Hải Vân đất lửa anh hùng

LỜI TỰA

       Từ trước đến nay đã có nhiều nhà nghiên cứu lịch sử, văn hóa, quân sự, địa lý,... viết nhiều công trình khảo cứu về Hải Vân quan.

       Lịch sử Việt Nam có ghi chép lại: "Năm Nhâm Dần (1602), vào mùa thu tháng 7, Chúa Tiên Nguyễn Hoàng đi chơi núi Hải Vân, thấy có một dải núi cao dăng dài mấy trăm dặm nằm ngang đến bờ biển. Chúa khen rằng: "Chỗ này là đất yết hầu của miền Thuận Quảng". Di tích Hải Vân và phố cổ Hội An có một quan hệ lịch sử bắt đầu từ thời điểm ấy (1602).

       Lê Quý Đôn trong sách Phủ biên tạp lục cho biết trên đỉnh đèo Hải Vân có một "đồn tuần quán Ải" và quân Trịnh "đã cho làm tại đỉnh đèo Hải Vân một dải lũy kiên cố, để chống giữ với những bất trắc ở phía nam".

       Tài liệu của Quốc sử quán triều Nguyễn, công trình nghiên cứu của ông H.Cossarat (BAVH, 1921), cùng với tài liệu điền dã cho biết di tích tại đỉnh đèo Hải Vân là một đồn ải kiên cố gồm có một hệ thống phòng thành. Phía trên cửa vòm mặt trước cửa trước có gắn một phiến đá hình chữ nhật chạm nổi theo chiều ngang ba chữ Hải Vân quan. Bên trái phiến đá chạm theo chiều từ trên xuống dưới 7 chữ nhỏ Minh Mạng Thất Niên Cát Nhật Tạo.

       Thời vua Minh Mạng đã cho bố trí binh lính trấn giữ đỉnh đèo này, nên còn gọi là ải Hải Vân. Hệ thống phòng thủ cho Kinh đô Huế tại ải Hải Vân là một công trình quân sự tiêu biểu nằm trong quần thể di tích của triều Nguyễn.

       Trong lịch sử mở nước, Hải Vân là địa đầu cõi đất phương Nam. Trong tâm thức của nhân dân Quảng Nam - Đà Nẵng, Hải Vân là cửa ngõ phòng thủ phía Bắc của chiến trường Quảng Nam - Đà Nẵng và Liên khu 5. Nơi đây còn lưu dấu bao xương máu của bao cán bộ, chiến sĩ trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ.

       Với ý tưởng tôn vinh di tích Hải Vân quan, các tác giả Bùi Hồng Khanh, Hồ Đắc Liễn, Lê Anh Dũng đã tâm huyết tập hợp tư liệu, biên tập công phu hình thành tập sách Hải Vân đất lửa anh hùng.

       Tập sách có bố cục 3 phần, gồm:

       - Phần thứ nhất: Địa danh và điều kiện địa lý tự nhiên của Hải Vân.

       - Phần thứ hai: Hải Vân trong lịch sử chống ngoại xâm của quân và dân Quảng Nam - Đà Nẵng.

       - Phần thứ ba: Một số tác phẩm văn thơ xưa và nay ca ngợi Hải Vân.

       Tập sách đã giới thiệu những trang bút ký, những hồi ức về Hải Vân - đất lửa anh hùng của những chiến sĩ cách mạng đã từng một thời trực tiếp chiến đấu, gắn bó ngày đêm với vùng đất được mệnh danh là "Thiên hạ đệ nhất hùng quan".

       Phần phụ lục khá phong phú, đa dạng với sơ đồ bố phòng dưới thời vua Minh Mạng và Nguyễn Tri Phương, những hình ảnh, những dòng ký sự của toàn quyền Pháp Paul Doumer, những bài thơ, khúc hát về Hải Vân... đã minh họa sống động cho vùng đất lửa anh hùng một thời.

       Tập sách cũng là tiền đề cho việc xây dựng "Đài tưởng niệm chiến thắng Hải Vân" theo tâm nguyện của những người đã từng tham gia chiến đấu trên chiến trường Liên khu 5, trên đường đèo Hải Vân và mong muốn việc làm có ý nghĩa lịch sử sâu sắc này sớm được trở thành hiện thực, nhằm tri ân sự hy sinh của quân dân Quảng Nam - Đà Nẵng trong công cuộc chiến đấu giữ gìn bờ cõi quê hương.

       Hải Vân đất lửa anh hùng là tập sách quý, tập hợp những tư liệu có giá trị và thiết thực về một địa danh lịch sử, giúp cho thế hệ sau có điều kiện tra cứu, tìm hiểu tường tận hơn về Hải Vân.

       Hải Vân nên được nghiên cứu và tôn tạo để làm một di tích quân sự cổ của Việt Nam, qua đó sẽ giáo dục các thế hệ mai sau về những kỳ tích của cha ông trên bước đường mở cõi, dựng nước và giữ nước, đồng thời sẽ là điểm đến khai thác du lịch có hiệu quả trong tương lai.

       Trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc những trang tư liệu quý trong tập sách Hải Vân đất lửa anh hùng của các tác giả: Bùi Hồng Khanh, Hồ Đắc Liễn và Lê Anh Dũng.

SỞ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH

       THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG