Con đường múa dân gian đến sáng tạo múa chuyên nghiệp

    Đất nước Việt Nam có 54 dân tộc. Mỗi dân tộc đều có truyền thống múa dân gian riêng của mình. Đó là di sản vô cùng quý báu đối với đời sống văn hoá, tinh thần của con người. Xét từ góc độ nghệ thuật, múa dân gian các dân tộc Việt Nam có hình thức đa dạng và ngôn ngữ biểu đạt phong phú, có tiềm năng rất lớn. Vì vậy, nghiên cứu múa dân gian để xác định vai trò và những đóng góp của nó trong lĩnh vực sáng tác múa chuyên nghiệp là một việc làm cần thiết.

    Ngành múa chuyên nghiệp Việt Nam có trên 50 năm xây dựng và phát triển. Trong thời gian đó, hàng nghìn tác phẩm múa đã ra đời, để lại những giá trị nghệ thuật có đời sống lâu bền trong quá trình thưởng thức nghệ thuật của nhân dân. Với vốn hiểu biết và khả năng sáng tạo, nhiều tác giả đã tiếp thu và ứng dụng truyền thống múa dân gian trong quá trình tổ chức, xây dựng tác phẩm múa chuyên nghiệp. Vì vậy, việc tìm ra phương pháp tiếp cận, thấy rõ được đặc điểm, giá trị của múa dân gian, để từ đó làm giàu hơn phương pháp sáng tác, nhằm tạo ra những tác phẩm mới có giá trị tốt hơn, thể hiện rõ hơn bản sắc dân tộc.

    Không hoàn toàn giống nhau, dấu ấn của múa dân gian phản ánh trong các tác phẩm múa chuyên nghiệp được thể hiện ở những mức độ, cung bậc khác nhau. Thực tiễn đã khẳng định rằng, múa dân gian là mạch nguồn, cơ sở đối với sáng tác múa chuyên nghiệp, trong đó, bản sắc dân tộc của tác phẩm luôn phải được đặt ra với ý nghĩa là một tiêu chí không thể thiếu được khi xem xét, đánh giá chất lượng tác phẩm. Nghiên cứu những đặc điểm, tính chất, giá trị, tiềm năng của múa dân gian góp phần quan trọng vào sự thành công của tác phẩm múa chuyên nghiệp là một việc làm cần thiết.

    Hiện nay, ở Việt Nam đã có tới hàng trăm đoàn nghệ thuật ca múa nhạc chuyên nghiệp. Mỗi đơn vị đều có chuyên ngành múa. Đây là môi trường thuận lợi cho các tác phẩm múa ra đời. Khi xét chất lượng tác phẩm, ngoài nội dung tư tưởng, vấn đề bản sắc dân tộc của tác phẩm luôn luôn được đặt ra với ý nghĩa hết sức quan trọng. Vì vậy, việc nghiên cứu để tìm ra bản chất dân tộc, tính cách dân tộc được thể hiện trong văn hoá dân gian nói chung và múa dân gian nói riêng là giải pháp cần thiết, nó sẽ hỗ trợ tích cực trong quá trình xây dựng ngôn ngữ múa, ngôn ngữ tác phẩm, hình tượng tác phẩm. Đây là vấn đề cốt lõi, có ý nghĩa quyết định đối với chất lượng nghệ thuật cũng như sự tồn tại của tác phẩm.

    Định hướng của Đảng ta về phát triển văn hoá văn nghệ đã chỉ rõ: ''Xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc". Đây là một chủ trương mang ý nghĩa rất lớn đối với sự phát triển văn hoá, văn nghệ, là định hướng cho mọi sáng tạo nghệ thuật. Do vậy, việc nghiên cứu vai trò của múa dân gian trong tác phẩm múa chuyên nghiệp là công việc cần thiết. Đây chính là quá trình đi tìm quy luật xây dựng bản sắc dân tộc trong sáng tác múa đương đại.

