Võ Đại tướng với Điện Biên Phủ

1. Người Việt Nam có nhiều cách đặt tên con: theo thời gian, không gian, sự kiện trong năm và ước nguyện. Song thân - ông Võ Quang Nghiêm, bà Nguyễn Thị Kiên đặt tên con trai là Võ Nguyên Giáp. Không biết từ Nguyên ấy chữ Hán được viết thế nào, nhưng trong tiếng Việt, nó có nhiều nghĩa thông dụng: bắt đầu, lúc đầu, đứng đầu, nguồn gốc, không thay đổi. Còn từ Giáp có mấy nghĩa: người đậu tiến sĩ (mảnh giấy làm nên thân giáp bảng), gần gụi (giáp công - đến gần mà đánh, đánh giáp lá cà), loại áo chống đạn dùng khi ra trận (áo giáp), loại động vật có vỏ cứng chở che (tôm, cua, sò, ốc, hến…) thiết giáp (là vỏ bọc bằng thép bọc xe để chống đạn); vũ khí của quân đội (giải giáp là tước vũ khí)… Những ý nghĩa ấy hoàn toàn phù hợp với cuộc đời đẹp như giai thoại, tài năng như thần thoại, được tôn vinh như huyền thoại, và trong tất cả các bậc khai quốc công thần nước ta, cho đến lúc ra đi ông vẫn chói sáng một nhân cách lớn, một tài năng lớn, một văn hóa lớn. Lớn đến mức xuất chúng, kiệt xuất, thiên tài về quân sự.

Sau ngày toàn quốc kháng chiến, Quảng Bình quê ông và nhiều tỉnh khác bị giặc chiếm đóng. Năm 1947, giặc Pháp bắt thân phụ ông tra khảo:

- Sao không biết dạy con mà để nó đi "làm giặc?".

- Dạy con từ thuở còn thơ. Nó lớn rồi, vào Huế, ra Hà Nội học thì các thầy dạy chứ bố mẹ quê mùa còn dạy làm sao được?

- Thế nó đang ở đâu? Có liên lạc gì với lão

già không?

- Nào ai biết nó ở mô? Các ông biết ở mô biểu tôi, tôi sẽ tìm nó về nói chuyện lý lẽ, phải trái với các ông.

Chúng giam cầm, tra tấn đánh đập cụ. Hai năm sau cụ mất trong nhà tù Huế. Năm 1983, gia đình mới đưa hài cốt của cụ về Nghĩa trang liệt sĩ huyện Lệ Thủy. Huyện muốn đặt cụ ở khu những người có công với cách mạng. Ông không tán thành. Thân mẫu ông mất vì tuổi già sức yếu. Năm 1993 mới đưa về quê hương. Huyện muốn đưa về khu mộ liệt sĩ cho gần với cụ ông. Ông cũng không tán thành.