Tìm hiểu văn hóa thời đại Hùng Vương

LỜI NÓI ĐẦU

     Tìm hiểu thời đại Hùng Vương ở nước ta là một vấn đề lớn, đòi hỏi có sự nghiên cứu, tìm hiểu nghiêm túc, kỹ càng và tiến hành trên phương diện rộng, đa dạng. Ngoài lượng dữ liệu có từ truyền thuyết, thần tích, dã sử thì để xác định về thời kỳ mở đầu lịch sử của dân tộc, của đất nước, chúng ta cần áp dụng theo các phương pháp khoa học.

     Về vấn đề này, Giáo sư Vũ Ngọc Khánh (Trung tâm UNESCO bảo tồn và phát triển văn hóa dân tộc Việt Nam) nhận định rằng: "Sau khi giành được độc lập thống nhất nước nhà, tính từ năm 1959 đã phát hiện, thăm dò, khai quật hơn 200 di chỉ khảo cổ, đã tổ chức được 4 hội nghị khoa học trong những năm 1968 - 1971 và đã có nhiều tác phẩm, công trình của các tác giả được biên soạn, công bố (có nhiều bản được in lại ở nước ngoài). Chúng ta cũng đã tổ chức được nhiều cuộc triển lãm lớn ở các viện, các bảo tàng ở Thủ đô cũng như tại nhiều tỉnh, thành phố. Tất cả đều góp phần đưa tới một kết luận: Thời đại Hùng Vương là có thực, đó là thời đại dựng nước và giữ nước đầu tiên của dân tộc ta.

     Đi tới được kết luận như vậy, chúng ta đã phải sử dụng phương pháp chuyên môn của nhiều ngành khoa học để nghiên cứu trên nhiều mặt: khảo cổ, ngôn ngữ, dân tộc, nhân chủng, thiên nhiên, cây cỏ, phong tục, văn hóa dân gian… Chúng ta mong muốn có thể thấy đúng, thấy rõ được cả nền văn minh của thời đại Hùng Vương, vẽ lại cho đúng chân dung thời đại. Việc làm đó đã được tiến hành và vẫn còn phải tiến hành tiếp tục nhưng điều có thể khẳng định được là chuyện kể các vua Hùng không phải là huyền thoại, niềm tin tưởng bấy lâu nay không phải chỉ dựa vào cảm tình, vào lòng tự hào tô điểm lịch sử mà đã thành vấn đề hiện thực rõ ràng".

     Kết quả và thành tựu của các ngành khoa học (khảo cổ học, sử học, ngôn ngữ học, nhân chủng học, dân tộc học, địa chất học…) khi nghiên cứu về thời đại Hùng Vương nói chung cũng như các lĩnh vực có liên quan như văn hóa, tổ chức xã hội, dân cư, v.v... mặc dù chưa thực sự đầy đủ nhưng đã phần nào phác họa, vẽ lại để chúng ta hình dung, thấy được những nét chính cơ bản nhất về thời kỳ mở đầu lịch sử dân tộc.

     Điều đó cho thấy vào thời đại Hùng Vương trên đất nước ta đã xuất hiện một nền văn hóa khá cao, một nền văn minh rực rỡ tạo thành một tiến trình phát triển văn hóa vật chất liên tục từ thời đại đồng thau đến sơ kỳ thời đại đồ sắt. Thời đại Hùng Vương chính là thời kỳ đỉnh cao của một nền văn minh cổ xưa mà người Việt đã xây dựng, thời kỳ này đã mở ra những trang đầu tiên của lịch sử Việt Nam, là buổi bình minh của dân tộc nhưng đó là một buổi bình minh huy hoàng, là ngọn nguồn của những tinh hoa, truyền thống tốt đẹp mà ngàn đời nay các thế hệ nối tiếp nhau bảo lưu và phát triển.

     Nhìn nhận về thời đại Hùng Vương trong lịch sử dân tộc, sách Lịch sử Việt Nam của Nhà xuất bản Khoa học Xã hội xuất bản năm 1971 có viết: "Thời kỳ Văn Lang, thời kỳ Hùng Vương là một giai đoạn trọng yếu của lịch sử Việt Nam. Chính trong thời kỳ này đã xây dựng nền tảng dân tộc Việt Nam, nền tảng văn hóa Việt Nam và truyền thống tinh thần Việt Nam".

     Cuốn sách nhỏ mà các bạn đang cầm trên tay mặc dù có tên gọi "Tìm hiểu văn hóa thời đại Hùng Vương" nhưng không phải là một công trình khảo cứu, không phải là cuốn truyện trữ tình mà chỉ là sự cố gắng trong giới hạn có thể của tác giả với mục đích phác họa, đề cập đến một phần nào đó về những tinh hoa đặc sắc, những tư tưởng tình cảm, các triết lý sâu xa mà cha ông ta đã gây dựng, gửi gắm qua các hiện vật, các truyền thuyết, huyền thoại nhưng có giá trị vô cùng to lớn và quý báu. Nó chính là tài sản lớn nhất mà lớp lớp các thế hệ người Việt hàng ngàn đời nay giữ gìn, vận dụng để bảo tồn bản sắc, khẳng định vị thế của mình. Vì vậy, ở đây chúng ta nên hiểu văn hóa theo nghĩa rộng, tức là những biểu hiện trên mọi lĩnh vực của đời sống chính trị, xã hội, quân sự, kinh tế… chứ không chỉ hàm nghĩa về phong tục, tập quán, tôn giáo.

     Mỗi lần tìm hiểu để biết thêm những điều hay, những kiến thức thú vị về thời đại Hùng Vương là mỗi lần chúng ta kính cẩn hướng về những anh hùng dựng nước, là mỗi lần chúng ta hành trình vào chiều sâu lịch sử thiêng liêng của Tổ quốc ngàn năm...

     Cuốn sách không thể tránh khỏi những sai sót, hạn chế nhưng nó là tình cảm ngưỡng vọng, sự thành kính của tác giả đối với các bậc Thánh Tổ và qua đó mong mỏi đóng góp phần nhỏ bé vào việc tuyên truyền, phổ biến kiến thức văn hóa lịch sử dân tộc đến đông đảo quần chúng. Hy vọng rằng, khi tìm hiểu thời đại Hùng Vương là mỗi người chúng ta tìm về cội nguồn dân tộc Việt, tìm về nơi phát khởi của dòng sông Hồng Lạc, của tình yêu Tổ quốc, ân nghĩa đồng bào. Để rồi mỗi lần "ôn cố tri tân", người người lại thấy lòng mình vững tin hơn, trí tuệ sáng hơn và tự hào hơn về dòng máu Tiên Rồng, về đất nước Việt Nam.

     Xin được dẫn lại những câu kết trong bài thơ "Đền Hùng" của tác giả Bút Tre để làm phần kết cho lời nói đầu này:

     Đỉnh quê hương, núi non Hùng

     Miếu lăng đền tạ trập trùng bên trên

     Đền Hùng chung bóng tổ tiên

     Dài lâu đất nước vững bền niềm tin.

     Ngày giỗ Tổ Hùng Vương năm Canh Dần (2010)

     TÁC GIẢ