    Sáng tác múa từ sau Cách mạng Tháng Tám 1945 đến nay đã đạt được những thành tựu rất lớn. Nhiều tác phẩm múa có giá trị nghệ thuật cao, phản ánh cuộc sống lao động, chiến đấu và xây dựng đất nước của nhân dân ta. Đó là những tác phẩm nghệ thuật có sức sống lâu bền trong đời sống xã hội, được công chúng yêu thích và đón nhận nồng nhiệt. Chính vì vậy, đối tượng và phạm vi nghiên cứu sẽ bao gồm những tác phẩm múa chuyên nghiệp có sử dụng chất liệu múa dân gian trong sáng tạo ngôn ngữ múa. Đó là quá trình tiếp thu những giá trị nghệ thuật của múa dân gian và sự ứng dụng nó trong sáng tác múa chuyên nghiệp nói chung và tác phẩm múa chuyên nghiệp nói riêng, làm rõ mối quan hệ đặc biệt giữa múa dân gian và sáng tác múa chuyên nghiệp.

    Tác phẩm này nghiên cứu quá trình kế thừa và phát huy những giá trị nghệ thuật của múa dân gian trong việc ứng dụng múa dân gian vào sáng tác múa chuyên nghiệp trong giai đoạn hiện nay đồng thời làm rõ mối quan hệ có ý nghĩa phát triển giữa múa dân gian và tác phẩm múa chuyên nghiệp.

    Qua khảo sát, phân tích, hệ thống hoá các tác phẩm múa chuyên nghiệp hơn nửa thế kỷ qua, tác phẩm cố gắng làm rõ dấu vết ảnh hưởng của múa dân gian trong sáng tác múa chuyên nghiệp, khẳng định vai trò của múa dân gian đối với các tác phẩm múa chuyên nghiệp. Ngoài ra, tác phẩm sẽ phân tích, chứng minh những năng lực tiếp nhận và tái tạo múa dân gian của đội ngũ biên đạo, thông qua các tác phẩm múa chuyên nghiệp đã tồn tại trên sân khấu múa trong nhiều năm qua, đề cập đến những phương pháp khai thác có hiệu quả những giá trị nghệ thuật trong ngôn ngữ múa dân gian, đóng góp vào sự nghiệp phát triển nghệ thuật múa chuyên nghiệp.

    Sau khi phân tích, chứng minh tiềm năng của múa dân gian, khả năng tiếp thu và cải biến múa dân gian với mục đích đóng góp cho ngành múa Việt Nam trong việc xây dựng cho mình một chiến lược phát triển, tác phẩm này đúc kết những biện pháp khai thác và vận dụng có hiệu quả giá trị nghệ thuật sáng tác múa dân gian trong sáng tác múa chuyên nghiệp. Làm rõ các khái niệm: múa, múa dân gian, múa chuyên nghiệp và mối quan hệ của chúng. Xây dựng những tiêu chí để xác định tác phẩm múa chuyên nghiệp. Đây là cơ sở lý luận để đánh giá chất lượng và quá trình phát triển múa chuyên nghiệp Việt Nam. Khái quát diện mạo và tiến trình phát triển của tác phẩm múa chuyên nghiệp Việt Nam. Phân tích làm rõ mối quan hệ giữa múa dân gian và tác phẩm múa chuyên nghiệp, nêu được sự ảnh hưởng của múa dân gian đối với quá trình xây dựng tác phẩm múa chuyên nghiệp. Tổng hợp những khuynh hướng tiếp thu, phát triển múa dân gian trong sáng tác múa chuyên nghiệp. Phân tích, chứng minh những sai lầm trong ứng dụng múa dân gian đối với quá trình xây dựng tác phẩm múa chuyên nghiệp; từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm trong việc tiếp thu, ứng dụng múa dân gian.

    Trên tinh thần kế thừa và phát huy múa dân gian, tác giả cố gắng định vị một số khuynh hướng dàn dựng múa mang tính lý luận và thực tiễn, khoa học và ứng dụng trong quá trình xây dựng tác phẩm đồng thời trình bày rõ tiềm năng, dự báo và những giải pháp cần thiết đối với sự phát triển trong lĩnh vực sáng tác múa chuyên nghiệp nói riêng và ngành múa nói chung.

TÁC GIẢ