Lịch sử Sư đoàn 316 (1951 – 2011)

MỞ ĐẦU

       Ngày 1 tháng 5 năm 1951, từ những đơn vị vũ trang tập trung của các tỉnh Cao Bằng, Bắc Cạn, Lạng Sơn, Hải Ninh, Quảng Yên, Đại đoàn 316 được thành lập trên một miền đất giàu lòng yêu nước và truyền thống cách mạng.

       Trong suốt chặng đường cách mạng 60 năm qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng, được sự chăm lo, đùm bọc của nhân dân, cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn 316 lớp lớp tiếp bước nhau sát cùng đồng bào và chiến sĩ cả nước liên tục chiến đấu và chiến thắng. Từ các chiến trường vùng sau lưng địch đến các chiến dịch Tây Bắc, Thượng Lào, Điện Biên Phủ, Tây Nguyên và Tổng tiến công mùa Xuân năm 1975 mà đỉnh cao là chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử; tiếp đến là những tháng năm chiến đấu bảo vệ biên cương phía Bắc Tổ quốc, dù ở đâu, cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn 316 cũng giương cao lá quân kỳ quyết thắng, chiến đấu kiên cường, dũng cảm. Dấu chân của các thế hệ cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn đã in khắp chiều dài đất nước, trên khắp các ngả đường chiến dịch, lập nên những chiến công vẻ vang, góp phần tạc vào lịch sử dân tộc những chữ vàng chói lọi; cùng với những năm tháng làm nghĩa vụ quốc tế trên chiến trường Bắc Lào đã tô thắm thêm tình đoàn kết chiến đấu, tình hữu nghị bền vững giữa hai đảng, hai nhà nước và hai dân tộc Việt - Lào.

       Trong sự nghiệp đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, với phương châm xây dựng đơn vị theo mục tiêu "cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại", được sự quan tâm của Bộ Quốc phòng, Bộ Tư lệnh Quân khu 2, sự yêu thương đùm bọc và giúp đỡ của chính quyền và nhân dân các dân tộc, cùng với những nỗ lực cố gắng của cán bộ, chiến sĩ trong đơn vị, Sư đoàn đã ngày càng trưởng thành, lớn mạnh về mọi mặt, đủ sức hoàn thành thắng lợi mọi nhiệm vụ trên giao, xứng đáng với niềm tin của Đảng và của nhân dân.

       60 năm qua, với những chiến công vẻ vang, Sư đoàn đã vinh dự được đón nhận danh hiệu cao quý Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân; nhiều đơn vị, cá nhân trong Sư đoàn cũng vinh dự được phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân cùng nhiều phần thưởng cao quý khác. Nhiều cán bộ, chiến sĩ chiến đấu và công tác từ Sư đoàn đã trưởng thành, trở thành những cán bộ cao cấp ưu tú của Đảng, quân đội, chính quyền và các cơ quan nhà nước.

       Lịch sử 60 năm của Sư đoàn là lịch sử của một quá trình liên tục phát triển, ngày một lớn mạnh, trưởng thành và chiến thắng vẻ vang.

       Nhân dịp kỷ niệm 60 năm ngày thành lập Sư đoàn (1-5-1951 - 1-5-2011), Thường vụ Đảng ủy và Chỉ huy Sư đoàn đã chỉ đạo biên soạn cuốn "Lịch sử Sư đoàn 316 (1951-2011)". Trong quá trình biên soạn, Sư đoàn đã nhận được sự chỉ đạo, giúp đỡ của Thường vụ Đảng ủy, Bộ Tư lệnh Quân khu 2, các cơ quan Quân khu, Viện Lịch sử quân sự Việt Nam, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, cùng nhiều ý kiến đóng góp quý báu của các tướng lĩnh, cán bộ đã từng chiến đấu, công tác tại Sư đoàn trong 60 năm qua.

       Phần thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp và kháng chiến chống Mỹ, cứu nước chúng tôi căn cứ vào hai cuốn "Lịch sử Sư đoàn 316" tập 1, xuất bản năm 1981, tập 2 xuất bản năm 1986 và những bổ sung, sửa chữa (phần kháng chiến chống thực dân Pháp) của Ban Liên lạc cán bộ và chiến sĩ Sư đoàn 316 ở Hà Nội năm 1998 để biên soạn với phương châm đầy đủ, ngắn gọn, chính xác và dễ nhớ để đáp ứng với yêu cầu học tập và giáo dục truyền thống của cán bộ, chiến sĩ.

