Chiến tranh du kích vùng đồng bằng bắc bộ trong kháng chiến chống thực dân Pháp (1945-1954)

Chiến tranh du kích là hình thức đấu tranh vũ trang của đông đảo quần chúng nhân dân mà nòng cốt là lực lượng vũ trang địa phương, đánh địch bằng lối đánh du kích. Theo Đại tướng Võ Nguyên Giáp: “Nhận rõ vai trò của chiến tranh du kích, trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Đảng ta đã tiến hành vũ trang toàn dân, phát động chiến tranh du kích rộng khắp. Chiến tranh du kích đã đóng vai trò to lớn trong tạo nên thế trận chiến tranh nhân dân, huy động sức mạnh toàn dân kháng chiến, là cách đánh của ng­ười dân, có súng và không có súng, có khi chỉ dùng giáo mác, gậy gộc; như­ vậy bất kỳ đàn ông, đàn bà, ngư­ời già, ng­ười trẻ đều có thể đánh đư­ợc, tạo nên một hình thái chiến tranh thực sự của toàn dân. Những đơn vị bộ đội nhỏ cũng tham gia đánh du kích, thường ở mức tiểu tổ, tiểu đội, trung đội, có khi lên đến đại đội. Quần chúng nhân dân rộng rãi sẽ tiến hành những hoạt động chiến đấu thích hợp với khả năng của mình, trong đó không ít hoạt động mà chỉ họ - những ng­ười dân, mới làm đ­ược. Đây là một đặc điểm rất cơ bản trong kháng chiến toàn dân của ta. Nó cho phép ta duy trì cuộc chiến đấu ngay ở những vùng tạm chiếm, ở những nơi không có quân đội, hoặc quân đội đã rút đi” .

Trong 9 năm tiến hành cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, vùng đồng bằng Bắc Bộ là một điển hình về chiến tranh du kích. Tại đây, dưới sự lãnh đạo của Đảng, quân và dân đã phát huy truyền thống đánh giặc giữ  nước, phát động chiến tranh du kích, đưa chiến tranh du kích trở thành hoạt động chính ở địa bàn trong suốt cả cuộc kháng chiến.

Để tiến hành chiến tranh du kích, quân và dân đồng bằng đã đi từ gây dựng lực lượng, lập làng chiến đấu. Sự phát triển của làng chiến đấu ở đồng bằng Bắc Bộ là cơ sở để tiến lên xây dựng các khu du kích làm bàn đạp để ta tấn công vào vùng tạm thời kiểm soát của địch, từ đó tiến lên xây dựng căn cứ du kích, tạo thành vùng tự do trong lòng địch chiếm, là nơi để phát động quần chúng tiến hành “kháng chiến toàn dân, toàn diện”.

Chiến tranh du kích ở đồng bằng Bắc Bộ là cuộc chiến đấu bảo vệ làng; bảo vệ, phát triển khu du kích, căn cứ du kích để tạo nên hậu phương và là bàn đạp để các lực lượng tiến công đánh phá giao thông, phục kích, tập kích địch, tiến hành đấu tranh chống phá hội tề, vận động binh lính, chống các thủ đoạn chính trị của địch. Với lối đánh mưu trí, linh hoạt, sáng tạo; tiến công địch mọi nơi, mọi lúc, bằng mọi vũ khí có trong tay…, chiến tranh du kích ở đồng bằng Bắc Bộ trong kháng chiến chống thực dân Pháp đã góp phần kìm giữ, tiêu hao, tiêu diệt một bộ phận quan trọng sinh lực địch cùng nhiều phương tiện chiến tranh của chúng, không cho địch thực hiện âm mưu đánh chiếm, bình định đồng bằng để từng bước tạo nên các vùng giải phóng ngay trong vùng địch chiếm, khiến cho thực dân Pháp luôn phải bị động tìm cách đối phó, thế bố trí chiến lược của chúng bị đảo lộn tạo nên nhân tố góp phần đánh bại cuộc chiến tranh xâm lược của thực dân Pháp.

Chiến tranh du kích là một trong những hoạt động chủ yếu, trọng tâm của đảng bộ, quân dân đồng bằng Bắc Bộ, diễn ra ngay từ ngày đầu cho đến khi kháng chiến kết thúc thắng lợi. Quá trình đó vừa mang những nét chung của các địa phương, vùng, miền trong cả nước, lại cũng chứa đựng những đặc trưng riêng. Trong suốt quá trình tiến hành chiến tranh du kích, quân và dân đồng bằng Bắc Bộ phải chịu không ít tổn thất hy sinh nhưng cũng giành được những thắng lợi to lớn, đóng góp xứng đáng vào thành công của cuộc kháng chiến; góp phần làm phong phú nghệ thuật quân sự Việt Nam, để lại những kinh nghiệm quý báu cho sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc hiện nay.

Kế thừa những công trình về cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp ở đồng bằng Bắc Bộ đã được nghiên cứu, được công bố, cuốn sách tiếp tục bổ sung thêm các tư liệu, tài liệu nhằm góp phần làm sáng tỏ thêm lịch sử, khẳng định những đóng góp to lớn, đúc rút những kinh nghiệm từ cuộc đấu tranh anh dũng của quân và dân đồng bằng trong 9 năm kháng chiến chống thực dân Pháp. Hy vọng rằng cuốn sách sẽ là tài liệu giúp cho bạn đọc hiểu rõ hơn về chiến tranh du kích ở đồng bằng Bắc Bộ, về cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Dù đã rất cố gắng nhưng do những nguyên nhân cả khách quan và chủ quan nên chắc chắn cuốn sách chưa thể cung cấp một cách đầy đủ nội dung của đề tài, cũng như khó tránh khỏi những sai sót. Rất mong nhận được ý kiến đóng góp của các nhà khoa học và bạn đọc xa gần.