Hỏi đáp về 5 cửa ô Hà Nội

LỜI NÓI ĐẦU

   Cửa ô là những công trình kiến trúc thời phong kiến được thiết kế theo lối tam quan, một cổng chính to cao ở giữa và hai cổng phụ ở hai bên. Đặc điểm chính của các công trình này là phục vụ cho mục đích bảo vệ cơ quan đầu não của nhà nước phong kiến Việt Nam, ban ngày mở, ban đêm đóng và lúc nào cũng có quân lính thay phiên nhau canh gác.

   Ngày nay, trong tiềm thức của mọi người dân Hà Nội, cửa ô chỉ tồn tại với năm tên gọi: Ô Cầu Dền, Ô Quan Chưởng, Ô Đống Mác, Ô Chợ Dừa và Ô Cầu Giấy nhưng hiện nay chỉ còn mỗi Ô Quan Chưởng giữ lại vóc dáng trên đường phố Hà Nội. Thực tế, cửa ô đã trải qua nhiều thăng trầm lịch sử với những đặc điểm khác nhau. Ngay từ khi chọn vùng Long Đỗ (tên Hà Nộ cũ) làm kinh thành và đặt tên là Thăng Long, vua Lý Công Uẩn đã cho xây dựng các vòng thành và các cửa ô để ổn định vương triều nhà Lý. Các triều đại tiếp theo như triều Trần, triều Lê, triều Mạc, triều Tây Sơn, triều Nguyễn đều kiến thiết xây dựng lại các vòng thành và các cửa ô theo hướng có thể là nới rộng vòng thành và tăng số cửa ô hoặc thu hẹp vòng thành và đóng bớt các cửa ô. Đến triều đại nhà Nguyễn, thành Hà Nội vẫn tồn tại ba vòng thành với 16 cửa ô. Nhưng khi thực dân Pháp xâm lược Việt Nam, việc đầu tiên mà chúng làm là phá thành Hà Nội và phá luôn các cửa ô. Từ đó người dân Hà Nội không còn nhìn thấy tất cả các cửa ô nữa nhưng chúng vẫn thực sự là những thực thể chứa đựng nhiều điều hấp dẫn. Lật giở lại những trang sử của Thủ đô Hà Nội, người Việt Nam như được chứng kiến tận mắt những trang lịch sử địa lý của 16 cửa ô thời phong kiến. Chúng luôn tồn tại với tư cách là những nhân chứng sống ghi lại quá trình đấu tranh anh dũng của nhân dân Việt Nam chống lại sự đô hộ của phong kiến phương Bắc và các thế lực đế quốc hùng mạnh như Pháp, Mỹ.

   Nhân kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Đông Đô - Hà Nội, chúng tôi xin trân trọng giới thiệu tới bạn đọc cuốn sách "Hỏi đáp về 5 cửa ô Hà Nội". Tên gọi này chỉ là một cách dùng theo phương thức cải số - hoán dụ, lấy số ít thay cho số nhiều, lấy năm cửa ô để gọi tất cả 16 cửa ô của Hà Nội. Sách được chia thành hai phần. Phần I nêu tóm tắt lịch sử thành Hà Nội và các cửa ô. Phần II giới thiệu những đặc điểm lịch sử, địa lý của 16 cửa ô cụ thể.

   Nội dung cuốn sách là dựa trên thông tin chính xác của những tư liệu có căn cứ được các nhà làm lịch sử công nhận. Tuy vậy, do khả năng có hạn, chúng tôi vẫn chưa lựa chọn được đầy đủ mọi thông tin về "5 cửa ô Hà Nội". Rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của bạn đọc gần xa.

TÁC GIẢ