       Mặc dù Thường vụ Đảng ủy, Chỉ huy Sư đoàn, các cơ quan cùng người viết đã có nhiều cố gắng, nhưng cuốn sách chắc chắn còn có những thiếu sót, hạn chế. Rất mong các đồng chí và bạn đọc góp ý phê bình.

       Xin chân thành cảm ơn!

       THƯỜNG VỤ ĐẢNG ỦY, CHỈ HUY SƯ ĐOÀN

LỜI TỰA

       Đại đoàn 316 thành lập ngày 1 tháng 5 năm 1951. Đội hình của Đại đoàn lúc đầu gồm các trung đoàn 174, 98, 176, Tiểu đoàn phòng không 536 và một số đơn vị trực thuộc, phần lớn là con em đồng bào các dân tộc Cao - Bắc - Lạng và vùng Đông Bắc. Sau năm 1954, Đại đoàn 316 đổi tên thành Sư đoàn 316.

       Sau chiến thắng Việt Bắc thu đông 1947, cuộc kháng chiến của dân tộc ta chuyển sang một giai đoạn mới, yêu cầu chiến lược đặt ra cần có khối chủ lực cơ động, quả đấm mạnh để thực hiện chức năng đánh tiêu diệt lớn sinh lực địch, giải phóng đất đai. Trung ương Đảng, Chính phủ và Bộ Tổng Tư lệnh quyết định thành lập các trung đoàn mạnh và các đại đoàn. Lực lượng cơ động này đã mở đầu chiến thắng trong chiến dịch giải phóng Biên Giới.

       Từ ngày thành lập, qua hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, Sư đoàn đã vận động chiến đấu trên hầu khắp các chiến trường Bắc, Trung, Nam; đã cùng quân dân Lào chiến đấu thắng lợi trên chiến trường bạn. Vinh dự lớn và thành tích nổi bật là Sư đoàn đã được chiến đấu trong đội hình của quân đội ta tại Điện Biên Phủ lịch sử, đánh Buôn Ma Thuột mở màn cuộc Tổng tiến công chiến lược và nổi dậy của quần chúng và chiến dịch Hồ Chí Minh vĩ đại giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước mùa Xuân năm 1975. Trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc, cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn cùng với nhân dân các dân tộc bảo vệ vững chắc biên cương của Tổ quốc. Cùng với nhiệm vụ chiến đấu, Sư đoàn còn có thành tích cùng với các địa phương xây dựng cơ sở, củng cố vùng mới giải phóng, làm kinh tế góp phần xây dựng đất nước. Những chiến công của cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn thầm lặng, gian khổ nhưng rất vinh quang.

       Sư đoàn và nhiều đơn vị, cá nhân trong Sư đoàn đã được Đảng, Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân và nhiều huân chương cao quý, xứng đáng với truyền thống 12 chữ vàng ghi trong lịch sử của Sư đoàn.

       Thời kỳ đổi mới của đất nước, với yêu cầu cao hơn, Sư đoàn cần phát huy vào thực tiễn bản chất "Bộ đội Cụ Hồ", truyền thống anh hùng của quân đội và đơn vị, tiếp tục nâng cao giác ngộ lý tưởng độc lập dân tộc, chủ nghĩa xã hội, xây dựng Đảng bộ Sư đoàn trong sạch vững mạnh, xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện, đoàn kết gắn bó với nhân dân các dân tộc, sẵn sàng chiến đấu, cùng toàn dân và toàn quân thực hiện có hiệu quả hai nhiệm vụ chiến lược: xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa.

       Cuốn lịch sử của Sư đoàn đã được tu chỉnh nhiều lần, nhưng chưa phải đã hoàn chỉnh đầy đủ. Các thế hệ cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn cần nghiên cứu, học tập và phát triển bổ sung.

       Ngày 1 tháng 3 năm 2001     

Đã ký                          

Đại tướng CHU HUY MÂN      

       (Nguyên Chính ủy Đại đoàn 316)