Danh tướng Hoàng Đình Ái (1527 – 1607)

      
Lời tựa

      
Lịch sử Việt Nam thế kỷ XVI - XVII thời Lê Trung Hưng xuất hiện danh tướng Hoàng Đình Ái, một trong những nhân vật lịch sử được sử sách lưu truyền đến nay. Nhà sử học Phan Huy Chú (1782-1840) chép: "Ông có học thức, thông binh pháp; cầm quân nghiêm chỉnh; trong thì giúp mưu mô; ngoài thì đánh dẹp, tự mình trải vài trăm trận đánh, đến đâu được đấy; làm cả tướng võ, tướng văn; không phân biệt thứ bậc, uy quyền; ưu đãi sĩ phu, giữ gìn pháp độ. Mọi người đều khen là giỏi" (Phan Huy Chú, Lịch triều hiến chương loại chí, tập 1, Nxb Sử học, H. 1961, tr. 342). Đây là một đánh giá tổng quát rất đầy đủ về Hoàng Đình Ái.
      
Cùng với "Lịch triều hiến chương loại chí", rất nhiều sử sách quốc gia: "Đại Việt sử ký toàn thư", "Việt sử thông giám cương mục", "Đại Việt Lê triều đế vương trung hưng công nghiệp thực lục", "Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam", "Danh tướng xứ Thanh",… đều ghi chép và ca ngợi về ông, nhất là về sự nghiệp của ông trong công cuộc trung hưng nhà Lê.
      
Những năm qua, không ít những cuộc hội thảo khoa học, những bài viết trên báo chí, những sách xuất bản đã đề cập đến nhiều góc độ của danh nhân, danh tướng Hoàng Đình Ái.
      
Tuy vậy, qua mấy lần hội thảo khoa học về dòng họ, nhiều đại biểu hội thảo, bạn bè, đồng đội và bạn đọc động viên, khuyến khích tôi viết cuốn sách về danh tướng Hoàng Đình Ái, một cuốn sách ghi chép tương đối toàn diện, cả nguồn gốc, thân thế, con người và sự nghiệp, nhất là về lĩnh vực quân sự. Trong cuốn sách nhỏ này, tôi cố gắng học tập cách dùng phương pháp luận quân sự khoa học, trên cơ sở tư duy quân sự để nhìn nhận, phân tích, lý giải nguyên nhân và hiện tượng lịch sử đối với Hoàng Đình Ái dưới thời Lê Trung Hưng.
      
Sau nhiều năm kiên trì sưu tầm, nghiên cứu các tài liệu, thư tịch, văn bia, sắc phong, các gia phả, tộc phả, thần phả (chủ yếu là họ Hoàng, họ Trịnh và họ Nguyễn) và tìm đến nhiều nơi có họ Hoàng Đình, có cung miếu, đền thờ "Chiêu cảm đại vương" Hoàng Đình Ái để tìm hiểu thực tế, cả ở miền Bắc và miền Trung (cố đô Huế), tôi cố gắng dựng lại thân thế và sự nghiệp Thái tể Vinh Quốc công Hoàng Đình Ái. Và năm 2009, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân đã giới thiệu và xuất bản cuốn sách "Danh tướng Hoàng Đình Ái (1527-1607)".
      
