Cái sừng nai

Cách đây bốn mươi lăm năm, sau khi tốt nghiệp trường sư phạm, chàng giáo sinh trẻ Trần Nguyên Mỹ xung phong lên Tây Bắc công tác, lúc đó ai cũng biết Tây Bắc là vời vợi nghìn trùng, là ma thiêng nước độc, nhất là cái nghề gian khổ phải kiên trì bám dân bám bản như nghề dạy học. Dẫu biết chuyến đi chẳng dễ chịu, chẳng biết ngày nào được chuyển vùng về xuôi song với khí thế của một thanh niên hừng hực lý tưởng Ba sẵn sàng của những ngày sau chiến thắng 1975 thống nhất đất nước đã khiến ông vui vẻ lên đường.

Và nữa: “Tây Bắc ư? Có riêng gì Tây Bắc/ Khi lòng ta đã hóa những con tàu/ Khi Tổ quốc bốn bề lên tiếng hát/ Tâm hồn ta là Tây Bắc, chứ còn đâu...”, những câu thơ trong bài thơ Tiếng hát con tàu của nhà thơ Chế Lan Viên đã ngấm vào trong máu lớp lớp thanh niên miền Bắc trong đó có Trần Nguyên Mỹ khi anh còn trên ghế nhà trường.

Và nữa: “Ôi miền Tây, ở dưới xuôi sao nghe nói ngại ngùng/ Mà lúc ra đi lửa trong lòng vẫn cháy/ Tuổi hai mươi khi hướng đời đã thấy/ Thì xa xôi biết mấy cũng lên đường…”, những câu thơ vô tư, nhiệt huyết trong bài thơ Lên miền Tây của nhà thơ Bùi Minh Quốc đã thúc giục không chỉ riêng ông lên khai phá miền Tây.

Người trai xứ Nghệ ấy đã khoác ba lô đến với những nơi xa nhất như Quỳnh Nhai, Sông Mã, Sốp Cộp... Sơn La - nơi Trần Nguyên Mỹ đến cũng là nơi nhà văn Nguyễn Huy Thiệp, người cùng nghề, cùng thời với ông bắt đầu sự nghiệp viết văn. Mảnh đất Sơn La hồi đó hoang vu, cheo leo đèo dốc, thiếu thốn, gian khổ đủ bề, mảnh đất mà nhà văn Nguyễn Huy Thiệp từng bộc bạch: “… Mưa lũ kéo dài từ đầu tháng bảy đến giữa tháng chín khiến nơi tôi ở không khác gì một ốc đảo… Tôi có thể ốm rồi chết ở nơi khỉ ho cò gáy này vô ích. Tôi đã thấy mộ những giáo viên vô danh chết như thế ở Mường Hum và Chiềng Cọ, cả ở trong bản Chi cuối đường 19 nữa” (Chuyện tình kể trong đêm mưa) đã đón nhà giáo trẻ Trần Nguyên Mỹ như đón người đồng cam cộng khổ.