Hiệp định Paris 40 năm nhìn lại

LỜI MỞ ĐẦU

     Ngày 27 tháng 1 năm 1973, Hiệp định về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam được các bên có liên quan (Mỹ, Việt Nam Cộng hòa, Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam) chính thức ký kết tại Paris, nước Cộng hòa Pháp. Cuộc đàm phán kéo dài trong gần 5 năm (từ tháng 5-1968 đến tháng 1-1973) với tổng cộng 202 phiên họp chung công khai, 24 cuộc tiếp xúc riêng. Đây là cuộc đàm phán kéo dài nhất trong lịch sử, phản ánh cuộc đấu trí, đấu lực căng thẳng, phức tạp giữa các bên trên chiến trường cũng như trên bàn hội nghị.

     Hiệp định đã góp phần tạo ra bước ngoặt quyết định trong lịch sử cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của nhân dân Việt Nam. Với bản Hiệp định này, phía Mỹ buộc phải rút quân viễn chinh và quân một số nước đồng minh của Mỹ về nước, tạo bước thuận lợi cho cách mạng Việt Nam tiếp tục tiến lên, giành thắng lợi trong mùa Xuân 1975, giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước. Đó là kết quả của cuộc đấu tranh chính nghĩa, lâu dài, gian khổ thể hiện sức mạnh ý chí "Không có gì quý hơn độc lập, tự do" của dân tộc Việt Nam trong cuộc chiến tranh ái quốc vĩ đại.

     Hiệp định Paris được ký kết là thắng lợi của đường lối, phương châm chỉ đạo đấu tranh đúng đắn do Chủ tịch Hồ Chí Minh và Trung ương Đảng đề ra, kết hợp chặt chẽ, sáng tạo cả ba mặt trận đấu tranh quân sự, chính trị, ngoại giao. Đường lối và phương châm chỉ đạo đó là: lấy đấu tranh quân sự và đấu tranh chính trị ở miền Nam là yếu tố quyết định để giành thắng lợi trên chiến trường và là cơ sở của đấu tranh ngoại giao; chúng ta chỉ có thể giành được thắng lợi trên bàn đàm phán những gì mà chúng ta giành được trên chiến trường. Tuy nhiên, đấu tranh ngoại giao không đơn thuần chỉ là phản ánh của tình hình chiến trường, mà trong bối cảnh quốc tế và do tính chất của cuộc chiến tranh, đấu tranh ngoại giao còn đóng một vai trò quan trọng, tích cực và chủ động.

     Trong bối cảnh trong nước và quốc tế hết sức phức tạp, có ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của nhân dân Việt Nam, song do biết kế thừa, phát huy những bài học kinh nghiệm trong các cuộc hòa đàm trước đó (Hội nghị Geneve 1954 về Đông Dương), Trung ương Đảng Lao động Việt Nam đã luôn giữ vững được sự độc lập, tự chủ về đường lối đối ngoại, tiến hành đàm phán trực tiếp với Mỹ và chính quyền Sài Gòn. Điều đó giúp cho cách mạng Việt Nam tránh được những yếu tố tác động tiêu cực đến sự nghiệp kháng chiến, tiếp tục đưa cuộc kháng chiến đến thắng lợi hoàn toàn.

     Nhân dịp kỷ niệm 40 năm ngày ký kết Hiệp định Paris (27-1-1973 - 27-1-2013), chúng tôi đã tập hợp một số bài nghiên cứu của các nhà khoa học, bài phỏng vấn và trích hồi ký của các vị lãnh đạo Đảng, Nhà nước và Quân đội, đề cập đến quá trình đàm phán và ký kết Hiệp định, cũng như những tác động trực tiếp của Hiệp định này đối với cục diện trên chiến trường miền Nam nói chung. Các tác giả từ nhiều góc nhìn, nhiều khía cạnh khác nhau sẽ đưa đến cho bạn đọc có cái nhìn toàn diện và sâu sắc hơn về Hội nghị Paris. Bên cạnh đó, chúng tôi cũng xin phép được lược trích một số đoạn hồi ký của những người một thời ở "phía bên kia" đã từng giữ vai trò điều hành cuộc chiến tranh, chỉ đạo trực tiếp cuộc đàm phán để bạn đọc tham khảo.

     Mặc dù đã có nhiều cố gắng, song cuốn sách sẽ không tránh khỏi những thiếu sót. Chúng tôi mong nhận được sự đóng góp chân thành của bạn đọc!

     Ban biên soạn