Bức ảnh không chú thích

MỤC LỤC

      1. Gió núi lao xao 5

      2. Sống giữa ngàn cây 24

      3. Những ngọn gió lang thang 35

      4. Mai vàng thuở ấy 48

      5. Không quên nổi những điều chưa kịp nhớ 66

      6. Đâu mùa nấm hương 86

      7. Được nhà 100

      8. Lão Nguyên và anh em Niềm 114

      9. Bức ảnh không chú thích 133

      10. Móng rồng cũng là hoa 150

      11. Chuyện tình Sao Pan 155

      12. Hoa gạo về trời 169

      13. Rừng hát 181

Trích đoạn

      « Bức ảnh không chú thích »

      Lão thợ ảnh ở phố huyện chỉ còn một mắt. Mắt kia, lão gửi ở Nam Lào khi đơn vị bộ đội Việt Nam sang giúp bạn giải phóng A-tô-pư. Lúc nào lão cũng đeo chiếc kính râm của thầy bói, chỉ khi chụp ảnh mới bỏ ra.

      Gần đây, lão có bức ảnh đăng báo. Lão sướng như người trúng xổ số. Điều vui mừng của lão bị vợ xúc phạm: "Ông rồ đấy à! Báo với chí, ảnh với hình. Cánh nhà báo nó thí cho ông mấy đồng xu gỉ?". Lão không thèm nói với con mụ ghẻ. Dạo trước, lúc còn hy vọng có con với vợ, lão uất ức thường gọi vợ là "mụ dì ghẻ". Nhưng gọi ra trước mặt vợ thì chưa bao giờ lão dám, chỉ gọi thầm hoặc lủng bủng sau lưng. Đánh giặc thì lão thuộc hạng lì, anh dũng và đã có chiến công. Đánh vợ thì chưa bao giờ lão nghĩ tới. Vợ lão thuộc loại xinh xắn. Cái "xinh xắn" theo quan niệm của lão là không thể phì nộn, to cồ cộ được. Be bé, thon thon, gòn gọn... Lão cho đánh vợ là hèn, thế thôi! Mà ai bảo lão hèn thì lão bực với mình hơn là bực với người chửi lão. Cãi nhau với vợ lão cũng chưa bao giờ. Đời lão đến lúc có ảnh đăng trên báo chưa biết cãi lại ai. Hơn thế, vợ lão lắm mồm hơn bất cứ "con mẹ ghẻ" nào. Cái gì vợ lão cũng dây vào được. Lão được sinh ra để chịu tội chịu cực thì phải. Có lẽ vì thế, trời không cho lão có con với mụ. Mà thôi - Lão nghĩ - Có con, nó lại khổ như lão thì quả này đúng là chẳng ra gì. Cũng may, chưa bao giờ lão phải chịu tiếng ấy.

      Chủ nhật, phố huyện đông như có hội. Người trong làng kéo ra mua mắm muối, dầu, đèn, cào, cuốc... đầy đường đầy lối. Những cái xoỏng đầy trám đen, trám vàng, lạc, măng, gà, gạo nếp, gạo tẻ, đỗ tương... Cũng có những người đeo túi, xách ba lô lộn. Những người ấy mang của quý hơn, có thể là quế, nấm hương, mộc nhĩ, thảo quả... Đã có một phần đời sống với phố huyện, từng nhìn nó bằng cả hai con mắt (hồi lão đi làm thuê cùng cánh thợ mộc, thợ đấu thổ), lão thợ ảnh chỉ cần nom mặt là biết người xã nào, họ mang cái gì. Chợ với những cái lều dựng tạm dày dít trên bãi đất ủi vội, nhiều chỗ còn hằn vết xích xe. Hàng tạp hoá la liệt, đồ nhôm, đồ nhựa, vải vóc lụa là, áo phông, quần bò, phụ tùng xe đạp, xe máy cũng có. Của lắm thế nhưng dân vẫn nghèo. Thứ nhất vì người đông. Phố huyện ngày trước đâu lắm người như thế. Mọi người đều biết nhau, khách lạ biết liền. Bây giờ vẫn là huyện lỵ, chứ đâu phải tỉnh lị mà đã có đến ba cái cửa hàng gạo. Thứ hai, nghèo vì sinh ra lắm thứ quán, lắm kiểu lều chỉ để mua đi bán lại ba thứ xa xỉ, đố có kiếm được những thứ cần cho dân cày, dân cấy, dân thợ. Cái cuốc không có, cái bình bơm thuốc trừ sâu không có, con dao, cái búa, chiếc kìm, cái kim hỏi Nhà nước: không, hỏi tư nhân: đắt. Chỉ sẵn thuốc lá và rượu.

      Đồ nghề của thợ ảnh như lão cũng thiếu. Thực ra nó có, nhưng lão làm sao mua được. Nhà nước không bán cho lão, cánh đi nước ngoài về nó bán đã đắt, lại phải lạy lục mới mua được.

      Hôm nọ, may cho lão, phòng văn hoá tặng cho lão cuộn phim, loại Oóc-vô. Hội Chữ thập đỏ tỉnh mang quà tặng cho dân vùng bị cơn gió lốc và mưa đá, cánh văn hoá chẳng có ma nào đi theo, cũng chẳng có nhà báo ảnh. (Thì ra, nhà báo không phải ai cũng có máy ảnh, ai cũng biết chụp ảnh; khối người chỉ với cây bút tồng tộc, quyển sổ nhàu bìa, trong ruột ghi cả tiền tạm ứng). Lão được mời lên, chụp ảnh.

      Anh nhà báo nọ chọn trong mớ hơn chục bức ảnh của lão được hai cái, mang về toà soạn. Trong đó, một bức đã được đăng báo. Nhưng lão gặp hoạ chứ không phải gặp may. Huyện gọi lão lên. Ông phó chủ tịch phụ trách văn xã quát tháo khi thấy mặt lão:

      - Ông có cái tên là Huy Quang đây phải không? - Phó chủ tịch chỉ vào tờ báo - Sao ông chú thích thế này? Hả? Hội Chữ thập đỏ người ta kiện thì ông đừng có trách. Ông không thấy đấy là chủ tịch hội à? Không thấy tôi thay mặt nhân dân nhận quà à? Hỉ?

      Lão chẳng cãi. Làm sao mà dám cãi. Lão cũng không dám giải thích rằng những chữ đó của cánh nhà báo họ viết, họ in như thế chứ lão có quyền gì. Cũng lại may, ông phó huyện xí xoá cho:

      - Này, chủ nhật ông đi với tôi, được không? Hỉ!

      - Đi?... - Lão lo lắng hỏi, giọng nhỏ mà dài.

      - Đi ô tô vào làng, hỉ! Uống rượu, chụp ảnh...

      ...