Sau gần 10 năm cuốn sách ra đời đã góp phần làm sáng tỏ thêm những căn cứ khoa học, những minh chứng lịch sử, bổ sung thêm những điều còn chưa biết và làm rõ những điều còn khác nhau về nguồn gốc, thân thế Hoàng Đình Ái, qua đó đã giúp ích trước hết cho các thế hệ con cháu gần xa trong nội tộc dòng họ nhận biết sâu sắc thêm về danh tướng, danh thần Hoàng Đình Ái, được lịch sử đương thời đánh giá: "Trung Hưng đệ nhất công thần", con người sự nghiệp tựa "Thái sơn kiều mộc" (cây lớn trên núi Thái Sơn). Triều đình nhà vua tôn vinh "Kiều mộc thế thần" (trụ cột vững chắc của triều đình). và truy tặng tước vương "Cảm đức đại vương". Không chỉ có triều đình ông phục vụ, các triều đại khác tiếp sau phong ông làm "Phúc thần thượng đẳng", cho thờ phụng ở miếu Lịch đại đế vương (cố đô Huế), và nhiều nơi lập đền thờ, miếu thờ, hoặc thờ theo ở trong cung miếu như ở các xứ Sơn Nam, Sơn Tây, Kinh Bắc, Hải Dương… Ngoài ra, sách đã có tác dụng thiết thực giúp cho một số dòng họ Hoàng ở miền Bắc và miền Trung như Hà Nội, Bắc Giang, Ninh Bình, Nghệ An,… đã chắp nối được dòng họ về cội nguồn. Đặc biệt, sách đã góp phần làm rõ nguyên nhân của những tồn tại từ lâu trong quan hệ dòng tộc nhất là sự phân định thế thứ, anh em, trên dưới của các chi họ ở một số nơi, nay đã sáng tỏ, tạo nên bầu không khí vui vẻ, đoàn kết gắn bó thân thiết không chỉ trong nội tộc mà còn ảnh hưởng tốt đến các họ bạn và bà con trong làng xã.
      
Tuy nhiên, sau gần 10 năm sách ra đời, bạn đọc góp ý, cùng những sưu tầm nghiên cứu, phát hiện và hoạt động thực tế sinh hoạt tâm linh của dòng họ, sách cũng còn bộc lộ những khiếm khuyết, hạn chế, phần nhiều
      
là cách tính thời gian, niên đại, cần được bổ sung, hiệu đính nhất là về thời gian, niên biểu như cách tính ngày, tháng, năm sinh, năm mất của Thái tể Vinh Quốc công Hoàng Đình Ái, cách tính thời gian, ngày tháng giữa âm lịch và dương lịch, giữa lịch và niên hiệu vua chúa;
      
hay như một vài tư liệu trong một số tộc phả, thư tịch nói về nguồn gốc, thân thế Thái tể Hoàng Đình Ái, thể hiện chưa được sáng rõ, dứt khoát, khách quan, dẫn đến có ý kiến, quan điểm, cách hiểu khác nhau; hoặc một số nội dung, tài liệu dịch thuật từ bản gốc Hán Nôm còn chưa đầy đủ, chuẩn xác do hiểu biết chủ quan người dịch…
      
Vì vậy, hướng tới lễ tưởng niệm 490 năm ngày sinh và 410 năm ngày mất (1607-2017) của Thái tể Vinh Quốc công Hoàng Đình Ái và yêu cầu về sách của bạn đọc, của nhiều dòng họ Hoàng thân tộc của Thái tể, chúng tôi tái bản cuốn sách "Danh tướng Hoàng Đình Ái (1527-1607)" có bổ sung, hiệu đính, để cuốn sách thêm sáng rõ và hoàn thiện hơn với tinh thần nhân văn, tôn trọng sự thật lịch sử, chính xác, khách quan và khoa học.
      
Tuy nhiên, lịch sử chỉ diễn ra có một lần, nhưng viết sử có thể phải nhiều lần, trong khi nội dung yêu cầu đòi hỏi của tác phẩm là rất lớn, đến nay trải gần 500 năm, dòng chảy lịch sử đã phủ bụi thời gian, khỏa lấp quá khứ, tư liệu mai một. Mặt khác, khả năng của tác giả có hạn, do đó sách không thể không có thiếu sót, rất mong được sự thông cảm, lượng thứ và những lời góp ý phê bình của bạn đọc.
      
Tôi xin chân thành cảm ơn các tác giả, các nhà nghiên cứu lịch sử, các dòng họ có phả hệ được sử dụng làm tư liệu để viết và tái bản cuốn sách này.

TÁC GIẢ