Bông dẻ đẫm sương

Bông dẻ đẫm sương

        Sáng. Mặt trời dường như không muốn tỉnh. Cũng giống cả nhà tôi, không ai muốn tỉnh. Tôi đã làm cho cả nhà không muốn tỉnh dậy nữa. Tỉnh dậy sẽ phải làm việc, phải ăn, phải đi nương, đi chợ. Và thế là sẽ gặp mọi người. Gặp rồi thì thế nào đây? Ai cũng sẽ hỏi rồi thì thế nào hở mẹ Sính, bố Sính hay bà Sính. Ai cũng không biết phải trả lời thế nào. Chuyện đã bay từ Sì Lở Lầu sang Sì Lò Phìn và trùm lên tất cả các đỉnh núi rồi. Nó bay nhanh lắm, chẳng cần chân, chẳng cần cánh mà bay, nhanh hơn gió.

        Không biết bây giờ Dẻ thế nào. Tôi muốn đến nhà xem nó thế nào quá. Nó và tôi, trước đó chưa biết nhau, nhưng mấy tháng nay nó ở nhà tôi thì đã thân lắm rồi.

        Dẻ đẹp, biết việc nhà, việc nương và biết cả lý lẽ nữa. Tôi đã đưa nó về. Dẻ ở mãi bên Sì Lở Lầu, nhưng tôi đã biết, đã tìm đến và thử nó cả tháng trời mới đưa về. Ấy vậy mà giờ nó phải về bên ấy thì không biết sẽ sống ra sao.

        Từ lâu lắm rồi, trên những bản làng cao tít này chưa có việc như thế. Mẹ tôi, cũng từng theo bố về cả chục năm mới có tiền làm đám cưới mời bản làng. Nhưng mẹ không phải về nhà mẹ đẻ. Tôi cũng được ăn cỗ của bố mẹ.

        Có lẽ tôi lo cho Dẻ ít thôi. Tôi lo cho mình mới đúng. Bởi Dẻ có ra sao thì cả nhà tôi cũng không sống nổi. Hơn hết là tôi. Và có đôi khi nghĩ cả đến em gái nữa. Dẻ phải bỏ nhà tôi thì ai còn dám đón em về nhà họ nữa. Em gái của một thằng chê vợ thì có ai dám đón về làm dâu không? Mà đón rồi thì mai này có ai dám chắc nó sẽ không chê chồng? Bao đời nay, trên tít đỉnh mây mù này, chưa ai đặt ra những câu hỏi như vậy. Thế mà giờ đây nó chui vào đầu từng người và chiếm hết cả tâm trí.

        Bà nội ngồi mãi bên bếp lò. Bà không còn đủ sức để nói nữa. Thằng cháu nội của bà lớn rồi, đã làm thằng đàn ông ở nhà này, đã đưa về một đứa con gái, thì bà biết nói gì được. Nhưng bà muốn nói lắm. Nói rằng từ bao đời nay chưa có ai như tôi, chưa ai đối xử với con gái như tôi, nhất là với một đứa con gái khác bản, một đứa đẹp người tốt nết như Dẻ.

        Hơn hết bà cũng lo bị phạt. Nhà Dẻ mà đến bắt đền cho một đứa con gái phải về sau khi đã làm dâu nhà khác thì biết bao nhiêu cho đủ. Bên Sì Lở Lầu nhiều của ăn của mặc hơn Sì Lò Phìn. Nếu nhà Dẻ mà định giá thì cả bản bên này cũng không góp đủ mà đền ấy chứ. Họ Vàng nhà này góp lại, góp mãi cũng không đủ gánh đi. Tôi biết bà nghĩ gì. Nhất định tối nay phải nói cho tôi hiểu. Bố không nói thì bà phải bảo cho biết làm thế không sống nổi với người Mông đâu.

        - Chử à, gọi thằng Sính vào bảo nó thôi.

        - Vâng!

        Bố chỉ nói vậy, nhưng không gọi được. Bố và tôi giận nhau mấy ngày không nhìn mặt. Tôi biết em gái sẽ là người bảo như bao lần nhà có chuyện cần bàn bạc. Nhưng bố lại bảo:

        - Để tối tí nữa đã, chiều nay bảo chú Tỉa rồi. Chú sẽ sang nói chuyện.

        Bố là vậy, muốn nói gì cũng không dám nói. Ông không giống những người đàn ông khác. Chỉ một bát rượu là lên giường rồi. Ngày trẻ vẫn bị chú Tỉa chê là người xấu bụng, không có bạn bè thì sống được với ai. Những người sống trên đỉnh núi đều cần có anh em, bạn bè vì không ai làm một mình được mọi việc. Mà muốn có bạn thì phải biết ăn, biết làm. Đằng này bố là người chỉ biết làm, không biết ăn, biết uống thì quan hệ chỉ trong cái miệng bát mà thôi, không ra được đến cái bát thứ hai chứ chưa nói gì đến mâm. Nhưng bố biết làm thế nào, sinh ra như vậy rồi. Bố ra chợ, không ngồi quanh được bàn gỗ bày đầy thắng cố và rượu. Chỉ có trên nương và bên lò rèn bố mới được là bố.

