Hỏi đáp về những đường phố Hà Nội

LỜI NÓI ĐẦU

   Đường phố Hà Nội tồn tại như một huyết mạch trong mọi lĩnh vực của đời sống: kinh tế, chính trị, văn hoá xã hội, du lịch, quân sự, ngoại giao... Không ai có thể hình dung được cuộc sống sẽ ra sao nếu không có những con đường. Khi dân cư một vùng nào đó đến tập trung sinh sống đông đúc, họ sẽ đi lại theo một hướng nào đó để đến chợ, đến trường, đến cơ quan... Đi mãi, đi mãi sẽ thành những con đường mòn, sau đó có thể thành những con đường rải đá sỏi rồi dần dần lại được mở mang thành những con đường lớn. Có đường rồi thì phải có tên, người dân lại từ tự phát đến tự giác, hoặc tự giác ngay từ đầu đặt cho mỗi con đường một cái tên với mong muốn để dễ gọi, dễ chỉ đường, dễ ghi vào bản đồ và hướng dẫn khách du lịch...

   Cách đặt tên đường phố cũng trở thành vấn đề có nhiều sự bàn bạc. Lúc đầu, người ta đặt tên phố theo nguyên tắc lấy việc giao thương buôn bán những mặt hàng chính làm tên gọi đường phố. Ví dụ: Phố chuyên bán gà gọi là phố Hàng Gà, phố chuyên bán than gọi là phố Hàng Than, phố chuyên bán hoa Hoè gọi là phố Hoè Nhai...

   Khi người Pháp chiếm Hà Nội, họ đã mang theo văn hoá Pháp vào Việt Nam, không gọi đường phố như cũ nữa, thay vào đó là tên các ông Tây bà Đầm. Chút văn minh ấy của người Pháp dần dần đã ảnh hưởng sâu rộng đến cách đặt tên đường phố của ta sau này nhưng có sự biến đổi cho phù hợp. Chúng ta thay tên người Pháp thành tên các vị vua, các danh tướng, nhà văn, nhà thơ, danh y, danh sĩ... để ghi nhớ công ơn của những người có công trạng với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc...

   Ngoài ra cách đặt tên đường phố của ta hiện nay còn cố gắng theo những cách ghi nhớ thuận tiện cho giao thương, thuận tiện cho phát triển văn hoá xã hội, du lịch, kinh tế... như giữ lại các phố cổ có chữ đầu tiên là Hàng, đặt tên theo các ngôi chùa, đặt tên theo địa danh lịch sử, đặt tên theo những cây cầu, đặt tên theo các khu chợ, đặt tên theo các vị thành hoàng...

   Việc đặt tên đường phố theo các nguyên tắc trên sẽ mang lại nhiều ý nghĩa to lớn và mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, thể hiện mọi giá trị của cộng đồng các dân tộc Việt Nam.

   Viết về các đường phố Hà Nội, đã có nhiều công trình nghiên cứu mang bề dày và quy mô như "Phố và đường phố Hà Nội" của Nguyễn Vinh Phúc, "Từ điển đường phố Hà Nội" của Giang Quân. Mỗi tác giả từ những tầm nhìn khác nhau đã đem đến những hệ thống thông tin vô cùng quý giá về đường phố Hà Nội.

   Nhân kỷ niệm 1000 năm Thăng Long Hà Nội, chúng tôi cố gắng trên nền kết quả nghiên cứu của các nhà Hà Nội học đi trước, nhìn nhận, sắp xếp, biên tập lại các đường phố theo những tiêu chuẩn nhất định, chẳng hạn là theo tên danh nhân nữ, theo tên danh nhân nam, theo tên các vị vua, theo tên các địa danh..., thành cuốn "Hỏi đáp về những đường phố Hà Nội" nhằm mục đích giúp độc giả có được một cách tiếp cận mới, toàn diện hơn về một thực thể vốn đã gắn bó lâu đời với cuộc sống của mình.

   Cách biên soạn của tác giả theo hình thức các câu hỏi và lời đáp. Mỗi câu trả lời về đặc điểm đường phố sẽ được trình bày dễ hiểu theo những điểm nhìn về tiểu sử nhân vật, vị trí, độ dài đường phố và lịch sử vùng đất của chúng.

   Do sự hạn chế của bản thân và khuôn khổ quy định của cuốn sách, tác giả mới chỉ dừng lại ở việc tập trung chủ yếu vào các đường phố mang tên danh nhân, những đường phố còn lại xin phép được giới thiệu kỹ hơn ở một dịp khác.

   Trong quá trình biên tập, chúng tôi xin phép được giữ lại hệ thống kiến thức cơ bản, uyên bác mà các nhà nghiên cứu đã dày công vun đắp trong suốt những năm qua. Rất mong nhận được sự lượng thứ của các bậc tiền bối, sự đóng góp ý kiến của bạn đọc gần xa.

TÁC GIẢ