Người xứ Thanh

NGƯỜI XỨ THANH HÔM NAY

Người Xứ Thanh! Tên sách rất hay. Nó xa xưa mà cả bây giờ. Nó vùng miền chứ không rõ biên như bản đồ. Người Xứ Thanh sống trên dải đất miền Trung Việt Nam này và trên thế giới? Nhiều lắm! Từ thế kỷ XVI, người Xứ Thanh đã theo Chúa Nguyễn từ Gia Miêu ra đi về phương Nam để vạch đôi sơn hà, mở mang bờ cõi, vang lên câu sấm truyền: Hoành Sơn nhất đái, vạn đại dung thân, để rồi, Nhà Nguyễn lại có công nhất thống giang sơn trời biển như ngày nay. Để rồi, thời đại Hồ Chí Minh, nhà thơ Huỳnh Văn Nghệ viết lên trời Nam câu thơ:

Từ độ mang gươm đi mở cõi

Trời Nam thương nhớ đất Thăng Long

Nhà thơ Lê Tuấn Lộc viết tập bút ký Người Xứ Thanh chỉ độ 300 trang sách, nhỏ nhoi, mỏng manh. Còn thiếu ông Lê Lợi, ông Lê Lai, ông Lê Văn Hưu và những anh hùng thời đại Hồ Chí Minh, nhưng... Nói thế thì thiếu nhiều lắm, phải hàng chục tập sách chưa đủ danh xưng Người Xứ Thanh.

Anh đã viết về bác Lê Khả Phiêu, trong ngày bác mất với một tình cảm kính trọng, đến những người Xứ Thanh mà linh hồn họ đang còn khuất nẻo trên 5 nghĩa trang lớn trên đường Trường Sơn để làm nên những di tích quốc gia huyền thoại: Hang Tám Cô, Lán Chị Sặng, Đường 20 Quyết thắng... Người lính thủy Xứ Thanh đang bảo vệ đảo Cồn Cỏ ở Biển Đông, khi gặp Lê Tuấn Lộc, họ nói như quân sự, nghe mà rưng rưng: “Báo cáo, tôi đại úy hải quân, người Hoằng Hóa. Tôi Trung tá Hải đoàn 34, người Nga Sơn...”.

Lê Tuấn Lộc đã nói đến những Lê Huy Ngọ, Nguyễn Dy Niên, Lê Thế Chữ... những nhân chứng tầm quốc gia của thế kỷ XX, rồi đến những văn nghệ sĩ mà tác phẩm nổi tiếng và sáng tạo của họ để đời cho mãi mãi về sau trên mọi miền Tổ quốc: Tạ Quang Bạo, Lê Đình Quỳ, Lê Hiệp, Lê Mai... Những nhà văn như Lê Bá Thự đã từng nhận Huân chương Công trạng của Tổng thống Ba Lan; Nghệ sĩ nhiếp ảnh Phạm Công Thắng đã được giải thưởng ảnh quốc tế; những nhà thơ như Lê Đình Cánh, nổi tiếng với thơ lục bát...

Người Xứ Thanh ở trấn Sơn Nam thời Chúa Trịnh đã góp phần quan trọng để làm nên một Phố Hiến xưa với câu ca Thứ nhất Kinh kỳ, thứ nhì Phố Hiến. Để rồi, ai qua Hưng Yên, thấy đường Lê Đình Kiên cứ ngờ ngợ như họ Lê quê Thanh Hóa. Quan Tổng trấn Sơn Nam Lê Đình Kiên, nơi thờ ông nay vẫn ở Yên Định, người có công xây dựng Phố Hiến xưa thành nơi phồn hoa đô hội...

Những nghệ sĩ nổi tiếng người Xứ Thanh mà tên tuổi và sáng tạo còn mãi trên sân khấu Việt Nam, điện ảnh Việt Nam như: Tâm Chính, Hải Ninh, Nguyễn Thanh Vân, Anh Thơ... đã có mặt trong sách này.

Những người Xứ Thanh như nhà thơ Trịnh Anh Đạt ở Mỹ (có bài thơ Rau má nổi tiếng) đã nằm lại xứ người, đến người đàn bà gốc Nông Cống ở Bình Phước mà từ ngày họ ra đi, con cái họ bé tý ngồi hai đầu đòn gánh, bây giờ đã thành làng Nông Cống ở Bình Phước phương Nam... Đọc xong ta gai gai cả người, thương thân nhưng tự hào.

Người Xứ Thanh của thế kỷ XXI, ta thấy có Tiến sĩ Lê Xuân Thảo, Tiến sĩ Lê Bích Thắng như những người hùng, dám làm nên một Hải Tiến để rồi nay ta gọi là khu du lịch Hải Tiến, giàu sang tráng lệ, lồng lộng trên bờ Biển Đông.

Nhân dịp Đại hội Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa lần thứ XIX, nhiệm kỳ 2020-2025, cuốn sách như một món quà nho nhỏ nhưng đầy ý nghĩa của những người con đi xa hướng về quê hương, chào mừng Đại hội!

Trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc!

Hà Nội, ngày 22 tháng 9 năm 2020

NGUYỄN DY NIÊN

Nguyên Ủy viên Trung ương Đảng  

Nguyên Bộ trưởng Bộ Ngoại giao