        Việc đi đặt lời với nhà Dẻ cũng nhờ chú Tỉa. Vậy thì khuyên bảo tôi chú cũng phải làm. Em gái đã biết phải nói gì rồi:

        - Anh Sính à, tối đừng đi chơi nữa, chú Tỉa đến đấy nhé!

        - Kệ tôi, không nói gì được đâu nhá!

        - Ừ, tôi không nói được nhưng không làm như anh.

        - Đừng có lên giọng, có nói thì cũng chỉ ở quanh cái chảo cám lợn thôi đấy.

        Nói vậy nhưng tôi cũng không dám đi chơi, chỉ ngồi ở cái bàn gỗ cao lều nghều mang về từ lúc Dẻ sắp về nhà tôi. Bà không ngồi được bàn ghế ấy. Bảo từ ông bà tổ tiên chưa thấy cái bàn, cái ghế nào cao như thế. Người Mông mình thấp bé, phải trèo lên thì mới ngồi được thì sao gọi là ngồi. Bộ bàn ghế vuông có mấy cái ghế gỗ thấp mới hợp với mình. Không phải vô cớ mà người Mông lại dùng loại bàn ghế thấp vậy. Người già, con trẻ ai ai cũng ngồi được. Bàn ghế đặt giữa nhà, ai vào ngồi cũng được, không cần chọn chỗ, không cần chia ghế. Nhường người già, dành trẻ nhỏ ngồi trước, rồi ai ngồi đâu cũng được, chỉ cần quanh cái bàn vuông là vui rồi. Ăn cơm cũng ở đấy, uống rượu cũng ở đấy, nói chuyện vui cũng vậy. Cái bàn vuông thấp thấp giữa nhà là linh hồn của người Mông. Cớ gì mà phải thay thành bàn ghế cao lều nghều. Giá thử uống rượu say, rồi ngã chỏng ra đấy thì chết à. Say rượu ở bàn thấp ngã cũng không sao.

        Bà nghĩ vậy, nói vậy nhưng thay đổi không được. Tôi tống cái bàn vào bếp lò, chỉ còn mấy cái ghế cạnh bếp cho bà ngồi, mẹ ngồi, em gái ngồi nấu cám, đồ mèn mén. Bây giờ đời sống mới, ngồi phải lịch sự chứ. Tôi sắp đưa về một đứa con gái, cũng cần phải có gì cho nó thấy nhà này khá hơn nhà khác, thế mà bà lại bảo:

        - Nhưng mà một đứa con gái thì cũng có ngồi đấy đâu mà cần.

        - Để nó nhìn thấy chứ. Để khách vào còn có chỗ mà uống rượu chứ.

        - Thế ngồi đâu chả uống rượu được.

        - Bà nói nhiều thế để làm gì?

        Bà im, như bao nhiêu năm nay bà nhịn ông, nhịn chú Tỉa, đến giờ nhịn tôi.

        Bà ngồi cạnh bếp lò ngước mắt lên nhìn. Dù thế nào tôi cũng đã ngồi đây từ khi sắp đón Dẻ về. Từ ngày có bộ bàn ghế, tự nhiên mâm cơm chia ra làm hai. Tôi và bố ngồi trên bàn cao ăn cơm. Bà, mẹ, em gái và Dẻ ngồi cầm bát cơm quanh bếp. Bảo Dẻ lên ngồi với hai bố con nhưng Dẻ không dám. Nếu Dẻ ngồi cùng bàn ghế thì chắc không làm vừa lòng ai, trừ tôi. Nhưng tôi thì chả nghĩ ngợi gì. Muốn ngồi đâu, ăn đâu thì tuỳ, miễn là Dẻ vẫn ở nhà tôi.

        Nhưng bố không để thế. Bố làm một cái bàn vuông bốn chân khác, bé thôi. Làm để đàn bà con gái nhà này có chỗ ngồi ăn cơm. Ăn xong thì xếp dựa lên tường. Bà lại bảo từ xửa xưa chả có nhà nào dựng bàn ăn lên cả. Trông cứ như lộn hết cả nhà lên vậy. Tôi quát bà toàn nghĩ vớ vẩn. Suốt ngày chỉ thấy xửa xưa thì làm gì được.

