Tài nguyên côn trùng ở Việt Nam

Hiện tại thế giới sinh vật được chia thành 5 sinh giới (Kingdom hay Regnum) là giới khởi sinh (Morena), giới nguyên sinh (Protista), giới thực vật (Plantae), giới nấm (Fungi) và giới động vật (Animalia). Với động vật lại chia thành động vật có xương sống (Vertebrate) và động vật không xương sống (Invertebrate). Các cấp độ thấp hơn của giới được chia thành: Ngành (Phylum), lớp (Class), bộ (Ordo), họ (Familia), giống (Genus) và loài (Species). Nói như vậy để thấy, lớp côn trùng (Insecta) có thứ bậc rất "khiêm tốn", chỉ là một lớp thuộc ngành chân khớp (Arthropoda) trong thế giới động vật nói riêng và sinh giới nói chung. Nhưng có điều kỳ lạ là côn trùng hay từ thuần Việt gọi là "sâu bọ" lại đông đúc về cá thể, đa dạng phong phú về loài mà không sinh vật nào so sánh được (côn trùng có hơn một triệu loài, nhiều hơn tất cả các loài động vật khác cộng lại). Điều đặc biệt lý thú nữa là ít có động vật nào lại "gắn bó" với con người trong mọi hoạt động, vừa là bạn, vừa là thù như côn trùng. Thậm chí, con người ghét bỏ côn trùng tới mức dùng tên côn trùng để miệt thị nhóm người xấu với danh xưng "bọn sâu bọ", "bọn sâu mọt", "bọn ruồi muỗi" hoặc chế nhạo "tính ong bướm"… Trong quá khứ cũng như trong hiện tại, một số loài côn trùng vẫn được coi là "ác quỷ". Cơ thể chi vài milimet mà có thể giết người hàng loạt như ruồi, muỗi hay bọ chét. Nhưng cũng có loài góp phần quan trọng trong đời sống con người, từ côn trùng thành những ngành nghề như nghề dâu tằm tơ, nghề nuôi ong, cánh kiến.

Riêng ở nước ta, hàng năm con người đã và đang dùng hàng chục nghìn tấn thuốc độc để hạ sát côn trùng và cuộc "chiến tranh" với côn trùng không biết khi nào có hồi kết. Mặt khác, gần đây nổi lên việc khai thác côn trùng làm các món ăn đặc sản. Việc khai thác tự phát đang hủy hoại sự đa dạng sinh học và ảnh hưởng không tốt đến tài nguyên sinh vật nói chung và tài nguyên côn trùng nói riêng. Ấy là chưa nói đến việc sử dụng côn trùng không khoa học sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe, thậm chí ngộ độc hay chết người như có nơi đã xảy ra. Thật ra ở nhiều nước trên thế giới, thậm chí ngay các nước quanh ta như Thái Lan, Malaysia và Singapore… đã khai thác giá trị của côn trùng một cách khoa học, phục vụ đời sống và du lịch thông qua các hoạt động thương mại.

Với nhận thức đó, chúng tôi biên soạn cuốn sách "Tài nguyên côn trùng ở Việt Nam" giới thiệu mặt tích cực của côn trùng mang lại cho đời sống con người để bạn đọc cùng quan tâm và góp phần vào việc phát triển lĩnh vực này trong nghiên cứu và đời sống ở nước ta, góp phần nâng cao nhận thức và hành động để bảo vệ môi trường, bảo vệ đa dạng sinh học.

"Tài nguyên côn trùng ở Việt Nam" là cuốn sách tham khảo, chủ yếu giới thiệu những giá trị của côn trùng được con người khai thác để có những hiểu biết khoa học căn bản, bảo tồn và khai thác hợp lý nguồn tài nguyên côn trùng sinh lợi trực tiếp, có nghĩa làm sản phẩm hàng hóa buôn bán, gọi là côn trùng có lợi. Nhóm côn trùng có ích (useful insect), chủ yếu những côn trùng là kẻ thù tự nhiên (natural enemies) của sinh vật hại, chúng tôi không đề cập đến. Các giá trị của côn trùng ở Việt Nam là:

Giá trị của côn trùng với thiên nhiên và con người.

Giá trị làm thực phẩm của côn trùng.

Giá trị làm dược liệu của côn trùng.

Giá trị côn trùng trong giáo dục, văn hóa và du lịch.

Chúng tôi cũng hy vọng qua cuốn sách này, góp phần giúp bạn đọc hiểu rõ hơn bản chất của côn trùng - những sinh vật đã sinh ra trước chúng ta 400 - 500 triệu năm; đã, đang và sẽ luôn là bạn và kẻ thù của chúng ta. Từ đó, nhận thức được đầy đủ, biết đối xử thông minh với côn trùng thì có thể biến "thù" thành "bạn". Con người cần hiểu biết nhiều hơn nữa để làm chủ thiên nhiên, bảo vệ môi trường sống của mình một cách khoa học, hợp lý và bền vững.

Cho dù đã cố gắng thu thập tài liệu để nghiên cứu, biên soạn có hệ thống, nhưng chắc chắn cuốn sách sẽ không tránh khỏi những hạn chế và khiếm khuyết. Chúng tôi rất mong nhận được các ý kiến nhận xét, góp ý của đồng nghiệp và bạn đọc xa gần, để có điều kiện chỉnh sửa trong lần tái bản cuốn sách.