Chiến tranh trên không ở Việt Nam (1965-1973) – Phía sau những trận không chiến

LỜI NÓI ĐẦU

Trong gần tám năm diễn ra cuộc chiến tranh trên không ở Việt Nam (1965-1973), Không quân nhân dân Việt Nam cùng các lực lượng phòng không của Quân chủng Phòng không - Không quân đã chiến đấu anh dũng, mưu trí, sáng tạo, xứng đáng là lực lượng nòng cốt trong thế trận phòng không nhân dân, bảo vệ bầu trời miền Bắc xã hội chủ nghĩa, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Nhiều chính khách, các chỉ huy không quân, nhà nghiên cứu lịch sử và các cựu chiến binh không quân trong và ngoài nước đã có những tác phẩm viết về các khía cạnh đa dạng của cuộc chiến tranh trên không ở Việt Nam. Sự quan tâm rộng rãi đối với đề tài này là do những bài học trong chiến tranh trên không ở Việt Nam không chỉ có các giá trị lịch sử mà còn được nhiều tác giả đánh giá cao về ý nghĩa lý luận. Phía sau những trận chiến đấu trên không là cuộc "đối đầu" giữa hai nền nghệ thuật quân sự, cuộc đấu trí giữa Bộ Tư lệnh hai phía, cùng tài thao lược, khả năng ứng phó của các chỉ huy và phi công trên không.

Những bài học của cuộc chiến trên không mà hai phía đã rút ra, những sáng tạo trong nghệ thuật tác chiến và lý thuyết chiến thuật của Không quân nhân dân Việt Nam, cùng những nghiên cứu, thay đổi chiến thuật của không quân và hải quân Mỹ, không chỉ có ý nghĩa lâu dài với không quân hai nước mà nhiều quốc gia khác cũng đã quan tâm nghiên cứu, tìm hiểu. Một số học giả nhận xét rằng, đó là những tín hiệu đầu tiên tạo nên cuộc cách mạng trong hệ lý luận - cơ sở để hình thành các học thuyết về chiến tranh trên không và sức mạnh không quân hiện đại, một chủ đề rất có ý nghĩa ở tầng lý luận, nhưng chưa được đề cập nhiều trong hơn 40 năm qua. Đây chính là lý do thôi thúc nhóm tác giả đi sâu vào chủ đề này với những điều chưa được nhắc tới “phía sau những trận không chiến”.

Qua nghiên cứu tài liệu trong và ngoài nước, gặp gỡ, phỏng vấn các cựu cán bộ, phi công đã trực tiếp chỉ huy và tham chiến, nhóm tác giả và cộng tác viên, gồm các phi công MiG từng tham gia chiến đấu, một số từng là cán bộ lãnh đạo, chỉ huy Không quân từ cấp phân đội lên đến cấp Quân chủng và Bộ Tổng Tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam, số khác có nhiều năm làm công tác nghiên cứu khoa học quân sự, biên soạn sách và tài liệu tổng kết đã biên soạn cuốn sách: “Chiến tranh trên không ở Việt Nam (1965-1973) - Phía sau những trận không chiến”. Đây là cuốn sách chuyên khảo viết theo phương pháp kết hợp, trên cơ sở các tài liệu tham khảo, lồng ghép các sự kiện, chính kiến của các nhân chứng lịch sử với góc nhìn của nhóm tác giả để phân tích về những nét sáng tạo trong nghệ thuật tác chiến và lý thuyết chiến thuật của không quân tiêm kích Việt Nam trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Do không có điều kiện bao quát toàn bộ hoạt động chiến đấu của bộ đội phòng không - không quân nói chung, cuốn sách tập trung phân tích các hoạt động của Không quân nhân dân Việt Nam trên mặt trận không -đối - không trong chiến tranh trên không ở miền Bắc Việt Nam. Thông qua đó, các tác giả muốn đưa ra các lập luận để trả lời một câu hỏi mà nhiều cựu phi công Mỹ cũng như nhiều nhà nghiên cứu, nhà báo thường đưa ra: Tại sao Không quân nhân dân Việt Nam nhỏ bé, với vũ khí lạc hậu và phi công trẻ tuổi, ít giờ bay lại có thể chiến thắng lực lượng không quân và hải quân hùng mạnh của Mỹ? Những luận điểm và phân tích trong cuốn sách này được nhóm tác giả kỳ vọng sẽ cung cấp thêm một cách tiếp cận về những diễn biến của cuộc chiến, góp phần chứng minh chiến thắng của Không quân nhân dân Việt Nam không chỉ là trí lực và lòng dũng cảm mà còn là tầm nhìn chiến lược, là trí tuệ tập thể, tài thao lược trong xây dựng, tổ chức, sử dụng lực lượng, tổ chức, điều hành các chiến dịch và các trận đánh, hình thành hệ lý luận của Không quân nhân dân Việt Nam - cơ sở khoa học của chiến thắng.

Nhằm kết nối những bài học từ chiến tranh trên không ở Việt Nam hơn 40 năm trước với những diễn biến rất nhanh và phức tạp hiện tại, cuốn sách cung cấp các thông tin tham khảo về lý luận chiến tranh trên không và sức mạnh không quân hiện đại tại các cường quốc không quân phương Tây, qua đó khái quát các đặc điểm cùng với những thách thức và các tình huống của cuộc chiến tranh trên không hiện đại với các phương thức tác chiến mới và hiện đại.

Nhóm tác giả chân thành biết ơn các thế hệ cán bộ, phi công trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, những người bằng trí tuệ và xương máu của mình đã lập nên chiến công oanh liệt, đánh thắng chiến tranh phá hoại bằng không quân và hải quân Mỹ ra miền Bắc Việt Nam. Chính những chiến công anh dũng, quả cảm trong chiến đấu và những nghiên cứu, tổng hợp, khái quát đầy chất trí tuệ và sáng tạo của các thế hệ cán bộ và phi công là nền tảng hình thành hệ lý thuyết về nghệ thuật tác chiến và chiến thuật đầy sáng tạo của Không quân nhân dân Việt Nam.

Nhóm tác giả trân trọng cảm ơn Bộ Tư lệnh cùng lãnh đạo, chỉ huy Quân chủng qua các thời kỳ, các cơ quan, đơn vị của Quân chủng Phòng không - Không quân, các cán bộ, chỉ huy và phi công đã trực tiếp chỉ huy và tham gia chiến đấu, các chuyên gia về lịch sử khoa học quân sự và các cộng tác viên nhiệt tình, tâm huyết đã dành thời gian gặp gỡ, trao đổi, đọc bản thảo và góp ý kiến.

Do tác chiến trên không có nhiều nét đặc thù so với hoạt động chiến đấu ở trên mặt đất, mặt biển, hơn nữa, do thời gian đã lùi xa hơn 40 năm, vì vậy, khi biên soạn cuốn sách khó tránh khỏi còn có các sơ suất. Nhóm tác giả xin chân thành cảm ơn và rất mong nhận được nhiều ý kiến tham gia của độc giả.

Xin trân trọng cảm ơn!

NHÓM TÁC GIẢ