Dưới tán cóc rừng

Thay lời giới thiệu

       Lung linh chân dung người lính

       Đọc tập truyện ngắn "Dưới tán cóc rừng", tôi cứ ngỡ như đang ngồi bên nhà văn Xuân Vũ để nghe anh rủ rỉ kể chuyện đời, chuyện người trong quá khứ, hiện tại và cả những linh cảm, dự đoán về tương lai từ sự biến chuyển của những câu chuyện ấy. Tương tự như những tập truyện ngắn, truyện ký "Chim vạc về đâu", "Chuyện thời chưa xa"... đã ra mắt bạn đọc, "Dưới tán cóc rừng" không phải là tập hợp của những truyện ngắn cố khai thác, kiếm tìm, nhào nặn nên những điều khác thường, dị biệt. Mười ba truyện ngắn trong "Dưới tán cóc rừng" đều gần gũi, dung dị phản ánh những niềm vui, nỗi buồn, sự trăn trở day dứt thường nhật đã, đang và sẽ còn diễn ra phổ biến quanh ta. Điều đáng trân trọng, nâng niu là: Tác giả đã chắt lọc, phát hiện ra nhiều chi tiết, tạo dựng nhiều tình huống độc đáo, bất ngờ từ những điều tưởng như rất bình thường, phổ biến.

       Nhân vật trong "Dưới tán cóc rừng" khá đa dạng, nhiều lớp tầng, tựa như "một xã hội thu nhỏ" với biết bao thân phận điển hình, trải ra trên một không gian rộng lớn từ rừng núi đến đồng bằng, từ nông thôn đến đô thị, từ Bắc vào Nam... Đó là những người nông dân, thợ xây dựng, học sinh, sinh viên, người bán rong, chủ thầu, cán bộ chính quyền... Song, với tôi, nhân vật người lính là tiêu biểu, để lại ấn tượng mạnh mẽ và sâu đậm nhất. Dẫu là nhân vật chính hay nhân vật phụ, thậm chí chỉ là "yếu tố" tạo nền, tạo nguồn để mạch truyện vịn, tựa, triển khai... nhưng chân dung người lính vẫn hiện lên rõ nét, lung linh, đẹp đẽ, khơi nguồn cho những cảm xúc thường trực, thẳm sâu.

       Tình yêu cao đẹp giữa người chiến sĩ lái xe với cô thanh niên xung phong trên tuyến đường Trường Sơn khói lửa đã được nhiều tác phẩm nghệ thuật khắc họa để trở thành một trong những biểu tượng của niềm lạc quan cách mạng và sức sống mãnh liệt của con người, tình yêu ấy tiếp tục được tái hiện trong truyện ngắn "Người ủ lửa". Cao đẹp hơn, tình yêu ấy được gìn giữ, nâng niu và truyền lại cho bao thế hệ. Ông Thao nằm lại giữa chiến trường, nỗi đau khôn nguôi còn đó, song chắc chắn linh hồn ông sẽ thanh thản vì con trai ông, đứa cháu đích tôn của ông đã tiếp bước con đường vẻ vang mà ông và đồng đội đã đắp xây. Người luôn ấp ủ và truyền ngọn lửa thiêng liêng ấy chính là bà Bống, cô gái thanh niên xung phong ngày nào, quên mình trong khói lửa đạn bom...

       Đạt, người thương binh trở về làng đêm ngày trăn trở bởi cái đói cái nghèo cứ bám dai dẳng với dân quê. Nhờ bản lĩnh, nghị lực phi thường của người lính Cụ Hồ, anh đã vượt qua mọi thử thách để xây dựng quê hương và tổ ấm gia đình. Thử thách lớn nhất, nỗi đau quặn thắt nhất là người vợ trẻ cùng đứa con vừa mới chào đời đã phải ra đi trong một lần vợ anh "vượt cạn", tiếp đó, mẹ cha anh cũng lần lượt về trời... Những tưởng anh sẽ ngã gục, không, anh gượng dậy, mạnh mẽ đứng lên bước tiếp trong niềm quý trọng, thương yêu của mọi người... Sau ba mươi năm kể từ ngày rời quân ngũ, ông Đạt lâng lâng trong hạnh phúc ngập tràn. Tổ ấm của ông có đủ trai gái, dâu rể, cháu nội, cháu ngoại cùng những tiếng cười đầy ắp sớm hôm. Truyện ngắn "Người trở về" đã thêm một lần khẳng định: Người lính là thế, đâu chỉ bền gan, kiên cường trên trận mạc, ngay trên mảnh đất quê hương, phẩm chất cao quý ấy vẫn đêm ngày tỏa sáng lung linh...

       Cũng là chuyện đi tìm hài cốt đồng đội, nhưng truyện ngắn "Dưới tán cóc rừng" tác giả liên tiếp tạo bất ngờ cho người đọc. Ông Thảo cùng người con trai có tên là Chung đã lặn lội về chiến trường xưa để tìm hài cốt ông Thủy, người bạn chiến đấu thân thiết của ông đã anh dũng hy sinh tại một cánh rừng phía Tây Trường Sơn. Khi chôn cất đồng đội, ông Thảo đã đánh dấu rất kỹ, vậy mà sau bao ngày dò tìm, đào bới vẫn không thấy. Đúng lúc tưởng như vô vọng ấy, ông Hồ Khau, một người dân bản Cốc xuất hiện. Ông Hồ Khau cho biết: Ông cùng dân bản đã đưa hài cốt ông Thủy cùng hài cốt các liệt sĩ khác về bản để tiện hương khói. Bố con ông Thảo mừng chảy nước mắt... Đêm, cả bản quây quần bên bố con ông Thảo nghe kể chuyện xưa. Gần cuối truyện, tác giả mới hé lộ rằng: Chính ông Thủy mới là bố đẻ của Chung. Thực hiện lời trăng trối của đồng đội, ông Thảo đã nuôi Chung từ nhỏ tới bây giờ...

       Trong các truyện ngắn "Nghĩa và tình"; "Cuộc đoàn tụ muộn màng"; "Lão Cúc Cu"; "Chuyện tình bên sông Hàn"... hình ảnh người lính cũng hiện lên lấp lánh bởi luôn được đặt vào vị trí trung tâm của các mối quan hệ chằng chịt, đan xen. Thêm nữa, thông qua những truyện ngắn này, hoặc trực tiếp hoặc gián tiếp, tác giả đã nhấn mạnh nhiều triết lý về cuộc đời ngỡ như quen thuộc, hiển nhiên vậy mà không ít người đã cố tình quên, đó là: Quy luật nhân - quả; sức mạnh truyền thống với hiện tại, tương lai; sự đấu tranh không ngưng nghỉ giữa thiện và ác; mối quan hệ bền chặt gia đình - xã hội...

       Gần đây, không ít bạn đọc và cả một số cây bút lo ngại: Trong thời buổi kinh tế thị trường, sản xuất kinh doanh cạnh tranh quyết liệt, đồng tiền, lợi nhuận lên ngôi... vậy thì, người đọc, người viết có còn mặn mà với đề tài chiến tranh cách mạng và người lính nữa không? Tôi hết sức trân trọng và cảm thông nỗi lo ngại ấy, tuy nhiên, từ sâu thẳm trái tim mình, tôi luôn vững niềm tin: Đề tài chiến tranh cách mạng và người lính đã, đang và sẽ còn mãi mặn mà với công chúng cùng những người cầm bút. Tập truyện ngắn "Dưới tán cóc rừng" là một trong những minh chứng cụ thể cho niềm tin sâu thẳm ấy.

Hồng Giang