Đường biên cương dệt mùa xuân

Trích đoạn

ĐI DỌC BIÊN CƯƠNG THEO TIẾNG NHẠC MÙA XUÂN

Trải triệu năm kiến tạo của địa chất cùng hành trình ngàn năm cha ông ta mở cõi đã tạo nên một đất nước như ngày hôm nay. Nhìn trên bản đồ, sẽ dễ dàng nhận thấy đường biên cương Tổ quốc với trùng điệp núi rừng hùng vĩ tựa như chiếc xương sống của con rồng khổng lồ và những nhánh núi chạy hướng ra biển lớn là những rẻ xương sườn kiến lập nên một hình thế núi sông vững chãi. Trong tâm thức mỗi người, biên giới chính là dải hành lang giới hạn không gian sinh tồn của dân tộc Việt.

Cao Ba Lanh, Nam Châu Lãnh, Mẫu Sơn, Ngân Sơn - Yên Lạc, Đồng Văn, Tây Côn Lĩnh, Hoàng Liên Sơn, Pu Sam Cáp, Đá Đỏ, Trường Sơn, Tu Ma Rông... thập tầng núi, thập tầng mây khiến những ai có tâm hồn thi sĩ lại có một liên tưởng khác. Rằng, cái phần đất nước Việt Nam sừng sững ấy chợt mềm như động mạch chủ, và những dòng sông là những huyết mạch chở khí thiêng ngàn năm hội tụ của đại ngàn chảy dọc thân thể nước Nam. Dáng núi trải dài trong tư thế bảo vệ đất nước và con người thuộc nhiều thành phần dân tộc.

Từ đất Mũi Cà Mau tới địa đầu Lũng Cú, từ rừng dương Trà Cổ đến trảng bàng Hà Tiên... tôi đã đi để cảm nhận được hết vẻ đẹp của giang sơn gấm vóc, để thấy non nước biên phòng kỳ vĩ và tươi đẹp biết bao. Dõi mắt nhìn theo dáng đá, lại nhớ mình đã từng đi đến bao miền đất dọc biên cương thăm thẳm, ngủ trong những buôn làng oi mùi khói bếp và mùi phân trâu bò hoai oải và được nghe biết bao giai điệu, bao khúc nhạc đắm say của rừng núi. Đã từng trầm trồ thán phục trước cảnh sắc thiên nhiên tươi đẹp, trước đôi tay khéo léo của những nghệ nhân người dân tộc dệt nên màu hoa, sắc nắng trên thổ cẩm. Đã ghi vào tâm trí từng lối hoa văn, kiến trúc trên các nhà rông, nhà sàn, nhà dài cùng với đời sống và tâm hồn người dân nơi phên dậu địa đầu. Vậy mà mỗi lần đặt chân lên dải đất nhuộm máu ông cha, chứa hồn thiêng sông núi ấy, vẫn thấy lòng mình nhiều khác lạ, vừa như thể rất đỗi thân quen, mà vừa thật lạ lùng, kỳ bí.

Thân quen mà kỳ bí là bởi, mỗi vùng đất, mỗi con người nơi biên cương mà tôi gặp đã chia sớt cho tôi những tình cảm mến thương mang hai chữ "đồng bào", giúp tôi mở lòng đón nhận nguồn tri thức về các giá trị văn hóa truyền thống ngàn năm nay vẫn bền bỉ chảy trong huyết quản của cộng đồng 54 dân tộc anh em. Càng đi, càng gắn bó với biên cương, tôi càng thêm hiểu, thêm yêu những giọng nói từ thanh thoát đồng bằng đến khê nặng mùi gió biển, rồi học thêm được bao phương ngữ độc đáo, những câu giao tiếp đơn giản tiếng Mông, Dao, Tày, Thái, Hà Nhì, Chăm, Vân Kiều, Ê-đê, Ba-na, Khơ-me (Tên các dân tộc trong sách từ nguồn: "Việt Nam - Hình ảnh cộng đồng 54 dân tộc", Thông tấn xã Việt Nam, Nxb. Thông tấn, H.2006) ... để thêm vào hành trang cuộc đời mình những góc tâm hồn Việt.

Các công trình nghiên cứu về nhân loại học đã khẳng định, những cư dân bản địa như Tày, Nùng, Khơ-mú, Vân Kiều, Ba-na... sinh sống trên biên giới có thể đã có mặt ở nơi đây từ thời đại đồ đá. Ước tính đến nay, khu vực biên giới quy tụ khoảng trên 40 sắc dân với nhiều hệ ngôn ngữ khác nhau. Dải đất biên cương nước Việt trải mấy nghìn năm đã là nơi nương tựa an toàn cho các bộ tộc thiên di từ hải đảo phía Nam lên và từ phương Bắc xuống. Việt Nam - Trung Quốc, Việt Nam - Lào, Việt Nam - Cam-pu-chia, núi liền núi, sông liền sông, đồng liền cánh đồng... Các dân tộc hai bên biên giới đã chung sống hòa bình, nương tựa vào nhau để tạo dựng làng bản, đồi nương, khắc chế thiên tai địch họa, duy trì giống nòi và truyền thống văn hóa dân tộc..., làm nên một tình thân trân quý hiếm có dẫu có là con dân hai nước, hai dân tộc.

Chính những sắc dân này đã tạo nên những nếp sống và nền văn hóa hết sức đặc thù và đa dạng. Đồng bào các dân tộc ở Bình Liêu Quảng Ninh có rất nhiều điệu dân ca, dân vũ và các lễ hội văn hóa, tâm linh đặc sắc, nhưng điều họ tự hào hơn cả chính là tiếng đục, tiếng thanh của "Đàn đá thần" thiên nhiên ban tặng trên đỉnh Cao Ba Lanh. Đàn được hình thành từ nhiều hòn đá lớn với nhiều hình thù khác nhau, gắn với truyền thuyết chống giặc, cướp từ bên kia biên giới của đồng bào. Cạnh đàn đá còn có đôi rùa đá đang kỳ sinh nở hướng ra hồ nước. Cách đó không xa là tượng nhân sư hướng mặt về bản làng để bảo vệ dân làng, bảo vệ vùng đất phên dậu thiêng liêng.

Khi phát hiện những biểu hiện bất thường, người phụ trách việc canh phòng sẽ gõ vào đàn đá để tạo nên những tiếng kêu ngân nga vang đi trong gió, truyền tin cho dân bản biết để chuẩn bị chống trả kẻ thù. Tiếng đàn đá truyền trong lòng núi, cộng hưởng với nước hồ tạo nên những tiếng gầm đáng sợ, trấn áp tinh thần giặc cướp. Âm thanh từ "đàn đá thần" dẫu không thật hay, thật dịu êm, tinh khiết như lời hát, tiếng đàn, nhưng tôi hiểu bà con các dân tộc Bình Liêu đã cho đó chính là khúc nhạc tuyệt vời nhất. Bởi có bài ca nào, khúc nhạc nào quý giá hơn lòng yêu nước và tinh thần chống giặc ngoại xâm, bảo vệ cõi bờ. Nghe tiếng đàn, gặp những người dân thuần hậu nơi đây, tôi thêm hiểu, đường biên giới trong lòng dân còn vững chắc hơn bất cứ loại vật liệu, ranh giới hữu hình nào.