024.38455766
nxbqdnd@nxbqdnd.com.vn
Thiếu tướng, PGS, TS, NGND. NGUYỄN BÁ DƯƠNG
Viện trưởng Viện Khoa học Xã hội Nhân văn quân sự Bộ Quốc phòng
Cầm Thư mời viết bài và dự Tọa đàm Kỷ niệm 50 năm học tập và làm theo Lời Bác dạy “Mong bạn đọc góp ý kiến, phê bình” sách của Giám đốc – Tổng Biên tập Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, tôi vô cùng xúc động. Đọc xong Thư mời, tôi thấy tâm mình được khai sáng, tầm mắt nhìn được xa hơn vì hiểu rõ nguồn cội, giá trị lịch sử và ý nghĩa hiện thực Lời dạy của Bác Hồ “Mong bạn đọc góp ý kiến, phê bình” – Một định đề có 8 từ nhưng hàm chứa triết lý nhân sinh vô cùng sâu sắc, cô đọng, tỏa sáng tư tưởng nhân văn, văn hóa quân sự; vừa thể hiện sự cầu thị, tính cầu khiến chân phương, rất đỗi chân tình, giản dị, gần gũi, yêu thương; một thái độ tôn trọng bạn đọc có văn hóa nhân sinh sâu sắc; vừa cổ vũ, động viên, khích lệ Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, các biên tập viên, cộng tác viên, cán bộ, chiến sĩ, bạn đọc xa gần góp ý, phê bình và tự phê bình sách, làm cho những cuốn sách – món ăn tinh thần, quà tặng chân quý do các tác giả – những người ấp ủ, thai nghén dài lâu, cả một đời đau đáu mang nặng đẻ đau, chắt chiu, tích lũy vốn sống, kinh nghiệm, trí tuệ, công sức, sự lao động miệt mài, không kể ngày đêm, khổ đau và nước mắt, hóa thân vào tác phẩm, được Nhà xuất bản Quân đội nhân dân – Những bác sĩ tâm hồn đỡ đầu, nâng niu, quý trọng; đã và đang lao động cần mẫn, tận tụy, khẩn trương và thầm lặng để sớm cho những đứa con tinh thần là hàng vạn cuốn sách chào đời, đến tay bạn đọc.
Đại tá Lê Đăng Nam – Phó Giám đốc Nhà xuất bản QĐND thay mặt Nhà xuất bản nhận giải thưởng sách hay, sách đẹp năm 2016. Ảnh: Anh Tuấn
Viết sách, xuất bản sách là loại lao động đặc thù, là sự kết tinh trí tuệ, bản lĩnh; sự nhọc nhằn, trăn trở, niềm vui và hạnh phúc, thậm chí có cả sự hao mòn tuổi trẻ và không ít khổ đau. Bắt đầu chỉ là một ý tưởng, qua suy tư, trăn trở, dày vò và chọn lọc phương án, ý tưởng sáng tạo được định hình và lớn dần lên, cho đến một thời điểm nào đó, chữ nghĩa “cựa quậy trong người”, thôi thúc người viết phải cầm bút dù mệt mỏi và thức khuya dậy sớm, song vì trách nhiệm của “người chiến sĩ văn hóa” nên đã cố gắng bước qua mệt nhọc để cho con chữ ra đời, nhảy múa, hát ca trên trang giấy. Cứ thế, ngày tháng qua đi, bản thảo hoàn thành, cầm nó trên tay mà lòng lâng lâng khó tả. Và cũng chính nó là nỗi buồn, sự thấp thỏm lo âu, đôi chút sợ hãi của người viết bởi những bí mật của một con người được phơi bày, bộc lộ một cách trần trụi trên từng trang viết về vốn sống, kinh nghiệm, trình độ tri thức, thái độ nhìn đời, cách đối nhân xử thế với mọi người, nghĩa là cái tốt, cái chưa tốt của một cuốn sách cũng chính là cái tốt và cái chưa tốt của người viết ra cuốn sách ấy.
Đúng vậy, có điều tưởng là hay, người viết vô cùng tâm đắc, có lúc đê mê, chưa hẳn đã tách mình ra đứng ngoài cuộc, nghiêm túc làm một người phê bình để tự phản biện, tự đánh giá cho đúng về mình, về những điều mình biết. Đây là điều khó khăn nhất mà người viết phải đối mặt, tự chỉ trích bản thân, vượt lên chính mình để bổ sung, chỉnh sửa, khắc phục những thiên kiến hẹp hòi, những sai sót và thái độ chủ quan, duy ý chí của mình, để chiến thắng chính bản thân mình.
