Việt Nam – Những cuộc kháng chiến chống ngoại xâm – Tập II từ giữ thế kỷ XIII

Tiếp theo công trình "Việt Nam - Những cuộc kháng chiến chống ngoại xâm, Tập I (Từ thế kỷ III Tr.CN đến đầu thế kỷ X)" đã được xuất bản, Viện Lịch sử quân sự Việt Nam triển khai nghiên cứu, biên soạn công trình "Việt Nam - Những cuộc kháng chiến chống ngoại xâm, Tập II (Từ giữa thế kỷ X đến thế kỷ XIII)". Nội dung trình bày 5 cuộc kháng chiến trong lịch sử Việt Nam, gồm Cuộc kháng chiến chống Tống (980-981), Cuộc kháng chiến chống Tống (1075-1077), Cuộc kháng chiến chống Mông Cổ (1258), Cuộc kháng chiến chống Nguyên (1285), Cuộc kháng chiến chống Nguyên (1287-1288).

Sau khi khôi phục nền độc lập, tự chủ, quốc gia Đại Cồ Việt - Đại Việt phải liên tiếp đối diện với nhiều khó khăn, thách thức. Đó là tình trạng cát cứ và phân tán về chính trị, nghèo nàn và cạn kiệt về kinh tế, lạc hậu và trì trệ về văn hóa, đặc biệt là nạn ngoại xâm... Tình trạng đó buộc các nhà nước quân chủ và nhân dân ta phải bền gan, vững chí, kiên trì khắc phục, từng bước tạo dựng một xã hội phồn thịnh, yên bình làm cơ sở vững chắc cho nền quân sự quốc phòng của quốc gia - dân tộc.

Đối mặt với những thế lực xâm lược lớn mạnh, trong điều kiện tương quan lực lượng chênh lệch, các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm biểu hiện sự tập hợp, quy tụ sức mạnh của toàn dân, kết tinh sức sống của toàn dân tộc, đánh dấu những bước trưởng thành vượt bậc trong tiến trình lịch sử. Đồng thời có những tác động to lớn, trong sự phát triển chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội... của Đại Cồ Việt - Đại Việt. Đó là cách nhìn biện chứng về các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm trong lịch sử Việt Nam từ giữa thế kỷ X đến thế kỷ XIII.

Trên nguyên tắc tôn trọng tính khách quan của lịch sử, tập thể tác giả vận dụng các phương pháp đặc trưng của sử học nói chung, sử học quân sự nói riêng trong khai thác thông tin, xử lý tư liệu, xác lập kết quả nghiên cứu và biên soạn. Ngoài nguồn sử liệu ít ỏi từ biên niên sử được biên soạn vào các thời Trần, Lê, Nguyễn, tham khảo bổ sung thêm từ các nguồn sử liệu Trung Hoa có liên quan, những tư liệu được thu thập qua điều tra, khảo sát điền dã cũng là một nguồn thông tin quan trọng, có giá trị trong quá trình phục dựng lịch sử.

Những sự kiện, hiện tượng, nhân vật liên quan đến hoạt động quân sự đặc biệt là trong các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm từ giữa thế kỷ X đến thế kỷ XIII đều được tiến hành phân tích, tổng hợp, lý giải... từ đó góp phần nhận thức sâu sắc hơn về nền quân sự, quốc phòng trong tổng thể nền văn hóa, văn minh Đại Cồ Việt - Đại Việt.

Trên cơ sở kế thừa kết quả nghiên cứu của các công trình, ấn phẩm đã được xuất bản trong và ngoài nước, các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm của quân dân Đại Cồ Việt - Đại Việt dưới sự quản lý của các vương triều Tiền Lê (980-1009), Lý (1009-1225), Trần (1226-1400) được biên soạn một cách hệ thống, tương đối đầy đủ. Mỗi cuộc kháng chiến được trình bày như một sự kiện lịch sử trọn vẹn, theo cấu trúc gồm 3 phần: Bối cảnh lịch sử, trong đó cố gắng làm rõ tình hình trong nước và khu vực có liên quan, tương quan lực lượng, các bước chuẩn bị chiến tranh xâm lược của đối phương và quá trình chuẩn bị kháng chiến của quân dân Đại Cồ Việt - Đại Việt; diễn biến cuộc kháng chiến, trong đó phục dựng, trình bày diễn biến theo tiến trình thời gian; nguyên nhân thắng lợi và bài học lịch sử, trong đó lần tìm những nguyên nhân cơ bản dẫn đến thắng lợi của từng cuộc kháng chiến, qua đó rút ra một số bài học từ thực tiễn lịch sử.

Tuy nhiên, do những khó khăn trong việc tiếp cận, sử dụng tư liệu, phần nhiều khuyết thiếu, rời rạc, độ tin cậy không cao... nên việc nghiên cứu, phục dựng được thời gian, địa điểm, diễn biến trận đánh... là một trở ngại không dễ vượt qua. Hơn nữa, do trình độ, năng lực của các tác giả, công trình chắc chắn không tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót. Viện Lịch sử quân sự Việt Nam mong nhận được sự quan tâm, chia sẻ và những ý kiến đóng góp xây dựng của bạn đọc.

Nhân dịp cuốn sách "Việt Nam - Những cuộc kháng chiến chống ngoại xâm, Tập II (Từ giữa thế kỷ X đến thế kỷ XIII)" được xuất bản, Viện Lịch sử quân sự Việt Nam chân thành cảm ơn các nhà khoa học đã đóng

góp nhiều ý kiến xây dựng. Cảm ơn các cơ quan, đơn vị và Nhà xuất bản Quân đội nhân dân đã cộng tác, giúp đỡ tận tình để cuốn sách ra mắt bạn đọc.

VIỆN LỊCH SỬ QUÂN SỰ VIỆT NAM