Mùa đời mùa thơ

Trích đoạn

Lấp lánh Hoàng Cầm

Nhà thơ Hoàng Cầm.

Tên khai sinh: Bùi Tằng Việt.

Sinh ngày 22 tháng 2 năm 1922.

Quê quán: Song Hồ, Thuận Thành, Bắc Ninh.

Tác phẩm thơ chính: Mưa Thuận Thành, Lá diêu bông, Bên kia sông Đuống, Về Kinh Bắc, 99 tình khúc...

Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật.

Một Người Thơ mơ mộng, tài hoa đã đi xa.

Ông ra đi khi Hà Nội đang tím biếc bằng lăng và xa xa dòng sông Đuống vẫn lấp lánh trong miền thi ca thăm thẳm. Muốn hỏi, Hoàng Cầm "cậy" sông Đuống mà nổi tiếng hay sông Đuống nhờ Hoàng Cầm mà lưu lại trong tâm hồn bao người?

Nhớ Người Thơ rất đỗi tài hoa Hoàng Cầm ai chẳng muốn về Bên kia sông Đuống để được đắm trong chất men lấp lánh của một dòng chảy... nằm nghiêng nghiêng trong kháng chiến trường kỳ. Chất men dòng sông ấy kỳ thực là đắm đuối, khao khát mang tên Hoàng Cầm luôn được thăng hoa trong nhiều trường bậc mộng mơ của hành trình đi tìm cái Đẹp, cái Thật, cái Thiện của một đời thơ không mấy bằng phẳng. Tìm và tìm mãi suốt đời bằng sự trung thực với bản ngã để rồi dần dà tạo dựng nên một phong cách thơ riêng, thế giới thơ riêng, không giống ai. Đấy là Hoàng Cầm.

Vâng! Một Người Thơ mơ mộng, tài hoa đã ra đi. Cõi thiên thu thêm một vì sao xanh biếc. Nhưng, tôi tin Hoàng Cầm sẽ bất tử với màu dân tộc sáng bừng trên giấy điệp với từng khuôn mặt búp sen, những cô hàng xén răng đen, cười như mùa thu tỏa nắng... Cái đẹp ấy đã từng đặt giữa bi thương dân tộc, đã bao phen đối chọi với súng đạn máu lửa chiến tranh và kỳ diệu thay nó được giữ vẹn nguyên từ thuở ấy đến giờ. Cái đẹp ấy sinh sôi nảy nở trong thơ ông, cho ta một hình dung trữ tình cũng rất đẹp về một thi bá đất Việt sinh ra từ mảnh đất Song Hồ, Thuận Thành, Bắc Ninh.

Bao nhiêu thế hệ học trò, trong đó có tôi đã từng toát đẫm mồ hôi trong phòng thi với thơ ông. Chúng tôi cặm cụi phân tích, chứng minh, bình giảng. Chúng tôi tiếp cận với thế giới nghệ thuật mang tên ông, từ thụ động đến chủ động, từ ít đến nhiều, từ nông đến sâu, từ giản đơn đến phức tạp cho tới lúc bị Hoàng Cầm chinh phục, mê hoặc. Thực lòng mà nói, cũng không dễ thẩm thấu hết thơ ông, những Bên kia sông Đuống, Mưa Thuận Thành, Lá diêu bông, Về Kinh Bắc, 99 tình khúc dào dạt đam mê, chân thật và huyền ảo. Tổng thể Hoàng Cầm, theo tôi, chính là cái thực, cái ảo đan xen trộn lẫn vào nhau, tỏ tỏ mờ mờ, lúng liếng lung linh, sâu xa thăm thẳm một cách khéo léo, nhuần nhụy, bất ngờ và rất đỗi tài hoa.

Truyền thống như ông, mới mẻ như ông; Hoàng Cầm đích thực là một ví dụ sinh động về lao động sáng tạo thi ca. Ông hội tụ xưa - nay, cũ - mới, chính trị mà lãng mạn, lãng mạn mà chính trị và xuyên suốt bao trùm các tác phẩm của Hoàng Cầm vẫn là tình yêu quê hương đất nước, tình yêu con người thật đằm thắm sâu sắc.

Hoàng Cầm ra đi vẫn để lại cho đời những lúa nếp thơm nồng, mẹ con đàn lợn âm dương, đám cưới chuột đang tưng bừng rộn rã, bao nhiêu nắng đẹp mùa xuân, gió đưa tiếng hát về gần, em mặc yếm thắm, em thắt lụa hồng... với những chùm cau tóc xõa, miệng cười kẽ lá, sồi non yếm tơ... Một Mưa Thuận Thành, chỉ một, mà rẽ ra lắm nẻo chứa chan. Khi là mưa ái phi long lanh mắt ướt, khi mưa chạm ngõ ngoài, mưa nhòa gương soi, rồi hạt mưa chèo bẻo, nhạt nắng xiên khoai tới hạt mưa hoa nhài, tàn đêm kỹ nữ, đến hạt mưa sành sứ vỡ gạch Bát Tràng và còn nữa mưa gái thương chồng ướt đầm nắng quái sang đò cạn sông. Cho tới mưa chuông chùa lặn... mưa ngồi cổng vắng, mưa nằm lẳng lặng thì chao ôi, thơ đã đạt độ hiếm quý kỳ tài.

Hoàng Cầm đã sang đò nhưng sông không cạn. Con sông thơ Hoàng Cầm bắt nguồn từ vùng Kinh Bắc huê tình, qua những mưa nắng thăng trầm vẫn dìu dặt chảy. Có một Hoàng Cầm thi sĩ của dân tộc nặng lòng yêu nước thương quê. Lại có một Hoàng Cầm thi sĩ của tình yêu đôi lứa đầy đắm say và mộng mị. Cả của những ẩn ức chưa thể giải mã được rành rọt, rõ ràng. Ông ra đi, để lại cho ta những ám ảnh thi ca huyền bí. Tiếc thương, đương nhiên rồi nhưng điều làm ta quan tâm hơn không gì khác là sự đánh giá xứng đáng những đóng góp của Hoàng Cầm với nền thơ Đất Việt. Trước và nay. Trong tư cách của một công dân, một chiến sĩ, một con người, một thi sĩ.

Hoàng Cầm - ông cũng là một nét màu dân tộc sáng bừng trên giấy điệp và hình như từ cõi thiên thu đang vọng về nụ cười mê ánh sáng muôn lòng xuân xanh...