Biết là vậy, cần phải làm như vậy nhưng là công việc vô cùng khó bởi thời gian ít, công việc nhiều và mấy ai “thắng được chính mình”, bởi không ai tự bê đá rồi thả vào chân mình, bởi “kẻ thù lớn nhất đời người là chính mình”. Điều này đúng với câu “văn mình vợ người”, “viết xong cứ tưởng là hay, tĩnh tâm đọc lại thấy cay mũi mình”. Là một độc giả đồng thời là một người viết đã qua trải nghiệm thực tiễn và đúc rút kinh nghiệm từ việc làm thành công và chưa thành công của mình, khi được xuất bản sách tại Nhà xuất bản Quân đội nhân dân. Các đồng chí trong ban giám đốc, biên tập viên là những người bác sĩ tâm hồn không chỉ biên tập, sửa sai giúp chúng tôi từ cách dùng các loại dấu đến việc sửa câu văn mà còn dạy chúng tôi cách trình bày, diễn đạt sao cho hay, hấp dẫn và dễ hiểu, đã giúp chúng tôi tiến bộ, trưởng thành qua từng tập sách. Không có Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, không có những cuốn sách, chúng tôi không thể đến với cán bộ, chiến sĩ và bạn đọc xa gần, không thể giàu có chữ nghĩa và chắc chắn là những tri thức có được chỉ nằm trong đầu hoặc được truyền đạt đến người học qua một số bài giảng trên lớp, chỉ cho họ những điều cần biết, cần nghe trong giới hạn của một môn học. Ngẫm lại cuộc đời, hơn 30 năm làm nghề thày giáo ở Học viện Chính trị, tôi vô cùng may mắn và hạnh phúc là có duyên được gắn bó với Nhà xuất bản Quân đội nhân dân. Gần một chục đầu sách cá nhân và hơn 100 đầu sách làm chủ biên, đồng tác giả đã ra đời, đến tay bạn đọc từ Nhà xuất bản Quân đội nhân dân thân yêu, nơi mà tôi thường xuyên lui tới và giữ trong tâm một lòng tin yêu, kính trọng vô bờ bến – Nơi đây đã giúp tôi thành danh – Nhà giáo nhân dân.
Từ năm 1994, cuốn sách đầu tiên của tôi đã được xuất bản từ Nhà xuất bản Quân đội nhân dân – Giáo trình Lịch sử Triết học dùng cho đào tạo cán bộ chính trị cấp trung, sư đoàn, bậc đại học với số lượng 1500 cuốn phát hành và sử dụng trong các nhà trường quân đội và toàn quân, toàn quốc. Điều sâu sắc, cái còn đọng lại và sống mãi với thời gian là sự đóng góp ý kiến, phê bình rất chân tình, đầy ý thức trách nhiệm, thẳng thắn, có lý lẽ, đầy sức thuyết phục của từng biên tập viên và đồng chí Giám đốc – Tổng Biên tập, Phó Giám đốc – Phó Tổng biên tập của Nhà xuất bản Quân đội nhân dân đối với tôi. Tôi đã tận mắt nhìn thấy từng dấu chấm, phẩy, cách trình bày từ, ngữ của các đồng chí biên tập viên khi gạch bỏ và thay thế, bổ sung những từ, cụm từ mới hợp lý hơn, hay hơn, câu văn, đoạn văn ngắn gọn, rõ ý và khúc triết hơn. Quả thật có lúc tôi đã rợn sống lưng, bừng tỉnh vì nhận ra những sai sót của mình do các biên tập viên chỉ ra mà trước đó tôi cứ tưởng là mình đúng. Có những câu chuyện buồn, sự cố chấp, lòng tự ái của tôi đã được giải tỏa bằng việc phủ định cái sai và được thay thế bằng một cái đúng từ chính các biên tập viên. Ai ở tâm trạng như tôi vào các thời điểm ấy, khi được góp ý, phê bình của các hội đồng duyệt sách ở Học viện Chính trị, nhất là khi các thành viên hội đồng chỉ ra cái sai cũng như sự mất tự tin, sợ hãi và phải đau đầu tìm cách bổ sung, chỉnh sửa và hoàn thiện, làm cho “đứa con tinh thần của mình” khôn hơn và lớn hơn, chững trạc hơn thì mới chia sẻ và thông cảm cho các biên tập viên của Nhà xuất bản Quân đội nhân dân. Việc làm đó vô cùng mệt mỏi, bị ức chế và có lúc nản lòng. Sau khi giải trình đã tiếp thu ý kiến của hội đồng để chỉnh sửa, được chủ tịch hội đồng duyệt bản thảo lần cuối ký xác nhận và cho phép gửi bản thảo lên Nhà xuất bản Quân đội nhân dân thì lúc đó, tôi thở phào, nhẹ nhõm cả người. Tuy nhiên, vui chưa đầy gang thì Nhà xuất bản Quân đội nhân dân lại yêu cầu gặp tác giả và đề nghị phải bổ sung, chỉnh sửa điểm này, điểm khác… dù biết là sự đóng góp ý kiến, phê bình của các biên tập viên là rất tốt, hợp lý, hợp tình, không thể chối cãi được nhưng lòng tự ái của một con người đâu dễ dàng chấp nhận và có lúc suy nghĩ tiêu cực không nên tiếp tục nghề nghiệp nặng nhọc đầy gian nan vất vả này dù vẫn biết nó rất vinh quang và có giá trị, ý nghĩa lớn lao là được dâng hiến cho đời, đem tri thức đến cho nhiều người để xây đắp một niềm tin và gây dựng lòng nhân ái.
