NHỮNG NHÂN VẬT TÌNH BÁO NỔI TIẾNG THẾ GIỚI

Hoạt động tình báo là cuộc chiến thầm lặng, cam go, quyết liệt nhằm giành lấy bí mật của đối phương. Trong cuộc chiến ấy, cho dù phương tiện kỹ thuật tình báo có hiện đại và hỗ trợ đắc lực đến đâu thì con người - với bản lĩnh, trí tuệ, lòng quả cảm, đức hy sinh... vẫn là yếu tố mang tính quyết định đến thắng lợi cuối cùng. Cũng chính vì vậy mà lịch sử tình báo thế giới mọi thời đại đều khẳng định vai trò, công lao to lớn của các chỉ huy tình báo, các tình báo viên, điệp viên - những con người ít ai biết đến, nhưng chiến công của họ có thể góp phần làm thay đổi chiến lược, sách lược của các quốc gia, thay đổi tương quan lực lượng, cục diện chiến tranh, thậm chí là tác động, thay đổi cả tiến trình lịch sử nhân loại.
Ở thời hiện đại, thông thường sau khoảng thời gian từ 30 đến 50 năm, khi bối cảnh tình hình đã thay đổi, ý nghĩa của việc giữ bí mật đối với các sự kiện tình báo không còn giá trị, cơ quan tình báo các nước tiến hành giải mật hồ sơ, công bố trước công chúng về tiểu sử, hoạt động, chiến công của các nhân vật tình báo, hoặc đưa ra ánh sáng các vụ bê bối tình báo đã xảy ra. Điều này không có gì lạ vì sau mỗi cuộc chiến tình báo thì thắng lợi của bên này lại là thất bại của bên kia, người được coi là anh hùng ở bên này dễ bị phía bên kia coi là tội đồ, là phản bội. Tuy nhiên, nếu bỏ qua các yếu tố chính trị thì điều cốt yếu nhất mà mọi người đều quan tâm khi tìm hiểu về các nhân vật tình báo nổi tiếng, đó chính là vì sao họ lại chọn nghề tình báo? Họ đã làm tình báo giỏi như thế nào và kết quả mà họ thu được là cái gì mà có tác động, ảnh hưởng đến họ lớn đến như vậy?
Không khó để liệt kê tên tuổi của các nhân vật tình báo nổi tiếng đã được lịch sử tình báo thế giới ghi nhận. Đã có vô số tác phẩm điện ảnh, văn học, báo chí trong và ngoài nước viết về các chỉ huy tình báo, tình báo viên, điệp viên nổi tiếng thế giới sau khi hồ sơ về họ được giải mật. Tuy nhiên, không hề dễ dàng để xác thực độ tin cậy của thông tin, tài liệu, nhất là khi không có điều kiện kiểm chứng và không thể đảm bảo chắc chắn rằng cơ quan tình báo các nước đã giải mật hết và hoàn toàn chính xác thông tin, tư liệu về nhân vật. Chưa kể vì mục đích nào đó như để che giấu, đánh lạc hướng hay gây sự chú ý, nhiều tình tiết về nhân vật đã được hư cấu cho thêm phần ly kỳ, hấp dẫn... Vì vậy, các nhà nghiên cứu, các chuyên gia, học giả tình báo các nước vẫn không ngừng lật lại lịch sử, tìm tòi, xâu chuỗi thông tin, sự kiện để phác họa chân dung các nhân vật tình báo một cách chân thực nhất. Điều này đã khiến cho việc nghiên cứu về các nhân vật tình báo nổi tiếng thế giới chưa bao giờ là cũ, là đủ.
Với cách tiếp cận của khoa học tình báo khi nghiên cứu về một nhân vật tình báo là thông qua hệ thống thông tin, tài liệu thu thập được ở các nguồn để làm rõ con đường đến với tình báo, quá trình tuyển mộ, đào tạo, huấn luyện, phẩm chất, tài năng; quá trình hoạt động và những thành tích nổi bật của nhân vật... nhóm tác giả đã sưu tầm thông tin tư liệu, triển khai nghiên cứu, biên soạn cuốn sách “Những nhân vật tình báo nổi tiếng thế giới” làm tài liệu tra cứu, tham khảo phục vụ nghiên cứu, đào tạo chuyên ngành Tình báo Quân sự tại Học viện Khoa học Quân sự.
Cuốn sách kết cấu gồm 4 phần:
Phần 1: NGƯỜI SÁNG LẬP VÀ CHỈ HUY TÌNH BÁO
Phần 2: TÌNH BÁO VIÊN
Phần 3: ĐIỆP VIÊN
Phần 4: NỮ TÌNH BÁO VIÊN, ĐIỆP VIÊN
Căn cứ để phân chia, sắp xếp các nhân vật vào từng phần là dựa trên nhận thức chung của tình báo nhiều nước trên thế giới về thành phần lực lượng của tổ chức, cơ quan tình báo, thông thường gồm: lực lượng chỉ huy, tham mưu, lực lượng hoạt động, lực lượng bảo đảm... Trong đó, lực lượng hoạt động lại bao gồm hai thành phần chính là tình báo viên (có nước gọi là cán bộ hoạt động, sĩ quan hoạt động, người quản lý, chỉ huy điệp viên...) và điệp viên (người chịu sự quản lý, chỉ huy của tình báo viên). Nếu tình báo viên là cán bộ, nhân viên của cơ quan tình báo, được tuyển chọn, đào tạo bài bản, được phái đi hoạt động tại địa bàn dưới những vỏ bọc (bình phong) khác nhau nhằm thực hiện nhiệm vụ cụ thể được giao thì điệp viên lại là người được cơ quan tình báo tuyển dụng (tự nguyện hợp tác hoặc bắt buộc phải đồng ý thực hiện các nhiệm vụ mà cơ quan tình báo giao), được huấn luyện đặc biệt theo địa chỉ sử dụng và nhiệm vụ tình báo; chấp hành quy tắc liên lạc điệp báo và cam kết tuyệt đối giữ bí mật việc hợp tác với tình báo. Do không thống nhất về khái niệm và tiêu chí phân loại nên trên thực tế, cùng một nhân vật ở tài liệu này xác định là tình báo viên, tài liệu khác lại gọi là điệp viên. Do đó, việc xác định và sắp xếp các nhân vật vào từng phần theo đề mục mà nhóm tác giả đặt ra cũng chỉ mang tính tương đối.
Dựa trên tiêu chí chỉ lựa chọn những nhân vật đã được tình báo các nước công khai danh tính, có tính điển hình, có giá trị tham khảo và có nhiều thông tin - tư liệu để nghiên cứu, biên soạn... nên trong phạm vi cuốn sách này chỉ tập trung giới thiệu các chỉ huy tình báo, tình báo viên, điệp viên nổi tiếng của tình báo một số nước lớn trên thế giới như: Liên Xô/Nga, Anh, Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Israel... và tập trung nhiều hơn trong giai đoạn từ Chiến tranh thế giới thứ nhất trở lại đây.