Hành trình trên chiến trường nước bạn

LỜI NGƯỜI BIÊN SOẠN

            Cách đây ít lâu, ngẫu nhiên mà một tập nhật ký của liệt sĩ Đào Văn Hách đến tay tôi. Càng đọc, tôi càng cảm phục ý chí sắt thép, tâm hồn nghệ sĩ - chiến sĩ của chủ nhân tập nhật ký gần 1.000 trang này.

            Ông Đào Văn Hách quê ở Duyên Hà (nay là Hưng Hà), Thái Bình, nhập ngũ năm 1952, đầu những năm sáu mươi ra quân chuyển về làm ở Phòng Y tế huyện Duyên Hà, Thái Bình. Sau đó vào năm 1965, ông xung phong đi làm chuyên gia y tế tại chiến trường Nam Lào (chiến trường C), vì trong quân đội, ông đã học Trung cấp Quân y. Như vậy, ông Hách đi C trong đoàn quân chuyên gia khối dân - chính - đảng thuộc quản lý của Ban công tác miền Tây.

            Đào Văn Hách ghi nhật ký từ ngày 22-7-1954. Bốn tập đầu, được người nhà đóng lại, ghi ngày cuối 17-9-1962. Ba tập sau, ông Hách ghi từ ngày chuẩn bị đi C, ngày 15-3-1965, đến ngày cuối ở Si-phăn-đon (Lào) là một ngày vào năm 1968. Sau năm 1968, ông được trở về địa phương tiếp tục công tác. Nhưng đến năm 1970, ông lại xung phong đi tiếp chiến trường C thêm 2 năm nữa. Lần này, ông bị quân phỉ phục kích tại rừng Nam Lào và hy sinh. Do có chuyến về nước mà gần toàn bộ nhật ký của ông được gia đình giữ lại.

            Từ trước đến nay, dư luận đã tiếp cận, đọc được nhật ký chiến trường, như "Nhật ký Đặng Thùy Trâm" với số phận cuốn nhật ký khá thú vị; "Nhật ký Nguyễn Văn Thạc" tiêu biểu cho tâm hồn, ý chí lớp thanh niên sinh viên tòng quân chống Mỹ; các nhà văn thế hệ chống Pháp, chống Mỹ cũng để lại nhật ký như Nam Cao, Chu Cẩm Phong, v.v…

            Tuy nhiên, để lại nhật ký ghi chi tiết từ năm 1954 đến 1970 như của ông Đào Văn Hách thì tôi mới thấy lần đầu tiên. Toàn bộ hoạt động trong quân đội, cho đến quá trình vượt Trường Sơn 75 ngày từ Hà Nội đến Si-phăn-đon, một địa danh giáp giới giữa Lào với Thái Lan, Cam-pu-chia, quá trình sống và công tác với người Lào ở rừng sâu Si-phăn-đon, đã được Đào Văn Hách ghi lại với tâm thế của một người nghệ sĩ - chiến sĩ.

            Nếu Đào Văn Hách không anh dũng hy sinh ở rừng Nam Lào, thì có thể ông sẽ trở thành một nhà văn đích thực. Theo nhật ký của ông, ngày 27-12-1961, ông đã dự Hội nghị bạn viết chuyên nghiệp và bán chuyên toàn quân, do Tổng cục Chính trị tổ chức. Những trang sau, khi ở rừng Lào, ông cũng ghi lại ý định phác thảo một tiểu thuyết về những ngày làm chuyên gia cố vấn ở Lào. Thực tế, bắt đầu vượt Trường Sơn, do ý định phác thảo tiểu thuyết, và cũng do yêu cầu bí mật tài liệu, ông Hách đã viết nhật ký dạng tự truyện. Khi vượt Trường Sơn, ông nhập vai là Xi Pha, các nhân vật người Việt cũng đều được đặt bí danh hoặc tên Lào. Khi đến Lào, thì đó là những ghi chép của "tôi" về nhân vật Tha Von. Có nhiều chỗ, người viết phân thân thành "tôi" đối thoại với Tha Von.

            Những trang viết về cuộc sống và chiến đấu gian khổ ở rừng sâu Lào là những trang viết lạ, chi tiết còn tươi mới hơi thở cuộc sống, mà những người không trực tiếp sống không thể hư cấu ra được. Những suy tư của nhân vật có hơi hướng ảnh hưởng tư duy của Pa-ven trong "Thép đã tôi thế đấy". Tuy nhiên, do là nhật ký, nên suy nghĩ của nhân vật của Đào Văn Hách không ngần ngại nhìn xung quanh với con mắt phê phán, dự cảm những điều sau này mới xảy ra. Nếu nói về việc xây dựng nhân cách thì đây là một bài ca về khí tiết của một con người tiêu biểu trong thế hệ làm nên hai cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc.

            Tấm gương của liệt sĩ Đào Văn Hách tiêu biểu cho một thế hệ rất cần được nêu cao và phát huy trong thời đại mới, là nguồn sinh lực cho cán bộ, chiến sĩ ngày nay đang xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam.

            Được ủy nhiệm của gia đình liệt sĩ Đào Văn Hách, và được sự giúp đỡ của Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, một phần trong nhật ký của ông đến tay bạn đọc.

            Nhân dịp này, chúng tôi xin kêu gọi những đồng nghiệp, bạn bè có thời gian công tác tại Ban Công tác Miền Tây liên hệ bổ sung các chi tiết, có thể làm phần phụ lục hồi ức đồng đội trong các lần in tái bản sau, để hoàn thành tâm nguyện của một liệt sĩ - nghệ sĩ đã hy sinh vì sự nghiệp vĩ đại của dân tộc.

Nhà văn NGUYỄN XUÂN HƯNG