        Chú Tỉa đến cũng ngồi đấy. Nhưng cũng thấy ngược ngược nên lại nói kháy: "Cao quá, kiễng mãi chân chả tới mà ngồi". Tôi không thèm coi lời ấy là gì. Chú cũng không nói thêm. Chú biết việc mình phải làm tối nay quan trọng hơn đôi co chuyện bàn ghế.

        - Thế nào hở Sính. Nghĩ sắp hết mùa ngô rồi đã quyết định chưa?

        - Chả phải nghĩ, quyết định rồi mới để nó về chứ.

        - Ấy là nghĩ đi. Nhưng còn phải nghĩ lại nữa. Nghĩ cái lợi, cái hại, cái được, cái mất khi để con Dẻ về nhà cơ.

        - Thì có mất gì đâu. Mới mất có hai gói thuốc lào với chai rượu thôi mà.

        - Mày nói thế mà nghe được à? - Bố nói to và muốn đứng dậy đánh tôi, nhưng cũng chỉ được có vậy. - Đấy không phải là mất. Đó chỉ là lễ nói chuyện thôi, không có gì phải nghĩ. Mất là mất mặt cơ. Bây giờ ra đến cổng gặp ai cũng bị hỏi: "Con dâu nhà này có đi nương không?". Tao biết nói thế nào?

        - Cứ bảo nó về nhà nó rồi.

        Bố chịu, không nói được nữa. Tôi cố tình lờ ý của bố, xoay sang chiều vật chất giản đơn để bố tức, chú Tỉa tức mà không nói nữa.

        Nhưng cái mặt nhà này, họ này không thể để tôi đạp lên thế được. Chú Tỉa kiên nhẫn:

        - Sính à, đừng giả vờ thế. Cháu được học nhiều nhất họ. Nếu cháu không tự bỏ thì cả họ vẫn trông chờ vào cháu học cao hơn nữa để được nhờ đấy. Thế nên cháu phải nghĩ cho mọi người, phải để họ Vàng mở mày mở mặt chứ. Nếu cứ nói vật chất thì bên Sì Lở Lầu bắt đền bò, rượu và tiền nữa. Một mình cháu có đền được không?

        - Sao mà phải đền? Cháu có làm mất cái gì của Dẻ đâu?

        - Đừng nói thế. Mất cái không nhìn thấy ấy. Bây giờ ai còn dám đón nó về làm dâu nữa. Nó sẽ thế nào? Cháu không muốn nó ăn lá ngón chứ?

        - Nó không thế đâu. Nó cũng được học, không cổ hủ như trước đâu.

        - Không dám chắc thế được. Nó nghĩ gì cháu không biết được đâu. Nếu nó nghĩ dại thì nhà ấy mang sang bắt đền đấy.

        - Chú đừng có ép cháu.

        - Không ép. Cháu lớn rồi, có quyền quyết định rồi, không ai ép được, chỉ khuyên thôi. Khuyên điều tốt, điều hay mà.

        - Nhưng có ai nghĩ cho cháu không? Cháu không thích nữa thì làm sao?

        - Thế giờ thích ai?

        - Không thích ai cả.

        - Cháu cứ nghĩ lại đi, đừng để Dẻ phải khổ, đừng để cả họ Vàng này không ra khỏi cổng.

        - Không được đâu, với lại cháu và Dẻ chưa đủ tuổi kết hôn mà. Cháu mới mười tám, nó mười lăm thôi, chưa ai cho đăng ký đâu.

        - Chưa đăng ký cũng được. Cháu cứ sang đón nó về. Lại sống như trước, mấy năm nữa cưới và đăng ký cũng được. Người Mông ta xưa nay vẫn vậy. Sống với nhau đến khi nào đủ tiền thì mở cỗ mời bản làng thôi. Thế nhé! Đồng ý nhé! Dẻ là người tốt. Lấy được con dâu tốt bằng mua được nhiều mảnh nương bằng đấy.

        Tôi chả nói nữa. Bà cứ ngóng mãi. Mẹ không dám dụi lửa cháy to, không cho cám sôi lớn để còn nghe chú Tỉa khuyên. Tôi cũng thương Dẻ, nếu lỡ Dẻ nghĩ dại thì cũng không biết làm thế nào. Dẻ và tôi đã nói chuyện rồi. Dẻ buồn và tôi cũng buồn. Nhưng…

        …

        Mục lục

        • Sợi lanh dài 5

        • Cuộc đời ngang qua cuộc đời 20

        • Hồng trần 32

        • Cuộc đời mới 55

        • Cô dâu thuốc phiện 72

        • Bao nhiêu một đứa đàn bà? 82

        • Bông dẻ đẫm sương 101

        • Kiếp đào phai 120

        • Xóm đỉnh núi 140

        • Đường làm người 149

        • Khau Vạ 170

        • Lõi con đồ 189