triển khai, tổ chức thực hiện các nhiệm vụ của lãnh đạo, chỉ huy các cấp, kịp thời cổ vũ, động viên cán bộ, chiến sĩ trong cơ quan, đơn vị trực thuộc tự hào với những thành tích đã đạt được, tiếp tục phát huy truyền thống cách mạng, ra sức phấn đấu hoàn thành thắng lợi mọi nhiệm vụ được giao, góp phần vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong từng giai đoạn, Thường vụ Đảng ủy, Thủ trưởng Bộ Tham mưu chỉ đạo tổ chức biên soạn cuốn sách "Lịch sử Bộ Tham mưu Quân khu 4 (1945-2015)" nhằm nghiên cứu, luận giải một cách hệ thống, toàn diện và khách quan về quá trình hình thành, xây dựng, phát triển của Bộ Tham mưu trong 70 năm. Cuốn sách này cùng với các ấn phẩm viết về Bộ Tham mưu đã được xuất bản là những công trình bảo đảm chặt chẽ, thống nhất, lô gích, khoa học.

      
Ban biên soạn đã nghiên cứu, tiếp thu, kế thừa có chọn lọc từ những tư liệu, sự kiện qua các ấn phẩm của các cơ quan, đơn vị trực thuộc Bộ Tham mưu, cùng các công trình lịch sử của Quân khu, quân đội đã xuất bản; các tài liệu ở Trung tâm tư liệu Bộ Quốc phòng, kho lưu trữ Quân khu 4, Bảo tàng, Báo Quân khu 4, Văn thư Bộ Tham mưu; thông qua các nhân chứng cùng một số tư liệu của các đơn vị trong và ngoài Quân khu để nghiên cứu biên soạn cuốn sách "Lịch sử Bộ Tham mưu Quân khu 4 (1945-2015)".

      
"Lịch sử Bộ Tham mưu Quân khu 4 (1945 - 2015)" được thể hiện theo kết cấu gồm: Lời nói đầu, 8 chương nội dung, kết luận và phụ lục. Đây là công trình khoa học chào mừng 70 năm ngày truyền thống của Bộ Tham mưu Quân khu 4. Cuốn sách được biên soạn công phu với nhiều tư liệu quý, là tài liệu chính thống, vừa có ý nghĩa thực tiễn, vừa mang tính giáo dục truyền thống sâu sắc, góp phần truyền thụ kinh nghiệm phục vụ cho công tác nghiên cứu lịch sử quân sự, công tác huấn luyện, diễn tập sẵn sàng chiến đấu, xây dựng lực lượng vũ trang và trong quan hệ với nước bạn Lào trong tình hình mới, có tác dụng thiết thực trong việc khai thác, tra cứu sử liệu, tư liệu, sự kiện.

      
Nhân dịp cuốn sách được xuất bản, Thường vụ Đảng ủy, Chỉ huy Bộ Tham mưu bày tỏ lòng biết ơn đối với các thế hệ cán bộ, chiến sĩ, công nhân viên quốc phòng đã góp sức lực, trí tuệ, xương máu, kế tiếp nhau làm nên lịch sử Bộ Tham mưu 70 năm qua. Trân trọng cảm ơn sự nhiệt tình tham gia cộng tác, sự giúp đỡ quý báu của các đồng chí Thủ trưởng Bộ Tư lệnh Quân khu, Thủ trưởng Bộ Tham mưu, các đồng chí nguyên là lãnh đạo, chỉ huy Bộ Tham mưu qua các thời kỳ, thủ trưởng các Cục: Chính trị, Hậu cần, Kỹ thuật, lãnh đạo, chỉ huy các cơ quan, đơn vị trực thuộc, Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, các đồng chí cán bộ, chiến sĩ đã và đang công tác tại các cơ quan, đơn vị đã thường xuyên quan tâm giúp đỡ, tạo mọi điều kiện để Bộ Tham mưu hoàn thành cuốn sách quan trọng này.

      
Mặc dù Ban nghiên cứu biên soạn đã có rất nhiều cố gắng, nhưng do nguồn tư liệu phân tán, điều kiện thu thập, sưu tầm khó khăn, khả năng và phương pháp biên soạn còn có hạn chế nhất định, nên cuốn "Lịch sử Bộ Tham mưu Quân khu 4 (1945 - 2015)" khó tránh khỏi những thiếu sót, khiếm khuyết. Chúng tôi rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến phê bình của các đồng chí và bạn đọc.

THƯỜNG VỤ ĐẢNG UỶ

      
CHỈ HUY BỘ THAM MƯU QUÂN KHU 4