Thế rồi, những cuốn giáo trình, những cuốn sách do Nhà xuất bản Quân đội nhân dân biên tập xuất bản lần lượt ra đời và đến tay bạn đọc toàn quân, toàn quốc, tôi đã nhận được những niềm vui nho nhỏ và hạnh phúc lớn lao khi những bạn đọc là những học viên, những người thân quen, cán bộ, chiến sĩ và người dân khen ngợi, được Hội xuất bản Việt Nam xét và tặng Giải Đồng – sách hay năm 2016; nhiều người đã đến tận nơi hoặc gọi điện xin sách và yêu cầu tôi ghi bút tích, chữ ký; lúc đó tôi mới nhận rõ hơn giá trị đích thực của công việc mình làm cũng như ý nghĩa lớn lao của cuộc đời làm thày giáo khi viết được những cuốn sách cho đời mà trong từng trang sách ấy có sự đóng góp đáng trân trọng của các biên tập viên Nhà xuất bản Quân đội nhân dân.
Một số ấn phẩm xuất bản năm 2017 của Nhà xuất bản Quân đội nhân dân. Ảnh: LH
50 năm đã đi qua, với bao thế hệ cán bộ, lãnh đạo, chỉ huy trong Ban Giám đốc và các đồng chí biên tập viên, công nhân viên của Nhà xuất bản Quân đội nhân dân đã thật sự cố gắng và làm rất tốt Lời dạy của Bác. Tôi cũng nhận thấy rõ hơn sự cần thiết phải tiếp thu các ý kiến đóng góp, phê bình của mọi người dành cho mình. Mặt khác, tự bản thân mình tự nhủ sẽ thành tâm hơn trong việc lắng nghe, tiếp thu tối đa những ý kiến đóng góp, phê bình của các nhà khoa học, của bạn đọc xa gần cho dù các ý kiến đóng góp ấy đối lập với quan điểm và chính kiến của bản thân. Từ đó, tự bản thân răn mình là phải suy nghĩ lành mạnh và lựa chọn cách góp ý, phê bình sao cho thật công tâm, khách quan, hợp lý hợp tình để người được nghe ý kiến của mình có thể chấp nhận được, giữ được hòa khí và sự động viên để họ vững tin, củng cố ý chí, tinh thần, tiếp tục công việc của mình. Vì sự nghiệp cách mạng, tôn trọng bạn đọc, hiểu đầy đủ, sâu sắc lòng tốt của mọi người đối với mình, muốn cho mình tốt, sách hay mà để tâm giành thời gian, công sức đọc và góp ý cho mình với sự thành tâm và nhiều thiện ý. Đó là điều rất tốt, có lợi cho mình, cho bạn đọc.
Từ Lời dạy của Bác Hồ kính yêu và việc làm sách đầy thánh thiện, nhân văn của các thành viên hội đồng duyệt sách, nghiệm thu sách; từ sự lao động miệt mài, công phu, nghiêm túc và sự tư vấn có lý, có tình rất sâu sắc, đầy tinh thần trách nhiệm của các biên tập viên Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, ai đó còn giữ quan niệm sai lầm khi cho rằng họ là những người “đeo kính lúp”, “chuyên vinasoi” để “vạch lá tìm sâu” hãy vứt bỏ thái độ và quan diểm sai lầm ấy nhé.
Nhân dịp Nhà xuất bản Quân đội nhân dân tổ chức tọa đàm Kỷ niệm 50 năm học tập và làm theo Lời Bác Hồ dạy “Mong bạn đọc góp ý kiến, phê bình” sách đầy ý nghĩa và thấm đượm tinh thần nhân văn sâu sắc này, cho phép tôi một lần nữa bày tỏ lòng biết ơn và kính trọng sâu sắc đối với Nhà xuất bản Quân đội nhân dân – Những người lính tiên phong, gương mẫu học tập và làm theo Lời Bác dạy. Các thế hệ cộng tác viên, bạn đọc toàn quân, toàn quốc và sự chào đời của hàng ngàn bộ sách hay, sách quý là những phần thưởng cao quý nhất mà Đảng, Nhà nước, Quân đội, nhân dân và niềm tin yêu của bạn đọc xa gần trong toàn quân, toàn quốc giành cho Nhà xuất bản Quân đội nhân dân là một phần thưởng vô giá, thiêng liêng và rất đỗi tự hào. Mong Nhà xuất bản Quân đội nhân dân mãi mãi là tổ ấm nuôi dưỡng tâm hồn của cán bộ, chiến sĩ toàn quân và nhân dân cả nước.
